Quảng Ninh có địa hình đa dạng và phong phú, được ví như "Việt Nam thu nhỏ" với cả núi, đảo, biển, đồng bằng, trung du. Đây cũng là tỉnh duy nhất trên cả nước vừa có đường biên giới trên bộ, vừa trên biển với Trung Quốc. Để rút ngắn khoảng cách giữa các địa phương, những cán bộ dân vận tỉnh Quảng Ninh đã “gõ cửa” vùng sâu vùng xa, vận động người dân xóa bỏ hủ tục, đón nhận những tiến bộ, văn minh cho một cuộc sống mới.
Bước chân không mỏi của những cán bộ dân vận, tuyên truyền đang nỗ lực làm theo chỉ dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm xưa: “Những người phụ trách dân vận cần phải óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm”, và “phải thật thà nhúng tay vào việc”.
________________
Không chỉ giúp đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận với nền y tế, giáo dục tiến bộ, các cán bộ dân vận còn nỗ lực trao "cần câu cơm" cho người dân nghèo, dạy họ làm chủ kinh tế. Là địa phương đi đầu trong thực hiện chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCOP), Quảng Ninh hiện đã có 437 sản phẩm OCOP đạt sao. OCOP như một điểm tựa, cũng là động lực đổi mới tư duy sản xuất hiện đại, khơi dậy nội lực cộng đồng và mở ra hướng phát triển bền vững cho khu vực miền núi.
 |
Một trong những điểm sáng của chương trình OCOP tại Quảng Ninh là sự hình thành và lan tỏa của các mô hình sản xuất tiêu biểu từ chính người dân tộc thiểu số. Người dân không chỉ thay đổi tư duy canh tác mà còn tiên phong trong việc xây dựng chuỗi giá trị, liên kết cộng đồng cùng phát triển.
Câu chuyện của anh Bế Văn Lỵ, một người Tày ở xã Tiên Yên là một điển hình. Từ hộ nông dân nhỏ lẻ, anh đã mạnh dạn đầu tư chuồng trại, áp dụng quy trình chăn nuôi gà Tiên Yên theo tiêu chuẩn VietGAP, kết hợp cùng cán bộ kỹ thuật trong công tác quản lý con giống, phòng bệnh, chăm sóc dinh dưỡng. Nhờ quy trình bài bản, đàn gà của anh mỗi lứa đạt hàng nghìn con, thịt thơm ngon, được tiêu thụ ổn định tại siêu thị và các hệ thống phân phối lớn.
 |
Mô hình nuôi gà Tiên Yên của anh Bế Văn Lỵ |
Từ năm 2021 đến nay, mô hình này giúp gia đình anh Lỵ thu về hàng trăm triệu đồng mỗi năm, tạo việc làm ổn định cho 5–7 lao động địa phương. Không dừng lại ở sản xuất, anh còn vận động bà con cùng tham gia, thành lập tổ hợp tác chăn nuôi gà Tiên Yên OCOP, chuyển giao kỹ thuật và bảo tồn giống gà bản địa quý hiếm – biểu tượng đặc sản của vùng cao Quảng Ninh.
Nếu như gà Tiên Yên là minh chứng cho hướng đi bền vững từ nông nghiệp, thì ông Nịnh Văn Trắng, người Sán Chỉ – Giám đốc Công ty CP Kinh doanh Lâm sản Đạp Thanh, lại ghi dấu ấn ở lĩnh vực dược liệu. Từ niềm đam mê với cây trà hoa vàng, ông đã tiên phong trồng hơn 30 ha vùng nguyên liệu hữu cơ tại Kỳ Thượng và các xã lân cận.
Doanh nghiệp của ông đầu tư dây chuyền chế biến hiện đại đạt chuẩn ISO 22000, mở rộng sản phẩm từ trà khô đến tinh chất, viên nang, trà túi lọc cao cấp phục vụ phân khúc quà tặng và xuất khẩu. Không chỉ dừng ở sản xuất, ông còn kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm, đưa du khách tới tham quan vùng trà, tìm hiểu quy trình chế biến, góp phần quảng bá hình ảnh sản phẩm OCOP gắn với du lịch xanh.
 |
Sản phẩm ớt chào mào được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao của tỉnh |
Hiện mô hình này tạo việc làm thường xuyên cho hàng chục lao động, chủ yếu là người dân tộc thiểu số. Những sườn đồi hoang giờ phủ kín màu xanh của trà hoa vàng – biểu tượng của sự hồi sinh kinh tế bền vững từ rừng.
Bên cạnh lớp nông dân trung niên, chương trình OCOP Quảng Ninh còn lan tỏa mạnh mẽ tới lực lượng thanh niên dân tộc thiểu số, những người mang tinh thần đổi mới và tri thức trẻ. Một trong số đó có anh Lỷ Văn Quạn, giáo viên người Dao ở xã Đại Dực là minh chứng rõ nét. Từ việc nhận thấy tiềm năng của giống ớt chào mào bản địa, anh mạnh dạn khởi nghiệp bằng mô hình trồng ớt hữu cơ, không hóa chất.
Từ 2.000m² ruộng ban đầu, anh mở rộng diện tích lên hơn 1ha, đầu tư dây chuyền sơ chế, sấy, nghiền và đóng gói sản phẩm. Nhờ đó, các mặt hàng như muối ớt chào mào, ớt khô, ớt bột dưới thương hiệu riêng của anh ngày càng được người tiêu dùng đón nhận. Bên cạnh việc nâng cao thu nhập, mô hình còn tạo công ăn việc làm cho phụ nữ người Dao tại địa phương. Đặc biệt, anh Quạn biết tận dụng sức mạnh chuyển đổi số, quảng bá sản phẩm trên sàn thương mại điện tử, livestream, chia sẻ quy trình sản xuất trên mạng xã hội. Năm 2025, anh dự kiến hoàn thiện hồ sơ tham gia đánh giá sản phẩm OCOP cấp tỉnh – bước tiến mới trên hành trình lập nghiệp từ quê hương.
 |
Không chỉ là câu chuyện của cá nhân, chương trình OCOP đã thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế cộng đồng tại nhiều huyện miền núi Quảng Ninh.
Tại Bình Liêu, sản phẩm miến dong 5 sao quốc gia là niềm tự hào của địa phương. Nhờ tận dụng điều kiện thổ nhưỡng đặc thù cho cây dong riềng, các hợp tác xã đã đầu tư công nghệ sấy bằng năng lượng mặt trời, chế biến sạch, đóng gói hiện đại. Sản phẩm đạt tiêu chuẩn an toàn, trong suốt, dai, thơm, được tiêu thụ tại nhiều siêu thị lớn và xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc.
Song song đó, người dân còn xây dựng chỉ dẫn địa lý, bảo hộ thương hiệu và phát triển vùng nguyên liệu bền vững. Nhờ nghề miến, hàng trăm hộ dân có việc làm ổn định, nhiều thanh niên quay về quê khởi nghiệp, gắn bó với nghề truyền thống.
 |
Sản phẩm trà hoa vàng Quy Hoa được áp dụng công nghệ sấy đông lạnh thăng hoa nên giữ được tối đa tinh chất của hoa trà. |
Một sản phẩm khác đang khẳng định thương hiệu là dầu sở Bình Liêu, được ép từ hạt cây sở – loại cây rừng quen thuộc của người Dao. Nhờ sản xuất theo hướng hữu cơ, sản phẩm có hàm lượng omega-9 cao, tốt cho sức khỏe, được thị trường ưa chuộng. Cùng với các sản phẩm đặc trưng khác như chè hoa vàng, rượu men lá, bánh coóc mò, vùng cao Quảng Ninh đang định hình bản sắc OCOP riêng gắn với văn hóa bản địa và sinh thái rừng.
Tại thành phố Đông Triều, chương trình OCOP cũng tạo hiệu ứng tích cực. Toàn phường có 14 sản phẩm đạt 3 - 4 sao, tập trung vào nhóm thực phẩm và đồ uống như sữa chua An Sinh, mứt dâu tằm Huy Hoàng, rượu Huy Hoàng, trà hoa vàng Ngọa Vân…
 |
Thương hiệu Nước mắm sá sùng Vân Đồn Vanbest thuộc Công ty TNHH MTV Newstar được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao. |
Lãnh đạo thành phố Đông Triều cho biết: “Chương trình OCOP không chỉ khuyến khích người dân giữ nghề truyền thống mà còn giúp họ tiếp cận kiến thức về kỹ thuật, an toàn thực phẩm, bao bì, thương hiệu. Giá trị nông sản tăng, đầu ra ổn định, thu nhập bình quân của hộ dân đạt hơn 105 triệu đồng/người/năm.”
Ở xã Ba Chẽ, nơi có 14 sản phẩm OCOP của 6 chủ thể, với 4 sản phẩm đạt 4 sao như trà hoa vàng, ba kích tím, rượu ba kích, nấm lim xanh, chương trình OCOP đã trở thành “đòn bẩy” chuyển đổi mô hình sản xuất. Chính quyền địa phương tích cực hỗ trợ người dân thực hiện Nghị quyết 194/2019/NQ-HĐND về liên kết sản xuất – tiêu thụ nông sản, đồng thời tổ chức các lớp tập huấn về kỹ năng quản lý, ứng dụng nền tảng số và xây dựng thương hiệu OCOP bền vững.
 |
Để tiếp tục lan tỏa hiệu quả chương trình, tỉnh Quảng Ninh tập trung vào ba đột phá quan trọng: Phát triển sản phẩm OCOP đặc trưng vùng miền; xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp OCOP vùng dân tộc thiểu số; nâng cao năng lực quản trị cho các chủ thể OCOP. Các lớp tập huấn về marketing, thương mại điện tử, quản lý chất lượng… được tổ chức thường xuyên. Nhiều cán bộ, doanh nhân trẻ người dân tộc đã bước ra từ các khóa học này, trở thành hạt nhân phát triển kinh tế cộng đồng.
Cùng với đó, tỉnh chú trọng chính sách hỗ trợ vốn, xúc tiến thương mại, đầu tư hạ tầng phục vụ OCOP vùng cao. Hệ thống showroom OCOP được xây dựng tại các điểm du lịch trọng điểm, tích hợp không gian trải nghiệm và trưng bày sản phẩm, giúp kết nối vùng sản xuất với thị trường. Tỉnh cũng mạnh dạn loại bỏ những sản phẩm chất lượng thấp, khuyến khích đổi mới sáng tạo, nâng hạng sao OCOP theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.
 |
Miến dong Bình Liêu là sản phẩm đã khẳng định được thương hiệu với nhiều thực khách trong và ngoài tỉnh và là món ăn không thể thiếu trong mỗi mâm cỗ ngày Tết. |
Tỉnh mạnh dạn loại bỏ sản phẩm chất lượng thấp, thể hiện định hướng phát triển OCOP theo chiều sâu: chất lượng hơn số lượng, khuyến khích đổi mới sáng tạo, nâng hạng sao OCOP theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế. Đến nay, hơn 2.600 mã QR truy xuất nguồn gốc đã được cấp, 100% sản phẩm 3–5 sao kết nối với các sàn thương mại điện tử như Postmart, Voso, Shopee. Hàng loạt hội chợ và chương trình xúc tiến thương mại trong, ngoài nước được tổ chức thường niên.
Toàn tỉnh hiện có 437 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó 8 sản phẩm đạt 5 sao quốc gia, minh chứng cho hiệu quả của chiến lược “phát triển sản phẩm gắn với lợi thế bản địa, ứng dụng công nghệ hiện đại và tiêu chuẩn quốc tế”.
Từ những sản phẩm nhỏ bé như chai mật ong, lọ dầu sở, đến gói miến dong hay trà hoa vàng… mỗi sản phẩm OCOP vùng cao Quảng Ninh đều mang trong mình câu chuyện về bản sắc và khát vọng vươn lên.
Chương trình OCOP không chỉ giúp người dân thoát nghèo, mà còn tiếp thêm niềm tin để họ tự hào làm giàu trên chính quê hương. Với mục tiêu đến năm 2030 có thêm 15–20 sản phẩm OCOP 5 sao, Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa khát vọng: Biến tài nguyên thành giá trị, bản sắc thành lợi thế, giúp đồng bào dân tộc thiểu số vươn lên làm chủ kinh tế một cách bền vững, tự tin và kiêu hãnh.
