Ba pháp lệnh được công bố gồm: Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng; Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc; Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Chi phí tố tụng.
Tiếp tục chăm lo toàn diện cho người có công và thân nhân
Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc và thể hiện trách nhiệm, sự quan tâm, tri ân của Đảng, Nhà nước, nhân dân, thực hiện truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta đối với những người đã hy sinh xương máu bảo vệ nền độc lập, tự do cho Tổ quốc và xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế.
Pháp lệnh bổ sung khái niệm người có công với cách mạng; hoàn thiện các điều kiện, tiêu chuẩn xem xét công nhận người có công với cách mạng, bảo đảm chặt chẽ, phù hợp với thực tiễn, ghi nhận đầy đủ, xứng đáng, tôn vinh đúng đối tượng và giải quyết “vướng mắc, tồn đọng”; bổ sung đối tượng được công nhận là người có công và chế độ, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng. Đồng thời, bổ sung nguyên tắc bảo đảm người có công với cách mạng và gia đình người có công với cách mạng có mức sống từ trung bình khá trở lên so với mức sống của cộng đồng dân cư nơi cư trú; quy định chế độ hỗ trợ cải thiện nhà ở đối với người có công với cách mạng và thân nhân liệt sĩ là chính sách thường xuyên, ổn định, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước.
Đặc biệt, Pháp lệnh sửa đổi quy định về công nhận liệt sĩ đối với thương binh hoặc người hưởng chính sách như thương binh chết do vết thương tái phát. Pháp lệnh điều chỉnh theo hướng không quy định điều kiện công nhận liệt sĩ đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên chết; chỉ quy định điều kiện đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80% chết do vết thương tái phát.
Pháp lệnh bổ sung điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh với các lực lượng chức năng trong quá trình trực tiếp làm nhiệm vụ/công vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm; hợp nhất một số quy định để bảo đảm tính khái quát, đầy đủ hơn về điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh trong các trường hợp làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.
Pháp lệnh cũng bổ sung quy định giao Chính phủ quyết định công nhận hoặc giao cơ quan, người có thẩm quyền công nhận người có công với cách mạng trong trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng hoặc trong trường hợp đặc biệt khác.
Tại họp báo, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho biết, việc sửa đổi Pháp lệnh sẽ kịp thời sửa đổi những quy định không còn phù hợp với tổ chức bộ máy, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công nhận và thực hiện chính sách ưu đãi thời gian qua; đảm bảo mục tiêu tiếp tục chăm lo toàn diện về sức khỏe, đời sống vật chất, tinh thần của người có công và thân nhân, đảm bảo mức sống của người có công từ trung bình khá trở lên so với cộng đồng dân cư. Đồng thời, chế độ ưu đãi sẽ được điều chỉnh phù hợp với kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ.
Rút ngắn một số thời hạn giải quyết đưa người nghiện ma túy dưới 18 tuổi đi cai nghiện
Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc gồm 5 chương, 48 điều. Pháp lệnh quy định trình tự, thủ tục xem xét, quyết định việc hoãn, miễn chấp hành, tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành thời gian còn lại trong quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc; khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị và giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị trong việc đưa đi cai nghiện bắt buộc.
Pháp lệnh đã bổ sung quy định Tòa án nhân dân tối cao tổ chức việc thống kê, số hóa hồ sơ, xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu về xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc (Điều 6). Đồng thời, bổ sung quy định về gửi, giao, nhận văn bản, quyết định, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số (Điều 7).
Pháp lệnh quy định rút ngắn nhiều mốc thời gian trong quá trình giải quyết, gồm thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc; thời gian thông báo thụ lý hồ sơ; thời gian mở phiên họp; thời hạn bổ sung hồ sơ, tài liệu; thời hạn khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đối với quyết định của Tòa án.
Pháp lệnh cũng quy định rút ngắn thời gian Tòa án xem xét ra một trong các quyết định như yêu cầu bổ sung tài liệu; đình chỉ, tạm đình chỉ việc xem xét hoặc mở phiên họp xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc.
Theo Pháp lệnh, trong phiên họp có tính chất sơ thẩm, Tòa án có thể không hoãn phiên họp trong trường hợp kiểm sát viên vắng mặt tại phiên họp xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc. Với phiên họp có tính chất phúc thẩm đòi hỏi kiểm sát viên phải tham gia phiên họp, nếu vắng mặt Tòa án sẽ hoãn phiên họp.
Bổ sung quy định miễn, giảm chi phí thẩm định, giám định phá sản
Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Chi phí tố tụng gồm 3 điều. Trong đó, Điều 1 quy định về sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Chi phí tố tụng; Điều 2 về điều khoản thi hành; Điều 3 về điều khoản chuyển tiếp. Pháp lệnh có hiệu lực thi hành từ ngày 1/8/2026.
Pháp lệnh bổ sung đối tượng được miễn, giảm chi phí thẩm định là người bị thiệt hại trong trường hợp phải giám định thiệt hại theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Cùng với đó, bổ sung quy định miễn, giảm chi phí giám định trong tố tụng hình sự để phù hợp với quy định tại khoản 5 Điều 135 của Bộ luật Tố tụng hình sự.
Về xác định chi phí tố tụng theo pháp luật về phục hồi, phá sản, Pháp lệnh quy định theo hướng nêu cụ thể về việc xác định chi phí phá sản trong trường hợp ngân sách nhà nước bảo đảm. Đồng thời, quy định về tạm ứng chi phí phá sản, chi trả chi phí phá sản và xử lý tiền tạm ứng chi phí phá sản trong trường hợp do ngân sách nhà nước bảo đảm.
