Báo cáo quốc gia đầu tiên về đăng ký và thống kê hộ tịch

Ngày 25/4 tại Hà Nội, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) và Tổ chức Y tế công cộng toàn cầu (Vital Strategies) tổ chức hội thảo công bố Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2021–2024. Đây là lần đầu tiên Việt Nam sở hữu một bản báo cáo quy mô quốc gia, được xây dựng trên cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử toàn quốc với sự hỗ trợ kỹ thuật trong khuôn khổ sáng kiến “Dữ liệu cho sức khỏe” do Quỹ Bloomberg Philanthropies tài trợ.

Phát biểu tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Hương – Cục trưởng Cục Thống kê – khẳng định báo cáo là một cột mốc quan trọng trong hành trình xây dựng hệ thống dữ liệu toàn diện, minh bạch và hiện đại, đồng thời đặt con người làm trung tâm. Báo cáo phân tích sâu các chỉ tiêu về đăng ký khai sinh, khai tử và kết hôn, từ đó phản ánh rõ nét thực trạng, tiến bộ và thách thức trong công tác đăng ký, thống kê hộ tịch ở Việt Nam trong ba năm qua.

Theo ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, thống kê không chỉ là những con số khô khan, mà là dữ liệu phản ánh rõ thực trạng sức khỏe, an sinh và điều kiện sống của người dân. Khi được thu thập, phân tích và sử dụng hiệu quả, dữ liệu hộ tịch có thể trở thành công cụ đắc lực trong việc thiết kế và cung cấp dịch vụ công phù hợp, toàn diện và công bằng.

Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam phát biểu tại chương trình.

Báo cáo đồng thời chỉ ra một số tồn tại và khoảng cách cần được thu hẹp. Tình trạng đăng ký khai sinh muộn vẫn phổ biến ở một số nhóm dân tộc thiểu số. Mất cân bằng giới tính khi sinh tiếp tục là vấn đề kéo dài, với tỷ lệ bé trai cao hơn đáng kể so với bé gái ở nhiều tỉnh phía Bắc như Bắc Ninh, Hưng Yên, Hà Nội, Vĩnh Phúc và Bắc Giang. Đây là dấu hiệu cho thấy cần có thêm các giải pháp can thiệp mạnh mẽ về chính sách và truyền thông.

Ngoài ra, các chỉ số nhân khẩu học khác cũng được phân tích cụ thể. Tổng tỷ suất sinh đang có xu hướng giảm và thấp hơn mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ), trong khi tuổi trung bình khi sinh con của phụ nữ có xu hướng tăng. Sự khác biệt đáng kể về độ tuổi này giữa các nhóm dân tộc phản ánh sự phân hóa trong tiếp cận thông tin, dịch vụ y tế và giáo dục. Cụ thể, phụ nữ dân tộc Kinh và Hoa có độ tuổi sinh con trung bình cao nhất (29,4 và 29,9 tuổi), trong khi các dân tộc thiểu số như La Ha, Cơ Lao, La Hủ, Hrê có tuổi sinh con trung bình thấp hơn nhiều (từ 23,2 đến 23,9 tuổi).

Về chỉ số tử vong, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam giai đoạn 2021–2024 là 69,5 tuổi, trong đó nam giới là 64,6 tuổi và nữ giới là 75,6 tuổi. Các nguyên nhân tử vong chủ yếu đến từ bệnh tật và tuổi già, chiếm hơn 95% tổng số ca.

Ông Nhâm Ngọc Hiển, Phó Cục trưởng Cục Hành chính tư pháp (Bộ Tư pháp), nhấn mạnh rằng cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử toàn quốc không chỉ là một kho lưu trữ thông tin mà còn là một trong những cơ sở dữ liệu “gốc”, đóng vai trò nền tảng trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia và xây dựng Chính phủ số. Dữ liệu này giúp tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, hoạch định chính sách phát triển, bảo đảm quyền con người và an ninh – quốc phòng.

Phó Trưởng ban Thống kê dân số và lao động, bà Nguyễn Thanh Mai, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của hệ thống đăng ký và thống kê hộ tịch trong bối cảnh Việt Nam đang chuẩn bị đối mặt với những thay đổi lớn về cấu trúc dân số, như già hóa dân số và tỷ lệ sinh thấp.

Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2021–2024 không chỉ là tài liệu tham khảo quan trọng cho các cơ quan quản lý nhà nước mà còn là công cụ giúp Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu phát triển bền vững, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trên hành trình chuyển đổi số và hiện đại hóa quốc gia.