“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ

Một khu chợ quen thuộc, những điều chưa từng được khám phá

Với nhiều người Hà Nội và du khách, chợ Đồng Xuân là địa danh quen thuộc, gắn với hoạt động mua bán và nhịp sống đặc trưng của khu phố cổ. Tuy nhiên, không phải ai cũng có dịp bước sâu vào bên trong để khám phá những góc không gian ít được chú ý, lắng nghe những âm thanh đời thường hay tìm hiểu câu chuyện của những con người đã gắn bó với khu chợ qua nhiều thế hệ.

“Chạm Đồng Xuân” mở ra một cách tiếp cận khác với không gian di sản này. Thay vì tập trung các tác phẩm trong một khu vực trưng bày riêng biệt, các nghệ sĩ lựa chọn cách sắp đặt đan xen vào chính cấu trúc hiện hữu của khu chợ. Tác phẩm có thể xuất hiện bên một công trình đài phun nước, chạy dọc hành lang, nằm ở chiếu nghỉ cầu thang, dựa vào lan can hoặc khuất trong những góc mà người đi chợ thường ít để ý.

Những bức hình tiểu thương trong dáng vẻ đời thường của họ được đặt ở rất nhiều nơi trong khu chơ,

Tác phẩm nghệ thuật sắp đặt làm từ các loại hạt bán trong chính khu chợ.

Tác phẩm hoa làm từ vàng mã.

Có những bức tranh tái hiện hình ảnh tiểu thương, nhìn từ xa tạo cảm giác như bóng dáng một con người thực sự vẫn đang hiện diện trong không gian. Có những tác phẩm tạo nên từ những vật liệu tưởng chừng thô ráp, quen thuộc như sắt thép, hay thùng xốp. Nhưng khi tương tác hoặc quan sát kỹ hơn, người xem lại phát hiện những khả năng biểu đạt âm thanh đầy bất ngờ, biến các vật liệu đời thường thành một trải nghiệm nghệ thuật thú vị. Những chi tiết nghệ thuật không phải lúc nào cũng hiện ra rõ ràng, mà đôi khi chỉ hé lộ một phần, chờ người xem dừng lại và tự mình khám phá.

Cách bố trí này khiến hành trình tham quan mang dáng dấp một cuộc tìm kiếm kho báu. Những mũi tên chỉ dẫn dưới đất gợi mở lộ trình, và chính sự tò mò và khả năng quan sát của mỗi người mới quyết định họ sẽ phát hiện được bao nhiêu điều thú vị. Người xem không chỉ đi từ tác phẩm này sang tác phẩm khác, mà còn được khuyến khích tương tác với không gian, tìm kiếm những dấu hiệu nghệ thuật giữa nhịp sống thường nhật.

Triển lãm nghệ thuật đa giác quan quy tụ 25 tác phẩm của các nghệ sĩ trong nước và quốc tế. Mỗi tác phẩm là một cách tiếp cận riêng với chợ Đồng Xuân, từ hình ảnh, âm thanh, vật liệu đến những câu chuyện gắn với con người và không gian. Sự đan xen giữa tác phẩm và môi trường hiện hữu tạo nên một trải nghiệm mà ở đó, ranh giới giữa nghệ thuật và đời sống đôi khi trở nên khó phân định.

Bản đồ truy tìm "kho báu"

Đánh thức những chất liệu sáng tạo từ lòng di sản

Các tác phẩm tại “Chạm Đồng Xuân” mang đến nhiều cách tiếp cận khác nhau với không gian và đời sống của khu chợ. Có nghệ sĩ khai thác kiến trúc, vật liệu và hàng hóa quen thuộc; có người lựa chọn âm thanh, hình ảnh hay những câu chuyện về con người làm chất liệu sáng tác. Những vật dụng tưởng chừng bình dị như giấy vàng mã, các loại hạt được bày bán trong chợ, sắt thép hay thùng xốp cũng trở thành thành phần của những thử nghiệm nghệ thuật, tạo ra những trải nghiệm thị giác và âm thanh bất ngờ.

Trong số đó, tác phẩm trên chất liệu vải của nghệ sĩ Phuc Van Dang (Đặng Văn Phúc), nghệ sĩ gốc Việt hiện hoạt động tại Đan Mạch, tạo nên một thế giới hình ảnh giàu sức liên tưởng với những đường nét và hình thù kỳ lạ. Nghệ sĩ cho biết: “Có người nhìn thấy những hình ảnh gợi nhắc đến bùa chú, nhưng với trí tưởng tượng của trẻ nhỏ, đó có thể là những con quái vật hay sinh vật kỳ ảo bước ra từ truyện cổ tích, đang ẩn mình giữa các gian hàng và hành lang”. Thông qua tác phẩm sắp đặt và các workshop tổ chức ngay trong khu chợ, nghệ sĩ mong muốn khuyến khích thế hệ trẻ khám phá lịch sử, kiến trúc và những giá trị văn hóa của Chợ Đồng Xuân. Theo anh, gìn giữ di sản không chỉ là bảo vệ quá khứ, mà còn là tạo điều kiện để di sản tiếp tục phát triển thông qua nghệ thuật, sáng tạo và sự tham gia của cộng đồng.

Nghệ sĩ Phuc Van Dang

Ở một không gian khác, căn phòng lưu giữ âm thanh đưa người tham quan đến với những thanh âm đời thường, từ tiếng động của khu chợ đến tiếng trống trường và âm thanh sinh hoạt xung quanh. Những âm thanh vốn dễ bị bỏ qua trong nhịp sống thường nhật được đặt vào một ngữ cảnh mới, để người nghe có thể cảm nhận không gian đô thị bằng một cách khác.

Hình ảnh, công việc và những câu chuyện của tiểu thương được khai thác trong một số tác phẩm, tạo nên sự kết nối giữa sáng tạo đương đại với những người đang trực tiếp duy trì nhịp sống của khu chợ. Qua đó, nghệ thuật không đứng ngoài quan sát đời sống, mà tìm cách đối thoại với chính cộng đồng và không gian đã tạo nên nguồn cảm hứng cho mình.

Với sự đa dạng về chất liệu, hình thức biểu đạt và góc nhìn sáng tạo, 25 tác phẩm mở ra nhiều cách cảm nhận về Chợ Đồng Xuân. Mỗi tác phẩm là một gợi mở để công chúng quan sát, liên tưởng và khám phá những câu chuyện phía sau không gian quen thuộc. Đây cũng là cách “Chạm Đồng Xuân” đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ: không chỉ thông qua việc tìm hiểu lịch sử, mà còn bằng trải nghiệm nghệ thuật, trí tưởng tượng và sự tương tác trực tiếp với đời sống văn hóa.

Tác phẩm nghệ thuật sắp đặt tại công trình đài phun nước trong khu chợ.

Chợ Đồng Xuân là một điểm đến nổi tiếng với du khách nước ngoài.

Từ sân mái chợ đến những trải nghiệm văn hóa mới

Nếu những tác phẩm bên trong khu chợ khuyến khích người xem quan sát và tìm kiếm, thì sân mái lại mở ra một khoảng dừng thư thái giữa nhịp sống đô thị.

Không gian sách trên sân mái chợ Đồng Xuân lần đầu tiên mở cửa đón công chúng, trở thành không gian kết hợp giữa đọc sách, trải nghiệm thiết kế và sinh hoạt cộng đồng. Tại đây, những bộ cờ, cuốn sách và góc vườn nhỏ tạo nên một khung cảnh khác biệt với hình dung thường thấy về một khu chợ. Người tham quan có thể dành thời gian đọc sách, chơi cờ, nghỉ ngơi và quan sát khu phố cổ từ trên cao.

Từ ngày 15/11 đến hết thời gian diễn ra lễ hội, không gian này còn có các hoạt động biểu diễn âm nhạc và chiếu phim, bổ sung những cuộc gặp gỡ văn hóa tại một địa điểm vốn ít được tiếp cận.

Ở một hướng tiếp cận trẻ trung hơn, cuộc thi thời trang “Market to Mode” khuyến khích người tham gia khai thác hàng hóa tại chợ Đồng Xuân để sáng tạo trang phục theo tinh thần mix & match. Những sản phẩm vốn quen thuộc với hoạt động mua bán được đặt vào một ngữ cảnh mới, trở thành chất liệu cho thử nghiệm thời trang và thể hiện cá tính sáng tạo.

Đại diện SHB chia sẻ: “Đồng hành cùng Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, chúng tôi mong những hoạt động tại đây giúp người dân, đặc biệt là các bạn trẻ, có thêm lý do để đến chợ truyền thống, đọc một cuốn sách trên sân mái và cảm nhận lớp “trầm tích” đặc biệt của Thủ đô theo cách gần gũi hơn.”

Đại diện chương trình triển lãm nghệ thuật cho biết, “Chạm Đồng Xuân” được kỳ vọng trở thành không gian mà công chúng muốn quay trở lại nhiều lần, bởi mỗi lần ghé thăm đều có thể mở ra những phát hiện mới. Anh chia sẻ: “Khi khu chợ không còn giữ được vị trí bề thế vốn có, điều chúng tôi mong muốn là mang đến những cảm xúc mới cho công chúng. Cái tên “Chạm Đồng Xuân” hàm ý về những tiếp xúc sâu hơn, đa tầng và đa dạng hơn với khu chợ. “Chạm” ở đây không chỉ là bước chân vào không gian, mà còn là cách khơi gợi những giác quan khác nhau: nhìn, nghe, cảm nhận mùi hương và thực sự chạm vào nhiều khía cạnh của khu chợ, từ hàng hóa, kiến trúc, nhịp sống, sinh hoạt thường ngày đến những góc khuất mà bình thường ít người có dịp tiếp cận. Các nghệ sĩ sẽ đưa tác phẩm của mình vào đó, dẫn lối công chúng khám phá những điều vốn quen thuộc nhưng có thể chưa từng được nhìn nhận theo cách ấy”.

Đây cũng là tinh thần riêng của hành trình khám phá này: không có một cách duy nhất để cảm nhận khu chợ, và đôi khi những điều thú vị nhất lại nằm ở những góc nhỏ ít người để ý.

Đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ”, định hướng “Kinh tế Sáng tạo”, quy tụ hơn 150 hoạt động cùng gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia. Lễ hội được tổ chức tại 5 cụm không gian chính, gồm Quảng trường Sáng tạo, Chợ Đồng Xuân, Đình và Di tích Phố cổ, Công viên Thống Nhất, Rạp hát và Sân khấu Cộng đồng.

Trong bức tranh chung ấy, việc đưa sáng tạo vào chợ Đồng Xuân mang một ý nghĩa riêng. Là một trong những không gian giao thương lâu đời của Thủ đô, khu chợ không chỉ lưu giữ dấu ấn kiến trúc và lịch sử phát triển đô thị, mà còn chứa đựng những tập quán buôn bán, nếp sinh hoạt và ký ức của nhiều thế hệ người Hà Nội. Giá trị của Đồng Xuân không chỉ nằm trong những dấu mốc lịch sử, mà còn hiện diện trong chính nhịp sống đang tiếp diễn mỗi ngày.

“Chạm Đồng Xuân” gợi mở một cách tiếp cận di sản thông qua trải nghiệm trực tiếp. Thay vì chỉ nhìn di sản như một không gian thuộc về quá khứ, công chúng được bước vào, tương tác và cảm nhận những giá trị văn hóa trong chính đời sống đương đại. Đặc biệt với người trẻ, hành trình tìm kiếm những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu có thể trở thành một cách khám phá Hà Nội khác biệt: không chỉ đi qua những địa danh quen thuộc, mà còn dừng lại để nhận ra những câu chuyện, con người và giá trị văn hóa vốn hiện hữu quanh mình.

Đồng hành cùng Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026, SHB mong muốn kết nối các nguồn lực văn hóa, tri thức và sáng tạo với đời sống kinh tế hiện đại, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa và thúc đẩy sinh kế, đồng thời đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần phát triển kinh tế sáng tạo, trong đó văn hóa không chỉ là đối tượng được bảo tồn hay thưởng thức, mà còn có thể trở thành nguồn lực cho các hoạt động sáng tạo, tạo thêm cơ hội sinh kế và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng.

Cuộc tìm kiếm những “kho báu” nghệ thuật tại Chạm Đồng Xuân có thể bắt đầu từ sự tò mò trước những tác phẩm ẩn mình trong các góc chợ. Nhưng sau hành trình khám phá ấy, điều quý giá nhất mà mỗi người tìm thấy có lẽ không chỉ là những sáng tạo nghệ thuật, mà còn là kho báu văn hóa được bồi đắp qua thời gian: lịch sử của một khu chợ trăm tuổi, những câu chuyện đời thường và con người đang ngày ngày gìn giữ nhịp sống nơi đây.