Sứ mệnh cao cả nhất của nhà báo là vì lợi ích của đất nước, của nhân dân

Đã tròn một thế kỷ trôi qua, kể từ khi số báo đầu tiên của tuần báo Thanh Niên - tờ báo đặt nền móng cho nền báo chí cách mạng Việt Nam ra đời (21/6/1925 – 21/6/2025).

________________

Mặc dù bối cảnh lịch sử thế giới và trong nước giờ đã có nhiều thay đổi, song tư tưởng, định hướng nhiệm vụ, kinh nghiệm, bản lĩnh làm báo mà lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Chủ tịch Hồ Chí Minh truyền lại vẫn còn nguyên giá trị, là kim chỉ nam cho các thế hệ những người làm báo. Trong đó, sứ mệnh cao cả nhất của nhà báo là vì lợi ích của đất nước, của nhân dân, góp phần xây dựng nền báo chí Việt Nam chuyên nghiệp, hiện đại, giàu tính chiến đấu, tính nhân văn, phát huy được truyền thống văn hóa của dân tộc.

Nguyễn Ái Quốc - Người sáng lập kiêm Tổng Biên tập tuần báo Thanh Niên

Là nhà báo có uy tín lớn của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, nhà báo lỗi lạc của báo chí cách mạng Việt Nam, ngay từ khi giác ngộ chủ nghĩa Mác - Lênin, Nguyễn Ái Quốc đã nhận thức rõ vị trí, vai trò của báo chí cách mạng đối với việc hiện thực hoá con đường cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng loài người.

Tháng 11/1924, Nguyễn Ái Quốc về tới Quảng Châu theo sự điều động của Quốc tế Cộng sản. Đầu năm 1925, Người sáng lập ra Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và xuất bản tuần Báo Thanh Niên làm cơ quan ngôn luận của Hội.

Ngày 21/6/1925, tuần báo Thanh Niên ra số báo đầu tiên tại Quảng Châu (Trung Quốc) và tồn tại đến đầu năm 1930. Báo Thanh Niên là kết quả hoạt động đầy sáng tạo, thể hiện ý chí và quyết tâm của Nguyễn Ái Quốc, lấy báo chí làm phương tiện, vũ khí sắc bén để đấu tranh cách mạng. Báo Thanh Niên là tờ báo cách mạng đầu tiên được viết bằng tiếng Việt và phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam. Báo Thanh Niên trở thành một kênh cực kỳ quan trọng trong việc truyền bá sâu rộng chủ nghĩa Mác–Lênin về Việt Nam.

Trong bản báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản đề ngày 3/6/1926, hướng tới tròn một năm ngày ra đời tuần báo Thanh Niên, Nguyễn Ái Quốc viết: “Ở đây (Quảng Châu) chúng tôi đã xuất bản tờ báo hằng tuần Thanh Niên”.

Tòa soạn của tờ báo trực thuộc Tổng bộ Thanh Niên, trụ sở đặt tại ngôi nhà số 13 và 13B (nay là số 248 - 250), đường Văn Minh, thành phố Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Theo các báo cáo của chính quyền Pháp, báo được xuất bản đều đặn hàng tuần, mỗi số báo in khoảng 500 bản, báo in xong phần lớn được gửi bí mật về trong nước, một số được gửi đến các tổ chức cách mạng của Việt Nam ở Xiêm (Thái Lan), Pháp, Hồng Kông, Quốc tế Cộng sản.

Nguyễn Ái Quốc là người sáng lập, Tổng Biên tập, cây bút chủ chốt và trực tiếp tham gia vào phát hành tuần báo Thanh Niên. Là người yêu nước, chiến sĩ cộng sản quốc tế và nhà báo giàu kinh nghiệm, Nguyễn Ái Quốc là nhân tố quyết định cho sự ra đời và phát triển của báo Thanh Niên. Từ khi ra đời, báo Thanh Niên đã thực hiện trọn vẹn sứ mệnh lịch sử của mình là truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin và giác ngộ về tư tưởng, chính trị.

Báo Thanh Niên - Tờ báo cách mạng đầu tiên

Về hình thức, báo Thanh Niên xuất bản bằng tiếng Việt, viết trên giấy sáp bằng ngòi bút sắc nhọn. Các số báo phần nhiều là 2 trang, 4 trang và số đặc biệt 5 trang. Mỗi trang thường chia thành hai cột dạng tạp chí, mỗi cột từ 23 đến 26 dòng. Báo có kích thước trung bình 13x19 cm. Ở trên cùng, vị trí trung tâm là tên báo Thanh Niên được viết bằng chữ Việt và chữ Hán; góc trái là ngôi sao năm cánh, trong đó ghi số báo.

Từ số 1 ra ngày 21/6/2025 đến số 107, báo không có tiêu đề, nhưng bắt đầu từ số 108 ra ngày 28/7/2029, Báo có tiêu đề “Cơ quan của Đảng Việt Nam cách mạng Thanh niên”. Ngôi sao năm cánh cũng được thay bằng một ngôi sao và hình búa liềm.

Báo có những chuyên mục giản dị và đời thường như: Xã luận, vấn đáp, thơ ca, tin tức, phê bình, diễn đàn của phụ nữ… Bài viết đăng trên báo Thanh Niên thường ngắn gọn, súc tích, lời văn trong sáng, dễ đọc dễ hiểu; thi thoảng cũng có bài viết dài được ngắt ra đăng liên tiếp trong các số báo. Đôi khi báo có những hình vẽ minh họa sinh động.

Từ những bài báo phản ánh hiện thực một cách sâu sắc và gần gũi, Báo Thanh Niên đã góp phần quan trọng vào việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, chuẩn bị về mặt tư tưởng, chính trị và tổ chức để tiến tới thành lập chính đảng của giai cấp vô sản vào đầu năm 1930. Sự ra đời của báo Thanh Niên đã mở đầu lịch sử truyền thống vẻ vang của báo chí cách mạng Việt Nam.

Theo lịch sử, báo Thanh Niên có hai thời kỳ phát triển: Thời kỳ thứ nhất từ tháng 6/1925 đến tháng 4/1927. Trong thời kỳ đầu tiên, báo Thanh Niên có 88 số do Nguyễn Ái Quốc trực tiếp chỉ đạo biên tập, in, phát hành và Người cũng là cây bút chủ lực của Thanh Niên trong thời kỳ này.

Tháng 4/1927, Nguyễn Ái Quốc chuyển vào hoạt động bí mật, rời Quảng Châu. Thanh Niên bắt đầu thời kỳ thứ hai (từ tháng 4/1927 đến đầu năm 1929) do Tổng bộ Hội Thanh Niên chỉ đạo, xuất bản được hơn 200 số.

Trong cả hai giai đoạn, nội dung của Báo Thanh Niên đều ưu tiên đăng những bài viết tập trung vào vấn đề giáo dục tinh thần yêu nước, tố cáo tội ác của bọn thực dân, phong kiến, giới thiệu về cách mạng Tháng Mười và nước Nga Xô viết… thông qua các vấn đề như: Mâu thuẫn giữa dân tộc ta với chủ nghĩa đế quốc Pháp; giữa các dân tộc thuộc địa với chủ nghĩa đế quốc nói chung; Cách mạng cải lương; Lực lượng cách mạng là toàn dân, lấy công nông làm nền tảng; Nhận rõ con đường cách mạng, người cách mạng phải biết hy sinh vì sự nghiệp cách mạng và có phương pháp cách mạng đúng; Cần có Đảng Cộng sản lãnh đạo cách mạng và tổ chức quần chúng cách mạng, đặc biệt là tổ chức công nhân; Cách mạng dân tộc và cách mạng thế giới; Nghiên cứu kinh nghiệm cách mạng các nước, khẳng định cách mạng Việt Nam muốn giành thắng lợi phải đi theo con đường của cách mạng Nga...

Các tư liệu, hiện vật tại căn nhà số 13 phố Văn Minh nay là số 250 tại Quảng Châu, Trung Quốc - nơi xuất bản số báo Thanh niên đầu tiên ngày 21/6/1925.

Sự ra đời và phát triển của tuần báo Thanh Niên giai đoạn 1925 -1930 đã góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy cách mạng Việt Nam phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu. Báo Thanh Niên là một trong những kênh đặc biệt quan trọng chuẩn bị về mặt chính trị, tư tưởng cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Mặc dù ra đời cách đây 100 năm, nhưng Báo Thanh Niên với những quan điểm, tư tưởng cơ bản, căn cốt đã định hướng cho việc xây dựng, phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam và đến nay vẫn vẹn nguyên giá trị. Thời gian càng lùi xa, những nội dung của Người trong tuần báo Thanh Niên càng tỏ rõ giá trị, tính thời sự, mới mẻ tiếp tục định hướng, soi chiếu cho đội ngũ những người làm báo, các cơ quan thông tấn báo chí Việt Nam hiện nay trên con đường đi đến một nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.