Với 10 năm nghiên cứu về game (trò chơi điện tử), hay nói vui là “lấy game làm cần câu cơm”, TS. Phan Quang Anh, giảng viên bộ môn Công nghiệp văn hóa và sáng tạo (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã chia sẻ góc nhìn trực quan về ngành nghề được đánh giá là trào lưu mới trong mùa tuyển sinh năm nay.
______________________
 |
Quan sát sự nổi lên của các ngành nghề “hot” ở mỗi mùa tuyển sinh giúp chúng ta nắm bắt được xu hướng phát triển của nền kinh tế. Theo TS, liệu ngành thiết kế game và đồ họa nói riêng và công nghệ thông tin nói chung có đang nối bước các “cơn sốt” ngoại ngữ hay tài chính – ngân hàng trong quá khứ?
- Cho tới năm 2023, ngành công nghiệp game vẫn chưa tròn 100 tuổi, nhưng nó cũng đã có những bước tiến rất nhanh. Ngành công nghiệp này đang đi lên nhờ hưởng lợi từ sự phát triển của công nghệ thông tin, kéo theo đó là số lượng doanh nghiệp, số lượng doanh thu,... đều khiến cho ngành công nghiệp game được coi là một ngành kinh doanh “hốt bạc”.
 |
TS. Phan Quang Anh, giảng viên bộ môn Công nghiệp văn hóa và sáng tạo (Đại học Quốc gia Hà Nội). |
Khái niệm về game mới chỉ xuất hiện ở Việt Nam vào những năm 1980, khi nó “theo chân” những du học sinh và lao động xuất khẩu, mà trong hành lý về nước của họ có những chiếc máy chơi game Elektronika của Liên Xô, vốn được nhái theo máy chơi game của Nhật Bản.
Trước khi có những suy nghĩ về mặt nghệ thuật hay thương mại, người Việt Nam chỉ coi game thuần túy là một sản phẩm công nghệ tiên tiến. Rồi trong những năm về sau, game trở thành một thú vui giải trí mới mẻ, mở ra cho thế hệ cuối 7x đầu 8x một cửa sổ nhìn ra thế giới.
Có thể khẳng định cột mốc đánh dấu sự ra đời của ngành công nghiệp game Việt Nam đó là vào năm 2003, khi chúng ta có đường truyền ADSL và kéo theo đó là sự ra đời của các công ty phát hành game như Vinagame, VTC Game,... Một điểm độc đáo của ngành công nghiệp game Việt Nam so với các nước khác đó chính là ngay từ buổi ban đầu, chúng ta quyết định “đi tắt, đón đầu”, thay vì tạo ra các sản phẩm game offline thì trực tiếp dấn thân vào các tựa game online đang rất nổi vào những năm đầu thế kỷ 21.
Sự phát triển của ngành công nghiệp game Việt Nam cũng không tránh khỏi những thăng trầm, nhưng độ dao động còn mạnh hơn thế giới. Mỗi khi ngành công nghiệp này đi lên đồng nghĩa với sự nở rộ của các nhà phát hành và các studio khởi nghiệp, thế nhưng vì phát triển quá nhanh khiến đội ngũ quản lý hành chính không bắt kịp, dẫn đến việc các thủ tục hành chính luôn tạo ra trở ngại, kéo lùi đà phát triển của ngành game.
Hiện nay, nhiều người nghĩ ngành công nghiệp game là một “mỏ vàng”, một phần là nhờ sự phát triển thần tốc của ngành này trong 3 năm đại dịch COVID-19.
 |
Sự “hốt bạc” của ngành công nghiệp game Việt Nam được hưởng lợi nhờ sự đi lên của ngành công nghệ thông tin. Dù còn gặp vướng mắc ở khâu quản lý hành chính, nhưng tôi cho rằng ngành công nghiệp game rất đáng hứa hẹn cả về mặt lợi nhuận, cả về việc tạo ra những cơ hội nghề nghiệp năng động, đa dạng cho giới trẻ. Do đó, ngành công nghiệp game luôn có nhu cầu tuyển dụng rất cao không chỉ ở mảng thiết kế đồ họa, mà còn cả phát triển, quảng cáo, phân phối...
Có nhận định cho rằng ngành thiết kế đồ họa và game tại Việt Nam đang “khát” nhân lực, do số người lao động đáp ứng được nhu cầu chuyên môn không cao, điều này là do đâu?
- Dẫu cho còn nhiều bất ổn, nhưng ngành công nghiệp này vẫn có lượng nhân sự “đầu vào” ổn định nhờ lợi thế về thu nhập cao hơn mặt bằng chung của các ngành nghề khác.
Khi nói về chất lượng nhân sự Việt Nam trong các ngành nghề đòi hỏi chuyên môn cao, nhiều chuyên gia hay nói tới hai vế: thiếu và yếu. Tôi cho rằng chúng ta thiếu chứ không hề yếu, thậm chí cộng đồng thiết kế của Việt Nam rất giỏi để thu hút đơn đặt hàng từ các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc. Nhưng vậy thì chúng ta đang thiếu gì?
Thứ nhất là nhân lực, với lợi thế về quy mô dân số trẻ, cùng với tiềm năng doanh thu đứng ở top 25-30 trên thế giới thì đáng lẽ quy mô của ngành công nghiệp game Việt Nam phải lớn hơn so với thực tế.
 |
Thứ hai là chúng ta đang thiếu những môi trường thực sự đào tạo ra những người làm game chân chính. Phần lớn nhân sự làm game tại Việt Nam đều xuất thân từ các trường dạy thiết kế mỹ thuật đồ họa 2D-3D, nhưng không đi kèm “hậu tố” game. Các bạn trẻ ngoài kỹ năng vẽ, lại chưa được đào tạo tư duy của một người thiết kế game.
Nhiều trường đại học về game trên thế giới đã đưa vào giảng dạy bộ môn “Interactive story telling” - kể chuyện tương tác, giúp người học biết cách sáng tạo cốt truyện cho game, tạo cơ hội cho người chơi tự sáng tạo câu chuyện của riêng mình. Đây cũng chính là một điểm khuyết trong chương trình giảng dạy về game ở Việt Nam, bởi chúng ta chỉ đào tạo những người lập trình game, thay vì những người biết viết kịch bản game.
Có một điểm đáng lưu ý đó là tuổi đời của ngành thiết kế đồ họa khá thấp, chỉ từ 7-10 năm sau khi ra trường, sức sáng tạo của họ bị bào mòn rất nhanh và khó bám trụ được với ngành công nghiệp này. Muốn khắc phục được vấn đề này, các bạn phải được trang bị tư duy của một người biết tạo ra sản phẩm giải trí tương tác, thay vì chỉ là một “thợ vẽ” gia công đơn hàng.
Lướt qua vài trang tuyển sinh ngành thiết kế đồ họa và game, không khó để nhìn thấy những con số hấp dẫn về thu nhập, thế nhưng liệu mức lương cao đã đáng để người trẻ đổ xô đi học làm game?
- Ở góc độ ngắn hạn, việc gia nhập ngành công nghiệp game với mức thu nhập cao là một điều đáng mơ ước đối với các bạn trẻ.
Còn ở góc độ dài hạn, việc phải liên tục chạy theo tiến độ công việc khiến nhân lực trong ngành game bị “già hóa” nhanh chóng, độ sáng tạo của họ bị suy giảm theo thời gian. Vậy thì sau 10 năm làm nghề, điều gì giúp họ bám trụ ở lại ngành này? Đến lúc này, câu chuyện sẽ phải rẽ sang hướng tư duy, thay vì dừng lại ở mức kỹ năng nghề. Các bạn trẻ có thể chấp nhận mức lương 20 triệu đồng/tháng trong suốt 7 năm làm nghề, hay sẽ phải tìm cách nhân con số này lên nhiều lần khi bước sang năm thứ 8.
Các bạn nên cân nhắc khả năng thăng tiến trong sự nghiệp hơn là mức thu nhập trong những năm đầu. Số lượng người có thể thăng tiến trong ngành công nghiệp game có lẽ không nhiều. Nếu các bạn vượt qua suy nghĩ về mức lương hào nhoáng ban đầu và thực sự có tham vọng nghề, các bạn sẽ mong muốn làm việc ở những xưởng game lớn trên thế giới như Ubisoft, Riot, Tencent. Muốn ra sân chơi lớn, các bạn không chỉ cần có tay nghề giỏi, mà phải trang bị cho bản thân kỹ năng ngoại ngữ và giao tiếp.
 |
Có không ít bạn trẻ hiện nay dù có năng khiếu và sở thích theo đuổi ngành thiết kế, nhưng vẫn phải nghe theo định hướng của gia đình đó là kiếm một tấm bằng đại học. Là một người thực hành đào tạo, theo ông cần phải có một mô hình hướng nghiệp như thế nào để đáp ứng nhu cầu của cả người học và thị trường lao động hiện nay?
- Rất nhiều trường đào tạo game “có máu mặt” trên thế giới cũng chỉ là các trường cao đẳng và dạy nghề, học viên tốt nghiệp sẽ được cấp chứng chỉ thay vì bằng cử nhân. Ở Việt Nam, có một điểm đáng mừng đó là ngày càng nhiều phụ huynh thay đổi quan niệm đại học không phải con đường duy nhất và làm “thợ” cũng có cái giá của việc làm “thợ”.
Một mô hình hướng nghiệp đúng đắn đó là phải giúp cho các bạn trẻ trả lời được 3 câu hỏi: Mình biết gì về ngành mà mình theo đuổi? Mình có khả năng theo đuổi hay không? Mình có bám trụ được lâu dài hay không?
Những câu hỏi này khó có thể được trả lời khi ta 18 tuổi, có thể chúng ta sẽ trả lời sai cả 3 câu hỏi. Chính những buổi hướng nghiệp “khai tâm”, những lời khuyên, định hướng của cha mẹ, nhà trường sẽ giúp các bạn trẻ tự trả lời được những câu hỏi trên. Do đó, các bạn trẻ cần tự tìm cách tự trả lời, thay vì nhờ người khác trả lời hộ những câu hỏi về tương lai.
Anh có lời khuyên nào cho các bạn trẻ đang đứng trước ngưỡng cửa lựa chọn ngành nghề đại học, liệu các bạn trẻ nên theo đuổi sở thích, hay đi theo con đường được gia đình định hướng?
 |
- Một lời khuyên tôi đưa ra cho các bạn trẻ đó là cần phải biết mình, hiểu người. Các bạn cần phải hiểu được bản thân mình có khả năng tới đâu, hiểu biết những gì, đặc biệt là có đủ đam mê để theo đuổi ngành game lâu dài hay không. Bản thân các bạn sau khi ra trường và đi làm “thực chiến” thì cần học cách quan sát, phân tích để nắm bắt thị trường, hiểu về mong muốn của khách hàng, cũng như kỳ vọng của gia đình và xã hội khi theo đuổi nghề này. Biết mình, hiểu người để các bạn bám trụ được, hoặc không cảm thấy sốc một khi bị đào thải ra khỏi ngành game hay bất kỳ ngành nghề nào.
Nói riêng trong lĩnh vực thiết kế game và đồ họa, các bạn trẻ dù có đam mê và kỹ năng, nhưng nếu không có điều kiện tài chính thì cũng sẽ rất khó để theo đuổi ngành này. Một câu hỏi tôi đặt ra trong ngày hội tuyển sinh vừa rồi, đó là liệu các bạn có đủ điều kiện tài chính để mua máy tính, bảng vẽ hay không? Có thể nhiều người sẽ phản bác việc đặt vấn đề tiền nong vào giáo dục. Nhưng “cơm áo không đùa với khách thơ”, nếu các bạn không đủ khả năng theo đuổi ngành học, hoặc cơ sở nơi các bạn theo học không đủ điều kiện vật chất thì liệu rằng việc theo ngành game có phải quyết định thông minh không?
Xin cảm ơn TS về cuộc trao đổi!
Theo số liệu của một số công ty nghiên cứu, thị trường game Việt Nam xếp thứ 5 khu vực Đông Nam Á về doanh thu. Bộ Thông tin và Truyền thông đặt mục tiêu trong 5 năm tới, ngành game Việt Nam đạt cột mốc doanh thu 1 tỷ USD, đồng thời tăng mạnh về số doanh nghiệp game hoạt động, từ 30 doanh nghiệp đang hoạt động lên con số bằng với thời kỳ hoàng kim của ngành game là 100-150 doanh nghiệp, và kêu gọi khoảng 400 startup sản xuất game tham gia cộng đồng.
