Bảo tàng Gốm thời dựng nước là tâm huyết của nhà sưu tập Chi Bảo, tuy mới ra đời hồi tháng 7/2025, nhưng nơi đây đã có được 2 Bảo vật quốc gia, đó là Bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc (công nhận năm 2026) và Chõ gốm văn hóa Đông Sơn (công nhận năm 2024).
Theo Điều 41a của Luật Di sản văn hóa 2001 (được bổ sung năm 2009) thì Bảo vật quốc gia phải có các tiêu chí sau đây: Là hiện vật gốc độc bản; Là hiện vật có hình thức độc đáo; Là hiện vật có giá trị đặc biệt liên quan đến một sự kiện trọng đại của đất nước hoặc liên quan đến sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân tiêu biểu; hoặc là tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng về giá trị tư tưởng, nhân văn, giá trị thẩm mỹ tiêu biểu cho một khuynh hướng, một phong cách, một thời đại; hoặc là sản phẩm được phát minh, sáng chế tiêu biểu, có giá trị thực tiễn cao, có tác dụng thúc đẩy xã hội phát triển ở một giai đoạn lịch sử nhất định; hoặc là mẫu vật tự nhiên chứng minh cho các giai đoạn hình thành và phát triển của lịch sử trái đất, lịch sử tự nhiên.
 |
- 3 hiện vật thời Phùng Nguyên, tuy nhỏ về kích thước, nhưng đặc biệt về hình thức và giá trị nguyên bản |
Xét theo các tiêu chí này, cũng như kinh nghiệm làm hồ sơ và bảo vệ học thuật trước Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, Bảo tàng Gốm thời dựng nước có thể sẽ thành công trong đợt công nhận tới đây. Bởi vì trong 25 cổ vật đang trưng bày, có những món tuy nhỏ về kích thước, nhưng lại hoàn chỉnh về hình thức, về quan niệm thẩm mỹ và mang tính đại diện cho trí tuệ người Việt cổ thời Phùng Nguyên, thời Sa Huỳnh - Đông Sơn. Nếu nền văn hóa cổ Phùng Nguyên tương đối khép kín về khu vực sống khi phát hiện năm 1959 ở xã Kinh Kệ, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, thì nền văn hóa cổ Sa Huỳnh và Đông Sơn có nhiều tính giao thoa, có lẽ do ở gần biển, thuận tiện việc vận chuyển nhiều hơn.
Nếu so về kỹ thuật làm gốm và tính thẩm mỹ bề mặt, thẳng thắn mà nói thì gốm cổ Việt Nam chưa thể so bì với gốm nước ngoài cùng thời đại. Nhưng gốm cổ của người Việt lại ưu trội về sự nhẹ nhàng, thanh tao, điều này thật ít gặp trong cách làm gốm thời xa xưa của nhiều nước. Các khái cạnh này làm nên sự khác biệt và văn minh của gốm cổ Việt Nam.
 |
- Những hiện vật tiêu biểu cho giao thoa về văn hóa Đông Sơn - Sa Huỳnh |
Vì sao Chi Bảo gọi đây là “báu vật từ cội nguồn?”. Anh chia sẻ: “Báu vật ở đây, với tôi, không nằm ở giá trị vật chất hoặc sự quý hiếm của một món đồ. Đó là những gì còn lại từ cội nguồn, giúp người hôm nay nhận ra mình đã được bắt đầu từ đâu.
Có những lúc ngồi thật lâu trước một cổ vật 3-4 nghìn năm tuổi, lòng mình tự nhiên chậm lại. Một dáng bình, một đường khắc, một hình con vật… vẫn còn đó, mang theo dấu tay và đời sống của những con người đã từng sống trên mảnh đất này.
Tổ tiên tưởng như rất xa, nhưng qua những vật thể đang hiện hữu ngay trước mắt, khoảng cách hàng nghìn năm bỗng trở nên gần hơn.
Tôi nghĩ con người rất tự nhiên: khi có sự kết nối, ta sẽ có tình cảm. Khi có tình cảm, ta muốn hiểu hơn, gần hơn và trân quý hơn. Di sản cũng vậy. Có kết nối thì có tình cảm. Có tình cảm thì có thương mến. Và khi đã thương mến, tự nhiên ta muốn gìn giữ và trao lại cho những người đến sau”.
 |
- Nhà sưu tập Chi Bảo (bìa trái) tiếp bạn bè và giới thưởng lãm |
Cũng xin nói thêm, Bảo tàng Gốm thời dựng nước của nhà sưu tập Chi Bảo là một trong vài bảo tàng non trẻ nhất của Việt Nam và thế giới. Trước khi bảo tàng này ra đời, gốm cổ Việt Nam tuy vẫn hiện diện đây đó trong đời sống, nhưng tản mác và chưa thật sự nâng tầm được giá trị, cũng như giá cả. Chính việc sưu tập âm thầm trong nhiều năm và nỗ lực xin công nhận Bảo vật quốc gia của Chi Bảo đã thực sự hệ thống hóa, cũng như nâng tầm được gốm cổ Việt Nam về mọi mặt.
Bên cạnh sưu tập, Chi Bảo còn tổ chức nhiều hội thảo và tọa đàm khoa học, trong tương lai sẽ in sách nghiên cứu, để gốm cổ Việt Nam có thêm các công cụ nhận diện. Nếu dự định sớm thành hiện thực, Chi Bảo sẽ chuyển bảo tàng này ra một phường trung tâm của TP.HCM để khách quốc tế, khách du lịch tiện đường hơn trong việc thưởng lãm.
Triển lãm chuyên đề Báu vật từ cội nguồn đang diễn ra tại Bảo tàng Gốm thời dựng nước (phường An Khánh, TP.HCM), kéo dài đến hết ngày 5/9/2026.
