Trong khói lam chiều từ những bếp củi, các cỗ tôn sao trà bắt đầu xoay vòng. Búp chè tươi lần lượt trải qua công đoạn sao khô và quay hương bằng sức người để thành hình món trà truyền thống. Ở Thái Nguyên, quy trình này đã trở thành nét văn hóa được hơn 91.000 cơ sở và hộ gia đình gìn giữ bao đời nay. Nhiều thế hệ người dân sinh ra, lớn lên và gắn bó với nghiệp làm trà từ thuở lọt lòng.
Thế nhưng, họ không dừng lại ở việc gìn giữ một thức uống cổ truyền nơi góc bếp quê nhà. Những người làm trà hôm nay đang cùng nhau nối dài khát vọng đưa vị chè Thái Nguyên vươn ra thế giới. Bằng sự tỉ mỉ trong từng mẻ sao và sự chung sức của cả cộng đồng, họ đang cặm cụi nuôi dưỡng một giấc mơ nhỏ bé từ nếp nhà nông hộ, nhưng phi thường trên hành trình đưa di sản bước tiếp cùng thời đại.
 |
Theo số liệu tổng hợp của UBND tỉnh Thái Nguyên, toàn tỉnh hiện có trên 22.000 ha chè với sản lượng chè búp tươi đạt hơn 265.000 tấn mỗi năm. Năm 2025, tổng giá trị sản phẩm từ cây chè ước đạt 14,8 nghìn tỷ đồng. Diện tích và sản lượng chè của Thái Nguyên lần lượt chiếm 18% và 24% so với cả nước, song lực lượng nòng cốt tạo nên vị thế này lại đến từ quy mô nông hộ. Với hơn 91.000 cơ sở và hộ gia đình tham gia sản xuất, kinh doanh, cây chè đang là nguồn sinh kế trực tiếp của gần 50% tổng số hộ làm nông nghiệp trên toàn tỉnh.
 |
Đối với bác Vũ Đức Anh, một chủ hộ sản xuất trà truyền thống tại Nông trường chè Sông Cầu, nghề làm chè không đơn thuần là công việc mưu sinh mà đã thực sự “ngấm vào máu” bác từ những ngày thơ ấu. Gắn bó với những luống chè trung du hơn 40 năm nay, bác thấu hiểu trọn vẹn nỗi nhọc nhằn của phương thức sản xuất thủ công. Để chắt chiu ra được một cân chè khô, người nông dân phải đánh đổi bằng sáu cân chè tươi cùng biết bao mồ hôi đổ xuống bên cỗ tôn quay rực lửa. Dẫu biết dùng máy móc năng suất sẽ cao hơn nhiều, bác vẫn kiên trì với cách làm truyền thống, bởi chỉ có sự tỉ mỉ của đôi bàn tay con người mới giữ cho cánh chè không bị dập nát, bảo toàn được vị ngon nguyên bản mà máy móc không thể nào thay thế.
 |
Suốt bốn thập kỷ thăng trầm cùng nương chè, đã có những mùa hạn hán kéo dài 4-5 tháng ròng rã khiến cây cối xác xơ, thu nhập gia đình bị ảnh hưởng. Nhưng với tình yêu nghề và kinh nghiệm tích lũy đã giúp gia đình bác vững vàng vượt qua. Với bác, bám trụ bên bục sao chè không chỉ để giữ lại một món đặc sản lâu đời, mà là níu giữ phần hồn cốt của quê hương không bị phai nhạt giữa nhịp sống hiện đại.
 |
Chính từ những khoảng sân nhà, những tôn chè nhỏ bé của từng gia đình riêng lẻ như hộ gia đình của bác Vũ Đức Anh, một hệ sinh thái trà truyền thống đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Không có sự can thiệp của những dây chuyền tự động hóa quy mô lớn ở giai đoạn khởi đầu, câu hỏi đặt ra là: Chỉ với bàn tay nông dân và quy mô sản xuất gia đình, họ đã dám mơ giấc mơ gì, và đã làm thế nào để đưa búp chè quê nhà vượt ra khỏi bờ rào làng xã, vươn tới những chân trời cao hơn?
 |
Từ tình yêu mãnh liệt của những người nông dân trồng chè, bác Tống Thị Xuyến, Giám đốc Hợp tác xã Chè an toàn Hoan Xuyến tại xã Vô Tranh, huyện Phú Lương đã quyết tâm thay đổi. Xuất phát điểm chỉ là một nông hộ nhỏ bé, người phụ nữ sinh ra trên đất chè mang trong mình giấc mơ mộc mạc: Làm sao để di sản quê hương đã nuôi mình khôn lớn có thể vươn xa hơn?
 |
Năm 2020, Hợp tác xã (HTX) Hoan Xuyến ra đời, đánh dấu bước chuyển mình từ sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy chuẩn hóa. Nhận thức rõ yêu cầu khắt khe của thị trường, người đứng đầu HTX đã tự mày mò và quyết tâm nâng cấp hệ thống máy móc để nâng tầm giá trị lá trà. Chia sẻ về giai đoạn này, bà cho biết việc chuyển đổi từ phương pháp thủ công sang sử dụng hệ thống máy sao ga và sao điện bằng tôn inox cao cấp đã giúp khắc phục hoàn toàn tình trạng khói bụi hay tạp chất rỉ sắt. Nhờ đó, chất lượng chè được nâng cao rõ rệt và sản phẩm khi kiểm định luôn đảm bảo an toàn tuyệt đối, không lẫn tạp chất kim loại.
 |
Sự tỉ mỉ trong khâu chế biến được người nông dân thời đại mới cộng hưởng cùng tư duy nhạy bén trong kinh doanh. Thay vì thụ động chờ thương lái, bác Xuyến chủ động thay áo mới cho bao bì, đưa sản phẩm lên các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook và Fanpage. Cách làm này đã giúp HTX Hoan Xuyến vượt ra khỏi những đồi chè, xây dựng mạng lưới khách sỉ và lẻ trên toàn quốc.
Nói về những thành tựu sau những nỗ lực bám trụ với nghề, bác tự hào cho biết mạng lưới đại lý bán buôn và khách lẻ của HTX hiện đã trải dài từ Nam ra Bắc. Rất nhiều khách hàng sau khi dùng thử đã trở thành khách quen, gắn bó thân thiết với cơ sở suốt hàng chục năm qua mà không hề rời đi. Bác Xuyến tin rằng, chính chất lượng sản phẩm ổn định và đạt chuẩn là yếu tố cốt lõi giữ chân người tiêu dùng lâu dài. Sự kiên định bảo vệ hương vị nguyên bản, kết hợp cùng độ an toàn tuyệt đối đã giúp những nông hộ nhỏ như Hoan Xuyến xác lập được chỗ đứng vững chắc trong lòng những người sành trà khó tính nhất.
 |
Hành trình bứt phá của HTX Hoan Xuyến là minh chứng cho sự chuyển mình của gần một trăm ngàn nông hộ sản xuất chè tại Thái Nguyên. Để sản phẩm truyền thống không bị tụt hậu trước nhịp sống hiện đại, người dân Thái Nguyên linh hoạt thay đổi tư duy kinh doanh và cách tiếp cận thị trường. Sự chuyển dịch này đang diễn ra mạnh mẽ dưới nhiều mô hình khác nhau. Ở quy mô lớn, các đơn vị như HTX Chè Hảo Đạt đã tự động hóa dây chuyền sản xuất và tiên phong kết hợp kinh tế nông nghiệp với du lịch sinh thái, biến vùng nguyên liệu thành điểm tham quan thu hút du khách.
Hành trình gìn giữ đặc sản bản địa giờ đây không chỉ là tâm huyết của riêng những nông hộ, mà đang được thế hệ trẻ Thái Nguyên viết tiếp theo một cách hoàn toàn mới. Đứng trước thách thức làm thế nào để mạch nguồn di sản xích lại gần hơn với thế hệ của mình, những thương hiệu nội tỉnh như Layback hay Thái Lab đã tìm ra câu trả lời.
Người trẻ Thái Nguyên đưa đặc sản quê hương vào những cốc trà pha chế hiện đại với khẩu vị dễ tiếp nhận. Điển hình như nhà sáng lập Layback - anh Nguyễn Thiện Nam Hải, thay vì nhập khẩu nguyên liệu bột trà, anh đã quyết định sử dụng trực tiếp dòng hồng trà Tân Cương trứ danh để pha chế các món trà sữa đương đại. Hướng đi táo bạo này vừa xóa bỏ định kiến “chè Thái chỉ dành cho người lớn tuổi”, vừa tạo ra đầu ra tiêu thụ bền vững cho người nông dân, đồng thời khéo léo lồng ghép lòng tự hào bản địa vào thói quen tiêu dùng hàng ngày của thế hệ trẻ.
 |
Đều là những con người nhỏ bé với cuộc sống bình dị, lớn lên cùng thứ đặc sản quê hương, thế nhưng người Thái Nguyên lại dám mơ những giấc mơ rất phi thường. Họ không cam tâm để cây chè quê mình lùi lại trong ký ức, bị thay thế trước thời cuộc. Thay vào đó, mỗi người bằng một cách làm riêng, đang từng ngày góp sức đưa lá trà mộc mạc bước qua những ngọn đồi trung du, tự tin vươn xa và chinh phục thị trường quốc tế.
Tất cả những nỗ lực đổi mới đồng bộ này sẽ được đúc kết và giới thiệu rộng rãi tại Festival Trà Quốc tế Thái Nguyên. Dự kiến diễn ra vào cuối tháng 10/2026 nhân dịp kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh, sự kiện đóng vai trò như một nhịp cầu nối liền quá khứ và tương lai của văn hóa xứ Trà. Với hàng loạt điểm nhấn ấn tượng trải dài từ Lễ khai trương chuyến tàu di sản Hà Nội - Thái Nguyên, Không gian trải nghiệm công nghệ 3D Mapping (Thái Nguyên Tea House), đến cuộc thi Vietnam Master Tea và các Diễn đàn Trà quốc tế, Festival không chỉ mở ra cơ hội xúc tiến thương mại quy mô lớn. Quan trọng hơn, đây là cột mốc khẳng định nỗ lực "giữ lửa, góp sương" của những người làm trà, từng bước đưa hệ sinh thái địa phương tự tin vươn ra thị trường quốc tế.
