Có lẽ ít họa sĩ trong lịch sử hội họa có sức sống vượt thời gian mạnh mẽ như Vincent van Gogh. Hơn một thế kỷ sau khi ông qua đời, những cánh đồng lúa mì, đóa hướng dương hay bầu trời cuộn xoáy vẫn tiếp tục được kể lại bằng nhiều hình thức mới.
Khai mạc tại Hà Nội tối 12/8, triển lãm nghệ thuật tương tác đa giác quan Van Gogh Timeless – Van Gogh Xuyên không đưa 165 tác phẩm của danh họa Hà Lan vào một không gian rộng gần 4.000m². Đây là lần đầu tiên một triển lãm Van Gogh có bản quyền từ Pháp được tổ chức tại Thủ đô.
Thay vì đứng trước từng khung tranh, người xem được đặt giữa hình ảnh, ánh sáng, âm thanh và chuyển động. Hội họa vì thế không còn hiện diện trên một mặt phẳng cố định mà mở rộng ra tường, sàn và toàn bộ tầm nhìn, tạo cảm giác như công chúng đang bước vào thế giới nghệ thuật của Van Gogh.
Từng trải nghiệm một mô hình nghệ thuật đa giác quan tương tự tại Nhật Bản, theo đạo diễn Đào Thanh Hưng, thành công của triển lãm trước hết nằm ở nỗ lực của đơn vị tổ chức trong việc có được bản quyền để khai thác hợp pháp các tác phẩm dưới nhiều hình thức trưng bày và trình chiếu.
“Bước vào không gian triển lãm, người xem được trải nghiệm bằng nhiều giác quan. Có thể quan sát những lớp vân tranh, lớp sơn dầu nổi trên bề mặt tác phẩm, đồng thời cảm nhận các biến thể thị giác qua trình chiếu 3D mapping, hình chiếu lập thể và hệ thống máy chiếu khổ lớn. Công nghệ khiến chuyển động trở nên sống động hơn, những bức tranh vốn tĩnh nay như được đánh thức”, đạo diễn Đào Thanh Hưng chia sẻ.
 |
Triển lãm được tổ chức thành 13 khu vực trải nghiệm, dẫn dắt người xem qua cuộc đời, thế giới nội tâm và hành trình sáng tạo của Van Gogh. Những hình ảnh quen thuộc trong tranh ông lần lượt xuất hiện với quy mô lớn, từ cánh đồng lúa mì, hoa hướng dương đến bầu trời đầy sao cùng những gam màu và đường cọ đặc trưng.
Phía sau hiệu ứng thị giác ấy là hệ thống khoảng 74 máy chiếu sử dụng công nghệ của Vioso, kết hợp 3D Mapping Projection, thực tế ảo, thực tế tăng cường, LiDAR và âm thanh vòm. Hệ thống có khả năng tạo ra hơn 613 triệu điểm ảnh trong cùng một thời điểm.
Khi được phóng lớn, một nét cọ nhỏ trên mặt toan có thể trở thành dòng chuyển động. Những vòng xoáy trên bầu trời tạo nên nhịp điệu, còn các lớp màu đặt cạnh nhau cho thấy rõ hơn cách Van Gogh xây dựng tương phản và truyền tải cảm xúc.
Cách thể hiện ấy mang lại một lối tiếp cận thuận lợi cho những người chưa có nhiều kiến thức mỹ thuật. Các khái niệm như bố cục, nhịp điệu, màu bổ túc hay chất cảm của nét cọ có thể được cảm nhận bằng thị giác và âm thanh trước khi người xem biết cách gọi tên.
Trong bảo tàng truyền thống, tác phẩm thường giữ vị trí trung tâm, còn công chúng đứng trước tác phẩm để quan sát. Nghệ thuật nhập vai thay đổi mối quan hệ này khi đưa người xem vào bên trong không gian hình ảnh. Cảm xúc được khơi gợi trước, từ đó dẫn đến sự tò mò và nhu cầu tìm hiểu sâu hơn về họa sĩ cũng như tác phẩm.
Thị trường trải nghiệm dần hình thành
Cuối năm 2023, mô hình Van Gogh đa giác quan từng xuất hiện tại Việt Nam qua chương trình Van Gogh Art Lighting Experience ở TP.HCM. Triển lãm khi ấy có diện tích khoảng 3.800m², kết hợp trình chiếu kỹ thuật số, thực tế ảo, 3D mapping và âm nhạc trong chuỗi hoạt động của Tuần lễ Du lịch TP.HCM.
 |
Sự trở lại của mô hình này tại Hà Nội gần ba năm sau cho thấy nhu cầu thưởng thức nghệ thuật bằng những phương thức mới đang dần mở rộng. Việt Nam có một bộ phận công chúng trẻ, quen thuộc với công nghệ và ngày càng sẵn sàng chi trả cho các trải nghiệm văn hóa có chất lượng.
Đằng sau một triển lãm quy mô lớn là chuỗi công việc liên quan đến bản quyền, giám tuyển nội dung, thiết kế trải nghiệm, công nghệ trình chiếu, âm thanh, ánh sáng, vận hành và phát triển sản phẩm. Bởi vậy, triển lãm nghệ thuật hôm nay cũng có thể được nhìn như một sản phẩm của công nghiệp sáng tạo.
Sự phát triển của loại hình này sẽ kéo theo nhu cầu đối với nghệ sĩ số, kỹ sư hình ảnh, nhà thiết kế không gian, chuyên gia âm thanh, nhà sản xuất, giám tuyển cùng các đơn vị sở hữu và khai thác bản quyền. Đây là những mắt xích cần thiết để nhu cầu trải nghiệm của công chúng từng bước trở thành một thị trường văn hóa chuyên nghiệp.
Van Gogh Timeless – Van Gogh Xuyên không mở cửa đón công chúng từ ngày 21/8/2026 tại tầng 1, UDIC Westlake Building, phường Phú Thượng, Hà Nội và dự kiến kéo dài đến ngày 12/2/2027.
