Nghệ sĩ Sơn.K: Khi "Giải cứu thế giới" thắp lại nhịp gõ xoan trong lòng người trẻ

Sau khi lên sóng tại chương trình Tinh Hà Say Hi, tiết mục “Giải cứu thế giới” của Sơn.K cùng các nghệ sĩ J-SOL, HYO, IVAN và khách mời Hoàng Duyên gây chú ý khi đưa âm hưởng Hát Xoan Phú Thọ vào dòng chảy âm nhạc đương đại. Không còn bị bó hẹp trong lối thể hiện truyền thống, những giai điệu dân gian được làm mới, mang đến trải nghiệm âm nhạc vừa quen thuộc với thị hiếu giới trẻ, vừa gợi mở nét độc đáo của di sản. Từ sức hút của một tiết mục giải trí, Hát Xoan có thêm cơ hội bước vào đời sống âm nhạc của người trẻ, khơi dậy sự tò mò và nhu cầu tìm hiểu về loại hình nghệ thuật từng được xem là xa lạ với không ít khán giả trẻ

______________________________________________

Một đoạn hát dân gian giữa sân khấu nhạc trẻ

Trong tiết mục “Giải cứu thế giới” tại chương trình Tinh Hà Say Hi, Sơn.K cùng các nghệ sĩ đã mang đến sự giao thoa đầy mới mẻ bằng cách lồng ghép sáng tạo chất liệu nhạc dân gian Hát Xoan vào bài hát hiện đại. Điểm nhấn của phần trình diễn nằm ở đoạn Hát Xoan Phú Thọ, khi Sơn.K bất ngờ chuyển từ lối thể hiện hiện đại sang cách hát đưa duyên dáng, uyển chuyển, "là vông ý a vông tầm, vông vông tầm ý a tầm vông". Những câu hát dân gian được lồng ghép giữa tiết tấu trẻ trung tạo nên sự chuyển đổi màu sắc âm nhạc đầy thú vị, đồng thời đưa một nét văn hóa truyền thống xuất hiện trong không gian giải trí của khán giả trẻ.

Sơn.K cùng các nghệ sĩ biểu diễn tiết mục "Giải cứu thế giới" kết hợp chất liệu Hát Xoan tại chương trình Tinh Hà "Say Hi". (Ảnh: BTC)

Sự kết hợp này không đơn thuần tạo nét mới lạ cho tiết mục mà còn mở ra một cách tiếp cận khác đối với Hát Xoan. Thay vì bắt đầu từ những kiến thức về lịch sử hay đặc trưng nghệ thuật, người trẻ có thể làm quen với âm hưởng dân gian qua một ca khúc phù hợp với thị hiếu âm nhạc của mình. Chính sự gần gũi ấy góp phần thu hẹp khoảng cách giữa nghệ thuật truyền thống và công chúng trẻ, để những giai điệu tưởng chừng xa lạ lại trở nên dễ tiếp cận hơn. Với những người lần đầu tiếp xúc, sự khác biệt về giai điệu và lối hát có thể khơi dậy tò mò, dẫn họ đến việc đọc bình luận, tìm kiếm thông tin và khám phá nguồn gốc của chất liệu âm nhạc được sử dụng.

Từ một đoạn hát ngắn, Hát Xoan có thêm cơ hội được đến gần hơn với nhóm công chúng trẻ. Dù chưa thể khẳng định đây là một tiết mục đủ sức tạo nên sự quan tâm rộng rãi đối với di sản nhưng cách kết hợp này cho thấy âm nhạc đương đại có thể trở thành điểm khởi đầu để người trẻ tiếp cận và từng bước tìm hiểu những giá trị văn hóa dân tộc

Hát Xoan - làn điệu dân ca mộc mạc của vùng Đất Tổ

Nhắc đến Phú Thọ, Hát Xoan là một trong những nét văn hóa gắn liền với vùng đất cội nguồn của dân tộc Việt Nam. Loại hình dân ca này gắn với tín ngưỡng thờ cúng các Vua Hùng, với những buổi hát vào dịp đầu xuân tại đình làng. Theo một cách lý giải về tên gọi, Hát Xoan xưa kia được gọi là Hát Xuân, sau đổi thành Hát Xoan do tục kiêng tên húy. Qua nhiều thế hệ, những làn điệu ấy vẫn được các nghệ nhân và cộng đồng địa phương lưu truyền.

Trong Hát Xoan, lời ca không đứng riêng mà hòa cùng tiếng nhạc, điệu múa và những động tác diễn xướng. Tùy từng chặng hát, người tham gia có thể thực hiện các nghi lễ thờ cúng, hát giao duyên hoặc cùng nhau hòa vào không khí sinh hoạt cộng đồng. Bởi thế, Hát Xoan không chỉ hiện diện trong những câu hát mà còn gắn với không gian đình làng, phong tục và đời sống văn hóa của người dân vùng Đất Tổ.

Năm 2011, Hát Xoan Phú Thọ được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Tới năm 2017, di sản được chuyển sang Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đằng sau những dấu mốc ấy là quá trình gìn giữ và truyền dạy của các nghệ nhân, phường Xoan cùng cộng đồng địa phương, để những nét đẹp truyền thống tiếp tục được thực hành qua các thế hệ.

Khi khán giả bắt đầu chú ý đến Hát Xoan

Chia sẻ về tiết mục "Giải cứu thế giới", Nguyễn Minh Thu (21 tuổi, sinh viên tại Hà Nội), sự quan tâm ban đầu đến tiết mục xuất phát từ việc theo dõi Sơn.K. Khi nghe đoạn hát mang âm hưởng dân gian, Thu chú ý đến màu sắc âm nhạc khác biệt nhưng chưa xác định được đó là Hát Xoan.

Sau khi đọc những bình luận nhắc đến Hát Xoan Phú Thọ, Thu tìm kiếm cụm từ này trên YouTube và nghe thử các phần trình diễn truyền thống. Từ một tiết mục trên sân khấu âm nhạc, Thu có thêm cơ hội tiếp xúc với loại hình dân ca mà trước đó chưa chủ động tìm hiểu.

Dưới góc nhìn của một người con xứ Cội, Trần Quốc Bảo (24 tuổi, nhà sáng tạo nội dung tại Phú Thọ) đánh giá cao sự sáng tạo này. Gắn bó với Hát Xoan từ nhỏ, anh Bảo nhận định: "Dù bài hát đã được biến tấu để phù hợp hơn với thị hiếu của giới trẻ, tiết mục vẫn giữ được trọn vẹn nét đẹp mộc mạc, tinh tế vốn có của chất liệu dân gian Đất Tổ."

Còn từ góc độ của những người "giữ lửa" lâu năm, các nghệ nhân, người thực hành Hát Xoan tại địa phương cũng có những cảm xúc đặc biệt khi chứng kiến làn điệu quê hương vang lên trong không gian âm nhạc đương đại.

Những trải nghiệm cho thấy khán giả có thể tiếp nhận cùng một đoạn hát từ những điểm xuất phát khác nhau. Người đã có hiểu biết về văn hóa địa phương có thể nhận ra những liên hệ quen thuộc, trong khi người chưa biết đến Hát Xoan cần thêm thông tin để xác định nguồn gốc của chất liệu âm nhạc.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc khán giả có nhận ra tên gọi Hát Xoan hay không, mà còn ở những hành động sau đó. Liệu họ có tìm kiếm các bản hát truyền thống, xem thêm các video biểu diễn hoặc muốn biết thêm về loại hình nghệ thuật này được thực hành như thế nào hay không.

Từ một tiết mục nhạc trẻ đến hành trình tìm hiểu Hát Xoan

Trong Giải cứu thế giới tại chương trình Tinh Hà Say Hi, Sơn.K cùng các nghệ sĩ đã đưa chất liệu Hát Xoan Phú Thọ vào một không gian âm nhạc đương đại. Với Sơn.K, người con của đất Tổ, Hát Xoan không chỉ là một loại hình nghệ thuật truyền thống mà còn gắn với văn hóa quê nhà, nơi lưu giữ những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ và đã cùng anh lớn lên. Việc chất liệu này xuất hiện trong tiết mục đặt ra một góc nhìn đáng chú ý về cách người trẻ thể hiện sự gắn bó với quê hương thông qua nghệ thuật, khi những giá trị văn hóa địa phương được đưa vào một không gian sáng tạo mới. Cùng với Sơn.K, các nghệ sĩ tham gia cũng góp phần thể hiện chất liệu dân gian trong ngôn ngữ âm nhạc đương đại cũng giúp đưa Hát Xoan ra khỏi khuôn khổ quen thuộc của những không gian diễn xướng truyền thống.

Đằng sau những giai điệu và âm hưởng xuất hiện trên sân khấu là một di sản gắn bó với đời sống văn hóa của người dân Phú Thọ. Hát Xoan được lưu truyền qua các bài bản, lối hát, hình thức diễn xướng và những sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Những giá trị ấy vẫn được các nghệ nhân, phường Xoan và người dân địa phương gìn giữ qua nhiều thế hệ. Khi Hát Xoan được thể hiện trong một tiết mục âm nhạc hiện đại, câu chuyện về di sản cũng mở rộng đến cách thế hệ trẻ tiếp nhận văn hóa truyền thống và tìm kiếm những hình thức thể hiện phù hợp với đời sống hôm nay.