Các đại biểu thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Dầu khí năm 2022 nhằm khắc phục những bất cập, khoảng trống pháp lý đã trở thành vướng mắc, rào cản đối với hoạt động dầu khí; tán thành việc thông qua dự án Luật ngay tại Kỳ họp này.
Phân quyền, phân cấp thực chất, có quy trình rõ ràng
Qua nghiên cứu hồ sơ, đại biểu Trịnh Xuân An (thành phố Đồng Nai) nhận thấy, dự thảo Luật có nhiều chỉnh lý quan trọng như tiếp tục làm rõ phạm vi điều chỉnh của Luật, rà soát mối quan hệ với các luật chuyên ngành, hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền giữa Chính phủ, Bộ Công Thương và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam. Những chỉnh lý này góp phần nâng cao tính thống nhất và khả thi của dự thảo Luật.
Theo đại biểu, điểm đáng chú ý nhất của dự thảo lần này là không chỉ sửa đổi các quy định về hoạt động dầu khí truyền thống mà còn từng bước mở ra không gian phát triển mới của ngành thông qua các quy định về hoạt động thu giữ, lưu trữ carbon (CCS), năng lượng ngoài khơi và dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao. Điều đó thể hiện tư duy chuyển từ quản lý hoạt động dầu khí sang kiến tạo sự phát triển của ngành dầu khí trong giai đoạn mới.
Đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) đánh giá, dự thảo Luật đã kiến tạo hành lang pháp lý để phát triển ngành dầu khí từ một ngành công nghiệp khai khoáng truyền thống thành một ngành công nghiệp - năng lượng hiện đại; chuyển tư duy lập pháp sang quản trị tổng hợp tài nguyên và không gian biển, thể chế hóa đúng tinh thần Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển và Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng Việt Nam thành quốc gia biển mạnh. Dự thảo xác lập vai trò mới, mở rộng phạm vi hoạt động của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam và ngành dầu khí, chuyển từ vị thế khắc phục khó khăn để duy trì sản lượng sang kiến tạo để phát triển bứt phá. Điều này rất cần thiết khi sản lượng nhiều mỏ hiện hữu đang suy giảm; các mỏ mới hầu hết là mỏ cận biên; công tác tìm kiếm thăm dò phải tiến ra vùng nước sâu, xa bờ với điều kiện địa chất phức tạp và yếu tố nhạy cảm về quốc phòng, an ninh, đối ngoại; trong khi giá dầu thô phụ thuộc thị trường thế giới, biến động khó lường.
Về phân cấp, phân quyền và giao quyền, đại biểu Lê Hữu Trí cho rằng, dự thảo đã rút ngắn thực chất chuỗi phê duyệt - chuyển một số thẩm quyền từ Thủ tướng Chính phủ về Bộ Công Thương; giao Tập đoàn quyết định các nội dung chuyên môn, kỹ thuật trong quá trình thực hiện hợp đồng dầu khí; cho phép kế hoạch đại cương phát triển mỏ, kế hoạch khai thác sớm, kế hoạch phát triển mỏ thay thế các báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, khả thi theo pháp luật về xây dựng.
Cùng với đó, dự thảo Luật mở thêm không gian phát triển mới cho ngành: hoạt động thu giữ, lưu trữ carbon dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao; công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí trên nguyên tắc tận dụng công trình, hạ tầng, cảng, đường ống và dữ liệu điều tra, khảo sát mà ngành dầu khí đã đầu tư hàng chục năm. Đây là khoản tiết kiệm rất lớn cho nguồn lực quốc gia và là con đường ngắn nhất để Việt Nam đi vào lĩnh vực năng lượng ngoài khơi.
Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị giao quyền phải đi liền với kiểm soát với sự an toàn pháp lý cho người thực thi. Đại biểu phân tích, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam vừa là nhà thầu độc lập - vừa đại diện cho nước chủ nhà và được giao thực hiện một số nhiệm vụ quản lý nhà nước bằng chính nguồn lực, bộ máy và kinh phí của doanh nghiệp. Đây là mô hình đặc thù, phù hợp với tính chất của hoạt động dầu khí thượng nguồn nhưng cần xem xét kỹ hơn. Theo đó, các Điều 56, 57, 58 chưa quy định tường minh vai trò đại diện nước chủ nhà như một chức năng độc lập. Do đó, đại biểu đề nghị tách bạch rõ nhiệm vụ chính trị Nhà nước giao với hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nếu không tách bạch được hai chức năng này thì khó bảo đảm tính minh bạch và cạnh tranh bình đẳng, nhất là đối với nhà đầu tư nước ngoài.
Đánh giá cao các nội dung phân cấp, phân quyền trong dự thảo Luật, đại biểu Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa) chỉ rõ, để triển khai trên thực tế, cơ quan soạn thảo phải rà soát và làm rõ nội hàm của khoản 7 Điều 6 với nguyên tắc là giao Chính phủ quy định chi tiết để làm cơ sở thực hiện. Theo đó, khoản 7 Điều 6 dự thảo Luật quy định: "Các hoạt động điều tra cơ bản về dầu khí và hoạt động dầu khí có liên quan trực tiếp đến chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia, an ninh, quốc phòng, đối ngoại, các cam kết thay mặt Chính phủ Việt Nam phải được báo cáo cấp có thẩm quyền theo quy định của Chính phủ trước khi triển khai".
Nhấn mạnh phân quyền, phân cấp phải thực chất, có quy trình rõ ràng, đại biểu Lê Thanh Hoàn cho rằng, nếu dự kiến chỉnh lý theo hướng của cơ quan soạn thảo là bỏ nội dung "giao Chính phủ quy định" thì tại khoản 7 chỉ còn nguyên tắc là "báo cáo cấp có thẩm quyền" mà không quy định trình tự, thủ tục cụ thể như báo cáo ai, ai là người báo cáo... Trong khi đó, các hoạt động về dầu khí về cơ bản đều có thể liên quan trực tiếp đến chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia. Nếu không xác định rõ nội hàm thế nào là "liên quan trực tiếp", nếu nội dung nào cũng phải "báo cáo cấp có thẩm quyền" trước khi triển khai mà không rõ cấp có thẩm quyền trong dự thảo Luật thì sẽ che mờ đi toàn bộ các thẩm quyền được phân cấp, phân quyền. "Một nguyên tắc chủ đạo như vậy mà không giao Chính phủ quy định chi tiết thì thực tế mỗi cơ quan sẽ hiểu một kiểu, "hiểu hẹp thì việc xong, mà hiểu rộng thì việc tắc", đại biểu phân tích
Hoàn thiện cơ chế để khai thác hiệu quả nguồn lực hạ tầng dầu khí
Đồng tình với việc dự thảo Luật đã đưa nội dung đào tạo nguồn nhân lực vào các cam kết của nhà thầu dầu khí, đại biểu Đinh Thị Hồng Minh (Quảng Ngãi) đề nghị mở rộng cách tiếp cận, không chỉ đào tạo chuyên gia, kỹ sư có trình độ cao mà cũng cần quan tâm hơn đến lực lượng lao động trực tiếp, bao gồm cả đào tạo nghề, cấp chứng chỉ kỹ thuật và ưu tiên tuyển dụng lao động tại địa phương nơi có hoạt động dầu khí. Đối với các địa phương này, giá trị lâu dài không chỉ là nguồn thu ngân sách mà còn là đội ngũ lao động lành nghề, có khả năng tham gia vào chuỗi công nghiệp dầu khí, năng lượng, công nghệ hỗ trợ.
Bên cạnh đó, đại biểu Đinh Thị Hồng Minh đánh giá cao quy định khuyến khích sử dụng chung, tận dụng hạ tầng dầu khí đã được đầu tư. Thực tiễn cho thấy, giá trị không chỉ nằm ở từng công trình riêng lẻ mà còn ở hệ sinh thái công nghiệp bao gồm: cảng biển, kho bãi, logistics, dịch vụ kỹ thuật và công nghiệp hỗ trợ. Vì vậy, đại biểu đề nghị phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế để khai thác hiệu quả các nguồn lực hạ tầng dầu khí hiện có, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư xã hội, tạo nền tảng cho phát triển ngành công nghiệp năng lượng trong tương lai.
Đại biểu nhấn mạnh, giá trị của ngành dầu khí không chỉ nằm ở tài nguyên được khai thác mà còn ở công nghệ, nguồn nhân lực, hạ tầng và năng lực công nghiệp được tích lũy trong quá trình phát triển. Vì vậy, Luật Dầu khí (sửa đổi) cần vừa tạo hành lang pháp lý ổn định cho hoạt động dầu khí, vừa phát huy hiệu quả các nguồn lực đã được đầu tư để mở ra không gian phát triển mới, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
