AI - Trợ thủ đắc lực của Xã hội số, Kinh tế số

Hơn một trợ lý ảo đơn thuần cho cá nhân, AI còn là công cụ đột phá để hỗ trợ hoạch định chính sách.

__________________

Trước xu thế toàn cầu về chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI), Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh tại phiên họp ngày 14/12/2024 tại phiên họp thứ nhất Ban chỉ đạo quốc gia về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn: Trí tuệ nhân tạo của Việt Nam phải dựa trên cơ sở dữ liệu của Việt Nam. Đây không chỉ là chỉ đạo mang tính chiến lược, mà còn là kim chỉ nam cho việc xây dựng nền tảng phát triển công nghệ số trong nước. Với việc ký kết hợp tác thành lập hai trung tâm AI với tập đoàn tầm cỡ thế giới Nvidia tháng 12/2024, Việt Nam đang tận dụng cơ hội để trở thành trung tâm nghiên cứu và phát triển AI, mở ra hướng đi mới cho ngành công nghệ cao.

Một trong năm mục tiêu đến năm 2030 mà Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia chỉ rõ là: Hạ tầng công nghệ số tiên tiến, hiện đại, dung lượng siêu lớn, băng thông siêu rộng ngang tầm các nước tiên tiến; từng bước làm chủ một số công nghệ chiến lược, công nghệ số như: Trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, chuỗi khối, bán dẫn, công nghệ lượng tử, nano, thông tin di động 5G, 6G, thông tin vệ tinh và một số công nghệ mới nổi. Phủ sóng 5G toàn quốc...

Hơn một trợ lý ảo đơn thuần cho cá nhân, AI còn là công cụ đột phá để hỗ trợ hoạch định chính sách. Trong bối cảnh kinh tế - xã hội không ngừng phát triển, việc ứng dụng AI vào dự báo và phân tích chính sách kinh tế - xã hội không chỉ giúp đánh giá chính xác hơn các xu hướng mà còn tăng cường hiệu quả trong quản lý và điều hành, là bước tiến quan trọng để Việt Nam không chỉ bắt kịp mà còn vươn lên phía trước trong kỷ nguyên mới, kết hợp sức mạnh công nghệ với thực tiễn điều hành quốc gia.

Trong báo cáo giữa năm 2024 của ngân hàng lâu đời J.P. Morgan của Mỹ, ba ngành chịu tác động lớn nhất từ AI là Tài chính, Y tế và Năng lượng, Công nghiệp. Điểm chung của các ngành này là nền tảng dữ liệu khổng lồ, đòi hỏi nhiều thời gian tổng hợp, sàng lọc và sự chính xác gần như tuyệt đối. Nếu sử dụng sức người, đó có thể là một công việc tiêu tốn thời gian tính bằng năm. Tuy nhiên, AI lại xuất hiện như một chiếc chìa khoá giải bài toán nhân lực và chi phí, với khả năng xử lý “big data” (dữ liệu lớn) siêu việt.

Các cơ quan điều hành kinh tế hoàn toàn có thể sử dụng AI hỗ trợ như nhiều quốc gia đã và đang làm. Trong lĩnh vực dự báo kinh tế, AI có khả năng phân tích một lượng lớn dữ liệu vĩ mô như lạm phát, lãi suất, tỷ giá hối đoái, đầu tư, tiêu dùng... từ nhiều nguồn khác nhau.

Đặc biệt, AI còn xử lý hiệu quả các dữ liệu phi cấu trúc như tin tức, báo cáo thị trường, hoặc thậm chí là phản ứng trên mạng xã hội.... nhằm cung cấp các dự báo tăng trưởng GDP chính xác hơn so với các phương pháp truyền thống. Các mô hình “Deep Learning” (Học sâu) có thể được huấn luyện dựa trên dữ liệu kinh tế lịch sử của Việt Nam và các quốc gia có điều kiện tương đồng, từ đó đưa ra dự báo GDP theo các khung thời gian tháng, quý, năm hay thậm chí dài hơn... với độ chính xác cao.

AI còn có thể giúp các dự báo lạm phát thông qua việc phân tích các yếu tố quan trọng như giá cả hàng hóa, chính sách tiền tệ, cung cầu tiền tệ, biến động tỷ giá, thậm chí cả tâm lý thị trường. Việc phân tích số liệu khách quan, không cảm tính cũng giúp AI có cái nhìn công tâm, không thiên kiến khi đưa ra cảnh báo rủi ro, qua đó hạn chế những sự việc đáng tiếc.

Với lĩnh vực thương mại quốc tế, ngành công thương cũng có thể sở hữu một trợ thủ đắc lực giúp dự báo nhu cầu, tốc độ tăng trưởng thị trường giao thương, qua đó chủ động đưa ra các phương án xử lý hoặc các đề án phát triển thị trường.

Trong lĩnh vực an sinh xã hội, AI cho phép mô phỏng tác động của các chính sách thuế, trợ cấp, giáo dục và y tế... lên nhiều nhóm dân cư khác nhau. Điều này giúp Chính phủ đánh giá hiệu quả chính sách một cách toàn diện và có cơ sở hơn để điều chỉnh phù hợp. Chẳng hạn, AI có thể phân tích tác động của việc tăng thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập, chi tiêu và mức sống của các hộ gia đình ở các mức thu nhập khác nhau, cung cấp một bức tranh chi tiết và chính xác hơn cho các cấp quản lý.

Thị trường lao động cũng là một lĩnh vực được hưởng lợi đáng kể từ AI. Với khả năng phân tích dữ liệu về cung cầu lao động, tỷ lệ thất nghiệp, thu nhập và trình độ học vấn..., AI có thể dự báo xu hướng thị trường việc làm. Ví dụ, sử dụng AI để phân tích dữ liệu khảo sát lao động việc làm hàng quý sẽ hỗ trợ dự báo nhu cầu nhân lực trong các ngành nghề, từ đó giúp đưa ra các chính sách việc làm sát với thực tế, hạn chế sự mất cân bằng trong thị trường lao động.

Bằng cách tích hợp nhiều nguồn dữ liệu và mô hình hóa các mối quan hệ phức tạp, AI trở thành công cụ đắc lực hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định kịp thời và hiệu quả. Tuy nhiên, từ ý tưởng tới hiện thực vẫn là một con đường dài và không hề được trải hoa hồng.

Những tiện ích của việc áp dụng AI cho việc đọc, phân tích dữ liệu và đưa ra dự báo là rất rõ ràng. Tuy nhiên, để biến những tiềm năng đó thành hiện thực đòi hỏi một chiến lược toàn diện và bài bản. Vấn đề đầu tiên nằm ở cơ sở dữ liệu, khi không phải cơ quan nào cũng đẩy mạnh hoạt động số hoá dữ liệu nội bộ và lưu trữ thông tin đúng quy chuẩn, đặc biệt là dữ liệu phi cấu trúc. Bên cạnh sự thiếu đồng bộ và khó khăn trong chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, các vấn đề bảo mật và quyền riêng tư trong thu thập, lưu trữ, sử dụng dữ liệu cá nhân cần được chú trọng.

Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ban hành Chỉ thị số 32/CT-TTg ngày 4/9/2024 về việc đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 175/NQ-CP của Chính phủ phê duyệt Đề án Trung tâm dữ liệu quốc gia. Trước đó, vào ngày 30/10/2023, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 175/NQ-CP phê duyệt “Đề án Trung tâm Dữ liệu Quốc gia”, nơi dự kiến đóng vai trò trung tâm dữ liệu do Chính phủ xây dựng, quản lý, khai thác và vận hành; tích hợp, đồng bộ, lưu trữ, chia sẻ, phân tích, khai thác, điều phối dữ liệu của các cơ quan Nhà nước theo quy định của pháp luật nhằm hình thành kho dữ liệu tổng hợp từ các cơ sở dữ liệu Quốc gia.

Dữ liệu tại Trung tâm Dữ liệu Quốc gia là “nền tảng cốt lõi cung cấp các dịch vụ liên quan đến dữ liệu, hỗ trợ hoạch định chính sách, xây dựng Chính phủ số, xã hội số và kinh tế số, cung cấp hạ tầng công nghệ thông tin cho các tổ chức chính trị - xã hội, các hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia và các cơ quan có nhu cầu sử dụng để khai thác, vận hành, nâng cao hiệu quả, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin”.

Tập trung thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm như: Hoàn thiện hành lang Pháp lý về dữ liệu; Di chuyển hạ tầng, bảo đảm dữ liệu, nghiệp vụ tại Trung tâm Dữ liệu; Bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin... là những công việc không hề dễ dàng nhưng là cách tiếp cận bài bản không chỉ giúp tối ưu hóa các quy trình hiện tại mà còn đặt nền móng vững chắc cho một nền hành chính hiện đại.

Để có thể đạt được mục tiêu này, cần sự hợp tác chặt chẽ giữa Chính phủ, doanh nghiệp, các cơ quan nghiên cứu và cả sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế, qua đó nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, đưa Việt Nam tiến nhanh trên con đường phát triển của kỷ nguyên vươn mình.