Hiện thực hóa mục tiêu số hóa di sản gắn với phát triển du lịch, nền tảng “Hành trình du lịch di sản Hà Nội” ra đời như một giải pháp liên kết các mảnh ghép thông tin còn phân tán. Bằng việc tích hợp công nghệ bản đồ tương tác và hệ thống tư liệu đa ngôn ngữ, dự án mở ra một lối khám phá mới, đưa chiều sâu văn hóa Thăng Long - Hà Nội đến gần hơn với công chúng và bạn bè quốc tế.
 |
Chuyển đổi số đang mang đến những phương thức mới trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Tại Hà Nội, nơi lưu giữ hàng nghìn di sản vật thể và phi vật thể, việc ứng dụng công nghệ có thể giúp công chúng tiếp cận di sản thuận tiện hơn, đồng thời mở rộng các cách thức trải nghiệm di sản trong thành phố.
Tuy nhiên, số hóa di sản không chỉ là việc đưa thông tin lên môi trường trực tuyến. Dữ liệu cần được tổ chức và kết nối để người dân, du khách có thể tìm hiểu giá trị của từng địa điểm trong mối liên hệ với lịch sử, văn hóa và đời sống. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một nền tảng kết nối các điểm di sản trở thành một phương án nhằm hệ thống hóa thông tin và hỗ trợ công chúng hiểu thêm di sản.
Trong nghiên cứu Xây dựng cơ sở dữ liệu không gian cho các hành trình du lịch di sản Hà Nội, PGS.TS. Đặng Vũ Khắc nhận định dữ liệu về vị trí, hiện trạng và giá trị di sản còn phân tán, thiếu chuẩn hóa và chưa được liên kết theo chủ đề. Thông tin hiện được lưu giữ tại nhiều đầu mối như cơ quan quản lý văn hóa, du lịch, ban quản lý di tích, chính quyền địa phương và doanh nghiệp lữ hành. Tình trạng này gây khó khăn cho việc tra cứu, đối chiếu, đồng thời hạn chế khả năng xây dựng các tuyến tham quan gắn với những chủ đề lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng.
 |
Nhu cầu kết nối dữ liệu còn xuất phát từ đặc điểm của di sản đô thị Hà Nội. Đình, đền, phủ, chùa hiện diện trong các khu dân cư, gắn với lịch sử hình thành làng xã, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng. Mỗi địa điểm lưu giữ những thông tin riêng về nhân vật được thờ phụng, phong tục, kiến trúc và ký ức của cư dân địa phương. Các giá trị ấy góp phần phản ánh quá trình hình thành và biến đổi của không gian đô thị.
 |
Theo nghiên cứu về không gian thiêng và di sản đô thị của TS Nguyễn Thị Hiệp, hệ thống đình, đền, phủ, chùa tại Hà Nội là một mạng lưới ký ức văn hóa. Các địa điểm có mối liên hệ thông qua hình thức tín ngưỡng, nghề nghiệp truyền thống, lịch sử cư trú và thực hành cộng đồng. Vì vậy, việc xác định vị trí từng di tích mới chỉ cung cấp một phần thông tin. Dữ liệu cần thể hiện cả những mối liên hệ lịch sử, văn hóa và xã hội để làm rõ vai trò của từng địa điểm trong tổng thể di sản thành phố.
Các nghiên cứu đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu không gian ứng dụng công nghệ GIS, giúp tạo điều kiện tổ chức những lớp thông tin đó trên cùng một hệ thống. Tọa độ địa lý có thể được liên kết với tư liệu Hán Nôm, hồ sơ lưu trữ của Pháp, ảnh tư liệu, thông tin kiến trúc và nghiên cứu chuyên môn. Nhờ đó, người nghiên cứu có thêm cơ sở đối chiếu thông tin, cơ quan quản lý thuận lợi hơn trong việc theo dõi hiện trạng di tích, còn đơn vị tổ chức du lịch có thể xây dựng tuyến tham quan theo chủ đề.
 |
Nền tảng Hành trình du lịch di sản Hà Nội vừa ra mắt, giới thiệu 28 di tích tiêu biểu của Thủ đô trên bản đồ số. Thông qua mã QR, người dùng có thể tra cứu thông tin, xem hình ảnh và nghe thuyết minh với ba lựa chọn ngôn ngữ: tiếng Việt, tiếng Anh hoặc tiếng Pháp.
Các điểm đến được tổ chức theo bốn tuyến chủ đề: Thăng Long Tứ trấn, tín ngưỡng thờ Mẫu, đình thờ tổ nghề và chùa Việt. Cách sắp xếp này giúp người dùng khám phá di tích theo những mối liên hệ lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng. Bản đồ số có tính năng tương tác, hỗ trợ xác định vị trí hiện tại, tìm kiếm các điểm đến và định hướng di chuyển theo hành trình khám phá.
 |
Anh Brian, một du khách Mỹ, cho biết việc quét mã QR giúp anh tiếp cận thông tin chi tiết về nhiều di tích mà trước đó anh khó tìm thấy trên mạng. Bạn Cao Thị Diễm Hằng cũng đánh giá cao sự tiện lợi này. Theo Hằng, chỉ với một thao tác quét mã, người dùng đã có thể nhanh chóng tiếp cận dữ liệu chi tiết về những ngôi đền, chùa và đình nổi tiếng của đất Hà thành xưa.
Hành trình du lịch di sản Hà Nội do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội chủ trì, phối hợp với Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO), Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF) và các cơ quan chức năng tại Hà Nội. Được tài trợ bởi Quỹ Équipe France thuộc Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp, thông qua Đại sứ quán Pháp và Viện Pháp tại Việt Nam.
Trong khoảng một năm triển khai, gần 40 chuyên gia cùng khoảng 100 sinh viên đã khảo sát hơn 100 di tích tại Hà Nội, thu thập tư liệu, ghi hình thực địa và nghiên cứu văn bia, kiến trúc. Từ đó, nhóm thực hiện lựa chọn 28 di tích tiêu biểu để giới thiệu trên bản đồ số.
Ông Didier Le Bret, Đại sứ Pháp tại Việt Nam, cho biết dự án đã được đưa vào danh mục các chương trình hợp tác văn hóa nhiều năm giữa hai nước. Phía Pháp cũng bày tỏ mong muốn mở rộng mô hình tới các địa phương khác, tăng cường kết nối liên vùng và quốc tế.
 |
Bên cạnh triển vọng mở rộng mô hình, áp lực đô thị hóa cũng đặt ra những thách thức đối với công tác bảo tồn di sản. Tại lễ ra mắt nền tảng, bà Éléonore Caroit, Bộ trưởng ủy quyền phụ trách Pháp ngữ và các đối tác quốc tế của Pháp, cảnh báo di sản có thể mất đi nếu công tác bảo tồn bị trì hoãn. Bà nhấn mạnh: “Chúng ta chỉ có thể bảo vệ tốt những gì mà chúng ta thực sự hiểu biết”.
Bà Caroit kỳ vọng nền tảng sẽ khuyến khích người dân và du khách trực tiếp quan sát, khám phá Hà Nội, từ những mái hiên cổ đến các con ngõ nhỏ và câu chuyện lịch sử gắn với từng địa điểm, thay vì chỉ chú ý đến màn hình điện thoại.
 |
Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển văn hóa, đồng thời đặt mục tiêu số hóa 100% di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia và cấp quốc gia đặc biệt trong năm 2026. Định hướng này đặt ra yêu cầu đưa các nền tảng số vào vận hành hiệu quả, phục vụ việc lưu giữ, quản lý và phát huy giá trị di sản.
Với Hành trình du lịch di sản Hà Nội, bài toán sau khi ra mắt là duy trì chất lượng thông tin và đáp ứng nhu cầu sử dụng thực tế. Phát biểu tại sự kiện, ông Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hà Nội, nhấn mạnh vai trò của chính quyền địa phương, các đơn vị quản lý di tích và cộng đồng trong việc cập nhật nội dung, tiếp nhận phản hồi và duy trì hiệu quả hệ thống.
 |
Ở góc độ nghiên cứu và đào tạo, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết nhà trường mong muốn tiếp tục hợp tác với các đối tác Pháp trong nghiên cứu nhân văn số, đồng thời mở rộng mô hình sang những tỉnh, thành khác. Nếu được duy trì và phát triển, những mô hình như vậy có thể mang đến hướng đi mới trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản Việt Nam.
Với Hà Nội, chặng đường tiếp theo đòi hỏi tính chuẩn xác về thông tin, sự cập nhật thường xuyên và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bên. Nếu mã QR là cánh cửa mở lối cho bước đầu tiếp cận, thì sự chung tay giữa giới chuyên môn, cơ quan quản lý và người dân mới là yếu tố quyết định sức sống của nền tảng, biến bản đồ số thành nhịp cầu nối liền tri thức học thuật với từng bước chân trải nghiệm, để mỗi di tích thực sự kể một câu chuyện sống động về Thủ đô.
