Quảng Ninh có địa hình đa dạng và phong phú, được ví như "Việt Nam thu nhỏ" với cả núi, đảo, biển, đồng bằng, trung du. Đây cũng là tỉnh duy nhất trên cả nước vừa có đường biên giới trên bộ, vừa trên biển với Trung Quốc. Để rút ngắn khoảng cách giữa các địa phương, những cán bộ dân vận Quảng Ninh đã “gõ cửa” vùng sâu vùng xa, vận động người dân xóa bỏ hủ tục, đón nhận những tiến bộ, văn minh cho một cuộc sống mới.
Bước chân không mỏi của những cán bộ dân vận, tuyên truyền đang nỗ lực làm theo chỉ dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm xưa: “Những người phụ trách dân vận cần phải óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm”, và “phải thật thà nhúng tay vào việc”.
__________________
Dù kinh tế Quảng Ninh tăng trưởng ấn tượng với GRDP đạt 11,03% trong sáu tháng đầu năm 2025, những vùng biên giới và sâu xa như Bình Liêu, Móng Cái vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như nghèo đói, tệ nạn ma túy len lỏi, đòi hỏi nỗ lực quản lý đồng bộ để biến thách thức thành động lực phát triển.
Tỉnh Quảng Ninh, với hơn 150 km biên giới đất liền giáp Trung Quốc và bờ biển dài hơn 250 km, luôn là điểm nóng chiến lược về an ninh và phát triển. Những thành tựu kinh tế toàn tỉnh – từ du lịch Hạ Long đến công nghiệp Than Khoáng sản – che lấp phần nào bức tranh phức tạp ở vùng sâu, vùng xa, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao.
Theo báo cáo của UBND tỉnh, đến năm 2025, hơn 90% dân số ở các khu vực biên giới như Bình Liêu và Hải Hà là dân tộc thiểu số, với địa hình núi non chiếm 70% diện tích, tạo nên rào cản tự nhiên cho quản lý hành chính và phát triển hạ tầng. Thực trạng này không chỉ phản ánh sự chênh lệch phát triển, mà còn ẩn chưa nguy cơ “nuôi dưỡng” các tệ nạn xã hội, từ buôn lậu hàng hóa đến ma túy và di cư bất hợp pháp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, lực lượng biên phòng và cộng đồng.
 |
Vùng biên giới và sâu xa Quảng Ninh vẫn là "điểm nghẽn" trong bức tranh tăng trưởng chung của tỉnh. Dù thu nhập bình quân đầu người của vùng dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo của Quảng Ninh năm 2024 đạt 84,147 triệu đồng/người/năm; cao hơn khoảng 3 lần so với mục tiêu chung đến năm 2025 của cả nước về nâng mức thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số, nhưng vẫn thấp hơn mức trung bình tỉnh khoảng 30%.
Điều này xuất phát từ kinh tế chủ yếu dựa vào nông - lâm nghiệp lạc hậu, với hơn 80% hộ dân trồng ngô, chè và chăn nuôi nhỏ lẻ, dễ bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu và thị trường biến động. Báo cáo khảo sát thu nhập 67 xã năm 2024 từ Ban Dân tộc tỉnh cho thấy, GRDP bình quân đầu người ở các khu vực này chỉ đạt khoảng 70% mức tỉnh, phản ánh sự phụ thuộc lớn vào nguồn vốn hỗ trợ từ trung ương và địa phương.
Hạ tầng giao thông và dân sinh là một trong những khó khăn lớn nhất, đặc biệt ở địa hình karst núi đá vôi đặc trưng. Đến nay, dù tỉnh đã bố trí tổng nguồn vốn trên 7.000 tỷ đồng thực hiện đề án tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2021-2025, khoảng 15% đường liên xã vẫn là đường đất, khiến việc tiếp cận y tế và giáo dục trở nên khó khăn. Chẳng hạn, tại xã Quảng Chính (Bình Liêu), mùa mưa lũ có thể cô lập hàng trăm hộ dân trong nhiều tuần. Thực trạng này gián tiếp ảnh hưởng đến hoạt động học tập của các em học sinh vùng sâu, vùng xa.
 |
Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cửa khẩu Hoành Mô tuần tra bảo vệ biên giới. |
Quảng Ninh đã nỗ lực cải thiện thông qua việc bố trí gần 3.300 tỷ đồng cho lĩnh vực giáo dục, đào tạo và giáo dục nghề nghiệp, gấp 2,3 lần so với giai đoạn trước. Riêng các dự án xây dựng, nâng cấp trường lớp chiếm tới gần 2.630 tỷ đồng, trong đó có 17 dự án tập trung cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Nhờ vậy, đến hết năm 2024, toàn bộ các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú được xây dựng kiên cố.
Bên cạnh đó, chất lượng nguồn nhân lực vẫn là hạn chế, với tỷ lệ lao động qua đào tạo ở vùng sâu còn thấ so với trung bình tỉnh. Các chương trình về phát triển vùng khó khăn đã hỗ trợ ổn định chỗ ở cho nhiều hộ gia đình tại các điểm tái định cư, nhưng việc duy trì sinh kế lâu dài vẫn phụ thuộc vào sự tham gia của cộng đồng.
Dù vậy, khoảng cách phát triển giữa biên giới và trung tâm tỉnh vẫn đòi hỏi nguồn lực đầu tư bền vững hơn, tránh tình trạng "xóa nghèo hình thức".
 |
An ninh trật tự ở biên giới Quảng Ninh đang đối mặt với những mối đe dọa tinh vi, nơi địa hình hiểm trở trở thành "lá chắn" cho các hoạt động tội phạm xuyên quốc gia. Ma túy là tệ nạn nổi bật nhất, với biên giới Móng Cái và Hải Hà làm "cửa ngõ" cho đường dây từ khu vực Tam giác Vàng.
Quảng Ninh đặt mục tiêu giai đoạn 2024-2025 xây dựng 105 xã, phường, thị trấn sạch ma túy và 4 huyện đạt “Huyện sạch ma túy” (Bình Liêu, Đầm Hà, Ba Chẽ, Cô Tô). Năm 2024 đã triển khai xây dựng 78 xã, phường, thị trấn và 3 huyện sạch ma túy; năm 2025 tiếp tục mở rộng, bổ sung các địa bàn mới. Từ 1/7/2025, việc triển khai gặp khó khăn do thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp, song Công an tỉnh vẫn phấn đấu đến cuối năm 2025 đạt 25% địa bàn cấp xã “không ma túy” và đến năm 2030 đạt tối thiểu 50%.
 |
Công an Quảng Đức nắm tình hình, định hướng dư luận và tuyên truyền pháp luật về an ninh, trật tự. |
Buôn lậu hàng hóa và di cư bất hợp pháp cũng là vấn đề nhức nhối, tận dụng biên giới đất liền dài và sông Ka Long làm ranh giới. Theo Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, sáu tháng đầu năm 2025 đơn vị đã xác lập đấu tranh thành công 3 chuyên án, bắt giữ, xử lý 95 vụ/559 đối tượng; trong đó xử lý hình sự 17 vụ/67 đối tượng/16 phương tiện. Xử phạt vi phạm hành chính 78 vụ/94 đối tượng/64 phương tiện thu nộp ngân sách gần 2 tỉ đồng, trị giá hàng hóa tiêu hủy gần 3 tỉ đồng. Những tệ nạn này không chỉ làm suy yếu an ninh mà còn làm phức tạp hóa quản lý cán bộ cơ sở, khi một số vụ việc liên quan đến "bảo kê" địa phương.
Dù vậy, Quảng Ninh đã đã đẩy mạnh và hoàn thiện mô hình tự quản về an ninh trật tự tại cơ sở, đưa các tổ chức, cộng đồng và hệ thống chính trị cơ sở thành lực lượng chủ đạo trong phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật. Cụ thể, tỉnh chú trọng phát triển và nâng cao chất lượng các mô hình tổ tự quản về an ninh trật tự ngay tại cộng đồng dân cư, như: “Khu dân cư phòng chống ma túy, tội phạm”, “Hòm thư tố giác”, “Gia đình văn hóa, tổ an toàn, phường bình yên”, “Khu dân cư không có tội phạm, tệ nạn xã hội”, “Khu dân cư sáng, sạch, an toàn”, “Cụm liên kết an toàn về an ninh trật tự”, “Tự quản bảo vệ đường biên cột mốc, ngư trường, bến bãi”...
Đến nay, toàn tỉnh đã có 264 mô hình tự phòng, tự quản, tự bảo vệ về an ninh trật tự, 4.131 tổ nhân dân tự quản về an ninh trật tự tại các thôn, bản, khu phố, với lực lượng nòng cốt là cán bộ tổ dân phố, bí thư chi bộ, trưởng thôn, tổ trưởng tổ hòa giải và các thành viên tình nguyện có uy tín trong cộng đồng. Nhờ đó, chất lượng hoạt động của các mô hình tự quản về an ninh trật tự trên địa bàn tỉnh được nâng lên rõ rệt. Một số địa phương ghi nhận giảm 15-25% số vụ việc so với cùng kỳ năm trước tại khu vực có mô hình hoạt động hiệu quả.
 |
Một giờ học tập làm văn của học sinh lớp 2, Trường Tiểu học Đồng Văn. |
Vùng biên giới và sâu xa Quảng Ninh đang ở giai đoạn chuyển mình, nơi khó khăn về hạ tầng, kinh tế và tệ nạn xã hội đan xen với những tiến bộ đáng kể từ chính sách hỗ trợ và phối hợp liên ngành. Với mục tiêu "không để ai bị bỏ lại phía sau", tỉnh cần tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho vùng khó, đồng thời tăng cường đào tạo cán bộ địa phương để quản lý hiệu quả hơn. Những nỗ lực này không chỉ củng cố an ninh biên giới mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cả khu vực phía Bắc, biến Quảng Ninh thành mô hình đáng học hỏi.
