Hoa sữa Hà Nội: Khi hương thơm trở thành nỗi phiền

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Mỗi độ Thu về, hương hoa sữa lại len lỏi qua những con phố Hà Nội, gợi nhớ ký ức của biết bao thế hệ. Với nhiều người, chỉ cần thoảng qua mùi hoa sữa là biết mùa thu đã đến. Nhưng cũng chính hương thơm ấy, khi trở nên quá nồng, lại khiến không ít người đau đầu, khó chịu, thậm chí phải đóng kín cửa nhà.
Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

Một loài hoa có thể khiến người này say mê, người khác muốn tránh xa. Vậy vấn đề nằm ở bản thân hoa sữa, hay ở cách chúng ta đưa thiên nhiên vào không gian sống đô thị?

Theo thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội được báo chí dẫn lại tháng 10/2026, thành phố có khoảng 14.400 cây hoa sữa, đứng thứ tư trong các loài cây đường phố phổ biến, sau sấu với 26.400 cây, bằng lăng 17.500 cây và phượng vĩ 16.000 cây. Riêng đoạn phố Trung Hòa dài khoảng 600 mét có gần 150 cây hoa sữa. Khi nhiều cây đồng loạt nở hoa, mùi hương vốn dễ chịu ở khoảng cách xa có thể trở nên ngột ngạt đối với những người sống ngay bên cạnh.

Điều đáng chú ý là từ hơn hai thập kỷ trước, các nhà khoa học Việt Nam đã nghiên cứu thành phần hóa học tạo nên hương hoa sữa Hà Nội.

Năm 2001, Nguyễn Xuân Dũng và cộng sự công bố trên Journal of Essential Oil Research nghiên cứu thành phần các chất dễ bay hơi từ hoa sữa (Alstonia scholaris) thu hái tại Việt Nam. Trong mẫu chất thơm được phân tích, linalool chiếm 35,7%, các dạng linalool oxide 14,7% và α-terpineol 12,3%. Đây là tỷ lệ trong mẫu phân tích, không phải nồng độ các chất mà người dân thực sự hít phải trên đường phố.

Linalool cũng có mặt trong hoa oải hương và nhiều loài cây có hương thơm khác. Một số nghiên cứu thực nghiệm gợi ý hợp chất này có tác động sinh học đáng quan tâm. Nhưng điều đó không có nghĩa hương hoa sữa càng đậm càng tốt cho sức khỏe. Đến nay, chưa đủ bằng chứng để kết luận linalool hay một hợp chất riêng lẻ nào là nguyên nhân chính khiến người dân khó chịu. Cũng không thể chỉ từ những phản ánh về mùi mà khẳng định hoa sữa độc hại.

Một mùi hương được yêu thích hay bị phản đối còn phụ thuộc vào nồng độ, thời gian tiếp xúc và độ nhạy cảm của từng người. Hương hoa thoảng qua khi đi dạo có thể đem lại cảm giác dễ chịu. Nhưng nếu phải hít thở liên tục suốt đêm trong căn phòng sát một hàng cây đang nở rộ, cảm nhận có thể hoàn toàn khác.

Hà Nội không phải đô thị duy nhất đối mặt với nghịch lý này. Tại New Delhi, Ấn Độ, hoa sữa được gọi là Saptaparni, xuất hiện trên nhiều tuyến đường và cũng gây những phản ứng trái chiều. Có người yêu thích hương thơm đặc trưng mỗi mùa hoa nở; người khác phàn nàn về cảm giác buồn nôn, đau đầu hoặc khó chịu đường hô hấp.

Tại Noida, thuộc vùng đô thị Delhi, chính quyền từng quyết định ngừng trồng thêm loài cây này vì lo ngại ảnh hưởng đối với người nhạy cảm, đặc biệt là người có bệnh hô hấp. Đó là một kinh nghiệm đáng tham khảo: không nhất thiết phải loại bỏ toàn bộ cây hiện có, nhưng cần thận trọng khi tiếp tục trồng với mật độ lớn.

Singapore có cách tiếp cận khác. Cơ quan quản lý công viên quốc gia (NParks) vẫn ghi nhận hoa sữa là loài cây cảnh quan có thể trồng ven đường, đồng thời lưu ý mùi hoa đậm có thể gây khó chịu cho một số người. Hồ sơ cây xanh của cơ quan này nêu khoảng cách trồng tham khảo 12 mét. Điều đó cho thấy vấn đề không đơn giản là cây tốt hay xấu, mà còn ở vị trí và mật độ trồng.

Hà Nội đã triển khai cắt tỉa tại một số tuyến phố có hoa sữa quá dày. Đây là phản ứng trước những bất tiện mà người dân đang gặp phải. Nhưng về lâu dài, việc quản lý cây xanh cần dựa trên dữ liệu khoa học, thay vì chỉ xử lý mỗi khi mùa hoa đến.

Tôi cho rằng thành phố nên thực hiện nghiên cứu kết hợp hóa học thực vật, môi trường và sức khỏe cộng đồng. Trước hết, cần đo nồng độ các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi tại những tuyến phố có mật độ hoa sữa khác nhau, vào buổi sáng, chiều và tối. Đồng thời khảo sát cảm nhận mùi và các triệu chứng của cư dân, có tính đến bụi mịn, khí thải giao thông, phấn hoa và những yếu tố khác có thể gây nhiễu.

Kết quả sẽ giúp trả lời các câu hỏi thiết thực: Mật độ cây bao nhiêu là phù hợp? Khoảng cách đến nhà dân nên thế nào? Tỉa bớt hoa có thực sự giảm được mức độ khó chịu? Khu vực nào nên giữ nguyên hàng cây, nơi nào cần điều chỉnh?

Cũng cần nhớ rằng cây xanh đô thị không chỉ để làm đẹp. Chúng tạo bóng mát, giảm tác động của nắng nóng và góp phần duy trì đa dạng sinh học. Chặt bỏ một cây trưởng thành là quyết định phải cân nhắc, bởi cần nhiều năm để cây mới thay thế những giá trị mà nó mang lại.

Hà Nội nên giữ gìn những hàng hoa sữa gắn với ký ức và bản sắc thành phố, nhưng hạn chế trồng tập trung quá dày, nhất là sát nhà dân, trường học và bệnh viện. Ở những nơi mật độ không phù hợp, có thể từng bước điều chỉnh, thay thế hoặc di chuyển một phần cây khi điều kiện kỹ thuật cho phép, đồng thời bổ sung những loài cây bóng mát khác.

Một thành phố đáng sống không phải là nơi tất cả mọi người đều phải yêu cùng một mùi hương. Đó là nơi vẻ đẹp thiên nhiên được gìn giữ mà không trở thành gánh nặng cho cuộc sống thường ngày.

Hà Nội không cần lựa chọn giữa giữ hoa sữa và bảo vệ người dân. Điều cần thay đổi không phải là hương hoa, mà là cách chúng ta quy hoạch để hương hoa ấy vẫn có thể được yêu.

Giáo sư - Tiến sĩ Trần Đăng Xuân

Đại học Hiroshima

Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
(Ngày Nay) - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 15/11, Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức khai mạc Không gian trưng bày chuyên đề “Khảo cổ học ven biển, hải đảo Thành phố Hồ Chí Minh - Những phát hiện mới giai đoạn 2020 -2025”.
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
(Ngày Nay) - Chiều 15/11, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thành phố Huế) cho biết, thành phố đã ban hành các quyết định triển khai ba chính sách giảm phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế dành cho du khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách tham dự hội nghị, hội thảo, triển lãm (du lịch MICE) và khách sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh (du lịch y tế). Đây là các chính sách nhằm kích cầu du lịch của UBND thành phố Huế.
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
(Ngày Nay) - Ngày 15/11, Ngoại trưởng Sergei Lavrov khẳng định lập trường đàm phán của Moskva về Ukraine tiếp tục hướng tới các mục tiêu do Tổng thống Vladimir Putin đề ra hồi tháng 6/2024. Trong khi đó, phía Mỹ cho biết đang thúc đẩy đối thoại trực tiếp giữa Nga và các nước châu Âu về giải pháp cho cuộc xung đột.
Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.