Trên môi trường số, nội dung chính xác không mặc nhiên chiến thắng nội dung sai lệch; sản phẩm có giá trị không mặc nhiên được công chúng lựa chọn. Bảo vệ nền tảng tư tưởng vì thế phải vượt qua tư duy “có nội dung là đủ”, chuyển sang cạnh tranh về chất lượng, hình thức thể hiện, công nghệ phân phối và khả năng chạm tới cảm xúc công chúng. Nghị quyết 25-NQ/TW đặt yêu cầu xây dựng hệ sinh thái thông tin chính thống, tích cực, nhân văn; đây chính là cơ sở để hình thành một “thế trận văn hóa” chủ động trong kỷ nguyên mới.
__________________
 |
Một trong những giới hạn lớn nhất của phương thức đấu tranh truyền thống là tính phản ứng: Có thông tin sai - viết bài phản bác; Có khủng hoảng - tổ chức xử lý. Những biện pháp đó vẫn cần thiết nhưng môi trường số khiến tốc độ trở thành yếu tố quyết định.
Một video sai lệch có thể đạt hàng triệu lượt xem trước khi bài phản bác được hoàn thành. Một tin giả gây cảm xúc mạnh có thể hình thành ấn tượng ban đầu rất khó đảo ngược. Vì vậy, phải chuyển từ “theo sau để phản bác” sang “đi trước để định hình”.
Nghị quyết 25-NQ/TW nêu rõ phương châm “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả” và đặt yêu cầu xây dựng hệ sinh thái nội dung tích cực, nhân văn để cái đúng, cái tốt, cái đẹp trở thành dòng chủ lưu. Đó là một thay đổi căn bản. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số không thể chỉ dừng ở phản bác sau khi thông tin xấu đã lan rộng. Tư duy chủ đạo phải là chủ động kiến tạo môi trường thông tin lành mạnh, chính xác, kịp thời, thuyết phục.
 |
Thực tế đang dần minh chứng, một tác phẩm lớn về lịch sử có thể tạo tác động lâu dài hơn nhiều bài phản bác xuyên tạc. Một bộ phim hay về người lính có thể khiến thế hệ trẻ tự tìm hiểu lịch sử. Một trò chơi điện tử được xây dựng từ chất liệu văn hóa Việt Nam có thể đưa những biểu tượng lịch sử vào đời sống hàng triệu người trẻ một cách tự nhiên. Đó chính là sức mạnh của nghệ thuật khi chuyển hóa ý tưởng thành trải nghiệm và cảm xúc. Vì thế, một chiến lược bảo vệ nền tảng tư tưởng lâu dài phải đầu tư mạnh vào sáng tạo.
Nghị quyết 80-NQ/TW đặt mục tiêu phát triển văn học nghệ thuật xứng tầm lịch sử văn hóa dân tộc và tầm vóc đất nước trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết 25-NQ/TW trực tiếp yêu cầu hỗ trợ sáng tác, quảng bá các tác phẩm văn học, nghệ thuật và xuất bản phẩm có giá trị cao. Hai định hướng này tạo ra một thông điệp rất rõ: Không thể bảo vệ văn hóa nếu nền văn hóa đó thiếu những tác phẩm đủ sức sống.
Thành công của một số tác phẩm điện ảnh Việt Nam thời gian gần đây là minh chứng rất thuyết phục. Năm 2025, phim Việt đạt tổng doanh thu khoảng 3.650–3.770 tỷ đồng, chiếm hơn 60% thị trường phòng vé trong nước. Đáng chú ý, trong dòng chảy ấy xuất hiện sự trở lại mạnh mẽ của phim lịch sử, chiến tranh như “Mưa đỏ”, “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” và cùng với đó là những tác phẩm khai thác các đề tài đặc thù như “Tử chiến trên không”. Riêng “Mưa đỏ” đạt khoảng 714 tỷ đồng. Hiện tượng này bác bỏ một định kiến tồn tại khá lâu rằng đề tài lịch sử, cách mạng chỉ phù hợp với một nhóm khán giả hạn chế.
 |
Vấn đề không hẳn nằm ở đề tài mà nằm ở cách kể. Khi tác phẩm có kịch bản tốt, nhân vật có số phận, kỹ thuật điện ảnh hiện đại và chiến lược truyền thông phù hợp, câu chuyện về lịch sử hoàn toàn có khả năng cạnh tranh với các dòng phim giải trí thương mại. Từ góc độ công tác tư tưởng, đây là một bài học rất quan trọng: Không nên hạ thấp tiêu chuẩn nghệ thuật để đổi lấy thông điệp mà chính chất lượng nghệ thuật mới giúp thông điệp sống lâu.
 |
Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng khẳng định: “Những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử là kết tinh sức sáng tạo của Đảng và nhân dân ta, khẳng định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của nước ta là phù hợp với thực tiễn Việt Nam và xu thế phát triển của thời đại; khẳng định sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam”. Trong đó, phải kể đến công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch được Đảng ta đặc biệt quan tâm, đạt nhiều kết quả tích cực.
Đến Văn kiện Đại hội XIV, yêu cầu xây dựng báo chí, xuất bản và truyền thông “chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại” được đặt ra, đồng thời nhấn mạnh nhiệm vụ định hướng dư luận xã hội, góp phần tạo đồng thuận.
Nghị quyết 25-NQ/TW tiếp tục yêu cầu báo chí, xuất bản phải đủ sức dẫn dắt và cạnh tranh trên không gian số.
 |
Điều đó đòi hỏi thay đổi căn bản tư duy tòa soạn. Nếu báo chí chính thống chỉ xuất hiện sau mạng xã hội để “xác nhận” thông tin, quyền thiết lập chương trình nghị sự sẽ nằm ở nơi khác. Báo chí phải phát hiện vấn đề sớm hơn, giải thích sâu hơn và cung cấp dữ liệu tốt hơn. Đặc biệt, phải đủ bản lĩnh tham gia vào những vấn đề khó, vấn đề có ý kiến khác nhau, không để khoảng trống thông tin trở thành môi trường cho tin đồn. Minh bạch chính là một trong những công cụ chống tin giả hiệu quả nhất.
Điều này đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong bài viết "Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số" nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2026): “Khi thông tin quá nhiều, xã hội càng cần những địa chỉ đáng tin cậy để xác định điều gì đúng, điều gì còn phải kiểm chứng, điều gì chỉ là cảm xúc đám đông hoặc sự sắp đặt có chủ ý. Điều đó đòi hỏi sự chuyên nghiệp, thái độ lao động nghề nghiệp nghiêm túc và bản lĩnh trước mọi sức ép. Báo chí phải là nơi nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, không phải nơi chạy theo xu hướng. Xã hội cần nơi tin cậy để hiểu đúng sự thật. Người dân cần biết việc gì đã xảy ra, vì sao xảy ra, tác động đến ai, trách nhiệm thuộc về đâu và giải pháp nào có cơ sở. Không gian số cũng cần có những tác phẩm báo chí giàu về dữ liệu, đa dạng về nội dung, phong phú cách diễn đạt, sâu về phân tích chính sách. Nhiều vấn đề hiện nay, từ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, cải cách hành chính, chính sách an sinh đến biến động kinh tế quốc tế, đều khó nắm bắt nếu chỉ đọc những mẩu tin rời rạc. Vì vậy, trách nhiệm của báo chí không chỉ là nhanh hơn, mà trước hết phải đúng hơn, sâu sắc hơn, có ích hơn”.
"Từ yêu cầu đó, chuyển đổi số báo chí không thể hiểu đơn giản là lập thêm trang điện tử, mở tài khoản mạng xã hội hay trang bị thiết bị hiện đại. Đó phải là cuộc đổi mới toàn diện về tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phân phối nội dung, đo lường công chúng, kinh tế báo chí và văn hóa nghề nghiệp. Báo chí số không phải là báo chí cũ đặt lên nền tảng mới, mà là cách tổ chức mới trong bối cảnh mới” – Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ.
Theo Tổng Bí thư, báo chí cách mạng phải là lực lượng chủ lực trong bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia. “Bảo vệ chủ quyền thông tin không có nghĩa là khép kín. Việt Nam cần một nền báo chí đối ngoại số mạnh, đa ngôn ngữ, đa phương tiện, có khả năng chuyển tải thông điệp của Việt Nam với thế giới bằng ngôn ngữ hiện đại và bản sắc Việt Nam. Thành tựu đổi mới, văn hóa dân tộc, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác, phát triển cần được trình bày bằng sản phẩm hấp dẫn, dữ liệu thuyết phục”.
 |
Sức hấp dẫn của báo chí đang có những bước tiến rõ rệt. Cách tiếp nhận thông tin của công chúng cũng đã hoàn toàn thay đổi. Có người thích đọc bài dài. Người khác nghe podcast trên xe. Người trẻ tiếp nhận qua video ngắn. Nhà nghiên cứu cần dữ liệu gốc. Bởi vậy, một nội dung quan trọng không thể tồn tại dưới duy nhất một hình thức. Một bài nghiên cứu lịch sử có thể trở thành longform, video, podcast, infographic, timeline dữ liệu, clip ngắn và tài liệu giảng dạy. Một cuốn sách có thể có audiobook, ebook, video giới thiệu, đồ họa trích dẫn.
Đây là cách xây dựng hệ sinh thái nội dung: Không hạ thấp nội dung để phù hợp mạng xã hội, mà đa dạng hóa cách kể để đưa nội dung có chiều sâu tới nhiều nhóm công chúng khác nhau.
Các bảo tàng Việt Nam cũng cho thấy cách làm tương tự. Bảo tàng Tôn Đức Thắng sử dụng fanpage, YouTube, TikTok, Instagram, podcast, livestream, video 3D, QR, màn hình cảm ứng và AR để đưa nội dung lịch sử vượt ra ngoài không gian vật lý của bảo tàng. Riêng năm 2025, đơn vị này cho biết đã đón hơn 214.000 lượt khách. Điều đáng chú ý ở đây không phải chỉ là “đưa công nghệ vào bảo tàng”, mà là đưa bảo tàng tới nơi công chúng đang hiện diện.
Đây cũng chính là điều báo chí, xuất bản và các thiết chế văn hóa cần làm trong môi trường truyền thông mới.
 |
Một vấn đề rất đáng chú ý trong Nghị quyết 80 là vị trí của công nghiệp văn hóa. Nghị quyết đặt mục tiêu lâu dài đưa công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo trở thành một trụ cột của phát triển bền vững và nâng vị thế sức mạnh mềm quốc gia. Nếu nhìn thuần túy kinh tế, đó là một ngành tạo việc làm và GDP. Nhưng nhìn từ bảo vệ nền tảng tư tưởng, ý nghĩa sâu hơn rất nhiều.
Một quốc gia có nền công nghiệp văn hóa yếu sẽ phải nhập khẩu phần lớn sản phẩm tinh thần. Cùng với phim, game, âm nhạc, thời trang và nội dung số là những hệ giá trị và lối sống. Điều đó không có nghĩa sản phẩm nước ngoài là tiêu cực. Hội nhập và tiếp nhận tinh hoa nhân loại là tất yếu. Vấn đề nằm ở tỷ lệ và năng lực đối thoại. Nếu sản phẩm Việt Nam đủ mạnh, văn hóa Việt Nam có thể đối thoại bình đẳng với thế giới. Nếu không, chúng ta chỉ là người tiêu dùng trong thị trường giá trị toàn cầu.
“Thế trận văn hóa” không thể chỉ do cơ quan quản lý dựng lên. Chủ thể quan trọng nhất phải là người dân.
Nghị quyết 25-NQ/TW xác định Nhân dân là chủ thể tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và yêu cầu đưa văn hóa số, kỹ năng thông tin số, năng lực kiểm chứng vào chương trình giáo dục từ phổ thông đến đại học. Đây là giải pháp có ý nghĩa lâu dài nhất. Không thể đặt một cán bộ kiểm duyệt sau mỗi điện thoại nhưng có thể giúp mỗi người sử dụng điện thoại biết tự kiểm chứng. Không thể ngăn từng tin giả xuất hiện nhưng có thể xây dựng một xã hội khiến tin giả khó tìm được người tin.
 |
Khi mỗi công dân có năng lực số, hiểu lịch sử, có khả năng phản biện và ý thức trách nhiệm khi chia sẻ thông tin, họ trở thành một “tế bào” khỏe mạnh của hệ miễn dịch xã hội.
Cuối cùng, công tác tư tưởng không thể chỉ hướng tới “truyền đạt thông tin”. Mục tiêu sâu xa là kiến tạo niềm tin. Niềm tin không hình thành từ việc nói nhiều hơn, mà từ sự thống nhất giữa lời nói và thực tiễn; từ thông tin minh bạch; từ năng lực giải quyết vấn đề; từ những sản phẩm văn hóa phản ánh chân thực đời sống và từ cảm giác người dân được lắng nghe. Vì vậy, xây dựng “thế trận văn hóa” phải bắt đầu từ chất lượng phát triển đất nước và chất lượng phục vụ Nhân dân. Khi thực tiễn tốt, văn hóa có chất lượng và thông tin đáng tin cậy, nền tảng tư tưởng sẽ có sức mạnh tự thân.
Trong môi trường số, cái đúng không tự động chiến thắng. Nó phải được chứng minh, được kể hay, được phân phối tốt và tạo được niềm tin. Vì vậy, xây dựng "thế trận văn hóa" trong bối cảnh mới là quá trình chuyển từ phản ứng trước từng thông tin sai sang kiến tạo một hệ sinh thái giá trị đủ mạnh để chủ động dẫn dắt đời sống tinh thần.
Khi cái đúng có sức hấp dẫn, cái tốt có năng lực cạnh tranh và cái đẹp trở thành dòng chảy tự nhiên trong đời sống, đó chính là hình thức bền vững nhất của bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
