Từ cuộc gặp gỡ ấy, GS Lý Gia San, Trường Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế về Phát triển Văn hóa Quốc gia bàn về triển vọng để các nước tiểu vùng Lan Thương – Mê Kông cùng phát triển sản phẩm văn hóa và đưa những sáng tạo mang bản sắc địa phương đến với công chúng trong khu vực. Ngày Nay trân trọng giới thiệu bài viết của bà.
 |
| GS Lý Gia San, Trường Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế về Phát triển Văn hóa Quốc gia |
Giao lưu văn hóa hai chiều
Dòng Lan Thương cuồn cuộn chảy về phương Nam, hóa thành dòng Mekong bồi đắp phù sa cho những vùng đất ven hai bờ. Dòng sông ấy vượt qua núi non, biển rộng, gắn kết chặt chẽ Trung Quốc với Việt Nam, Lào và Thái Lan. Các quốc gia trong lưu vực Lan Thương - Mê Kông có vị trí địa lý gần gũi, nhân dân gắn bó thân tình; qua hàng nghìn năm, cùng chia sẻ những nét tương đồng trong đời sống và sinh hoạt văn hóa, đồng thời vun đắp nên những nền văn hóa phương Đông vừa mang bản sắc riêng, vừa có sự giao thoa, tương đồng.
Sự gắn kết giữa lòng người với lòng người luôn là nền tảng sâu sắc nhất của tình hữu nghị láng giềng trong khu vực. Việc lựa chọn Hà Nội, Việt Nam làm điểm dừng chân đầu tiên của “Ấn tượng phương Đông – Triển lãm đồ họa các nước tiểu vùng sông Lan Thương - Mê Kông” không phải là sự lựa chọn ngẫu nhiên.
Đây chính là kết quả của nền tảng giao lưu ngày càng sôi động trong lĩnh vực công nghiệp sáng tạo giữa Trung Quốc và Việt Nam, cũng như giữa các quốc gia trong khu vực Mekong - Lan Thương. Thông qua ngôn ngữ nghệ thuật của những đường khắc và dấu in, triển lãm mở ra cuộc đối thoại vượt qua ranh giới ngôn ngữ giữa các nghệ sĩ đến từ bốn quốc gia, góp thêm một chương mới vào hành trình giao lưu, tiếp biến và thấu hiểu lẫn nhau giữa các nền văn minh trong khu vực.
Ngày nay, giao lưu nhân văn giữa các quốc gia lưu vực Lan Thương - Mê Kông không còn giới hạn trong những hoạt động biểu diễn, trưng bày nghệ thuật đơn thuần, mà đã bước sang giai đoạn phát triển mới của công nghiệp sáng tạo, trong đó ba phương diện giao lưu, trao đổi và giao dịch cùng được thúc đẩy; tương tác hai chiều và kết nối thị trường trở thành những đặc điểm nổi bật. Chương trình truyền hình giải trí nguyên bản của Trung Quốc “Tỷ tỷ đạp gió rẽ sóng” sau khi được chuyển thể phù hợp với thị trường Việt Nam đã phát sóng và thu hút sự quan tâm lớn của khán giả, mang đến những gợi mở mới cho hoạt động sáng tạo của ngành giải trí truyền hình Việt Nam.
Ở chiều ngược lại, các nghệ sĩ và sản phẩm văn hóa giải trí Việt Nam cũng đang từng bước tiếp cận thị trường Trung Quốc. Những ca sĩ Việt Nam như Trang Pháp lần lượt xuất hiện trên các sân khấu chương trình truyền hình giải trí chủ lực của Trung Quốc; âm nhạc đại chúng Việt Nam được lan tỏa rộng rãi trên các nền tảng video ngắn tại Trung Quốc, thu hút đông đảo khán giả trẻ và trở thành một phương tiện văn hóa đại chúng kết nối thế hệ trẻ hai nước.
Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực nghe nhìn và giải trí, thể thao cũng đang trở thành sợi dây kết nối giao lưu nhân dân. Các giải đấu bóng rổ, bóng đá và hoạt động đạp xe xuyên biên giới liên tục được tổ chức, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa người dân các nước thông qua những hoạt động thi đấu và giao lưu thể thao.
 |
Nhìn rộng ra toàn bộ lưu vực Lan Thương - Mê Kông, bức tranh giao lưu hai chiều ấy đang không ngừng được mở rộng. Các tuần lễ phim, hoạt động chuyển ngữ và sản xuất phiên bản địa phương cho các sản phẩm nghe nhìn, cũng như hợp tác phát triển sản phẩm văn hóa sáng tạo, liên tục được thúc đẩy.
Mỗi quốc gia vừa giới thiệu những nội dung đặc sắc của mình, vừa tiếp thu nguồn cảm hứng sáng tạo từ các nước láng giềng. Hoạt động văn hóa, giải trí không còn là sự giới thiệu một chiều, mà đang trở thành quá trình cùng tham gia xây dựng và phát triển thị trường. Con người ngày càng xích lại gần nhau, các sản phẩm văn hóa được biết đến rộng rãi hơn, các ngành công nghiệp từng bước kết nối với nhau. Đây chính là môi trường thuận lợi và nền tảng thời đại đặc biệt để tổ chức những triển lãm nghệ thuật xuyên quốc gia tại khu vực này.
Những đường khắc, dấu in
Sức mạnh của văn hóa giải trí thường bắt nguồn từ sự đồng cảm giản dị trong tình cảm của những con người bình thường. Tôi nhớ đến câu chuyện của một lưu học sinh Việt Nam cách đây nhiều năm. Khi còn nhỏ, anh từng xem bộ phim truyền hình Trung Quốc “Hoàn Châu Cách Cách” tại quê nhà và vô cùng xúc động trước những nhân vật trong phim. Từ đó, trong lòng anh nhen nhóm ước mơ một ngày nào đó được đến Trung Quốc để tận mắt khám phá đất nước này.
Sau này, anh đã vượt đường xa đến Bắc Kinh học tập, không chỉ tiếp thu tri thức mà còn xây dựng được những tình bạn xuyên biên giới vô cùng quý giá. Câu chuyện có thật và giản dị ấy đã phần nào cho thấy logic nội tại của giao lưu quốc tế: giao lưu là gặp gỡ, trao đổi là đồng cảm, còn giao dịch là hiện thực hóa những giá trị hợp tác.
 |
Triển lãm “Ấn tượng phương Đông” thu hút sự quan tâm của các nghệ sĩ cùng sinh viên ngành mỹ thuật tại Việt Nam |
Sự hợp tác lâu dài giữa các quốc gia bắt đầu từ những cuộc gặp gỡ trực tiếp giữa con người với con người; trên nền tảng gặp gỡ ấy, tư tưởng và tình cảm được trao đổi, thấu hiểu sâu sắc hơn; cuối cùng, thông qua sự lưu thông xuyên biên giới của các sản phẩm và dịch vụ văn hóa, quan hệ hữu nghị mới có thể được củng cố và phát triển bền vững.
Trong bối cảnh hiện nay, những cuộc gặp gỡ trực tiếp như vậy càng trở nên quý giá. Việc “Ấn tượng phương Đông – Triển lãm đồ họa các nước tiểu vùng sông Lan Thương - Mê Kông” lựa chọn Việt Nam làm điểm dừng chân đầu tiên chính là một cuộc hội ngộ chân thực và đầy ý nghĩa như thế.
Nghệ thuật tranh khắc in sở hữu lợi thế đặc biệt trong giao lưu liên văn hóa. Những đường dao khắc trên bản in và dấu ấn được lưu giữ trên mặt giấy vừa có thể chuyển tải ký ức lịch sử, tình cảm quê hương và bản sắc riêng của mỗi dân tộc, vừa sở hữu ngôn ngữ thị giác mà người dân trong toàn khu vực đều có thể cảm nhận và thấu hiểu. Triển lãm lần này quy tụ 118 tác phẩm đồ họa xuất sắc đến từ Trung Quốc, Việt Nam, Lào và Thái Lan, được bố trí thành ba chủ đề chính: “Ký ức lịch sử”, “Đổi mới đương đại” và “Thử nghiệm liên ngành”.
Các tác phẩm không chỉ gợi nhắc những truyền thống lịch sử chung của lưu vực Lan Thương - Mê Kông, mà còn thể hiện những quan sát và suy tư của các nghệ sĩ đương đại về đời sống hiện thực. Nghệ thuật tranh khắc in Việt Nam có lịch sử lâu đời. Tranh dân gian Đông Hồ đã được lưu truyền qua hàng trăm năm, mang vẻ đẹp mộc mạc, sinh động và gần gũi, đồng thời có những nét tương đồng, giao hòa với nghệ thuật tranh khắc in ở các khu vực khác trong lưu vực Lan Thương - Mê Kông. Khi tác phẩm của các quốc gia cùng hiện diện trong một không gian triển lãm, người xem không cần quá nhiều lời thuyết minh vẫn có thể cảm nhận được những suy tư, tình cảm và nhận thức của nhau về quê hương, cuộc sống và thời đại thông qua từng hình ảnh. Từ đó, sự đồng điệu trong tâm hồn được hình thành một cách tự nhiên.
Viện trưởng Quách Hạo (Guo Hao), người khởi xướng triển lãm lần này, đã có nhiều năm tâm huyết với công tác quảng bá nghệ thuật tranh khắc in trong khu vực Lan Thương - Mê Kông. Lấy nghệ thuật khắc in làm cầu nối, ông không ngừng kết nối các nghệ sĩ trong khu vực, thúc đẩy sự giao lưu, tìm hiểu và hợp tác giữa những người sáng tạo đến từ các quốc gia khác nhau. Chính sự kiên trì và tâm huyết ấy đã góp phần tạo nên sự kiện nghệ thuật quy tụ tinh hoa sáng tạo của bốn quốc gia lần này, giúp chúng ta cùng nhìn lại mạch nguồn văn hóa tương đồng, nhận diện sức sống đổi mới của nghệ thuật đương đại và hướng tới tương lai rộng mở của sự kết hợp, giao thoa nghệ thuật liên ngành.
Từ đối thoại nghệ thuật đến hợp tác sáng tạo
Từ góc độ nghiên cứu và tư vấn chính sách của một viện nghiên cứu chiến lược, tôi luôn cho rằng: giao lưu nghệ thuật không chỉ đơn thuần là sự thưởng thức và trân trọng lẫn nhau trên phương diện tinh thần, mà còn hàm chứa động lực phát triển thực tiễn của kinh tế sáng tạo. Điều này cũng phù hợp với định hướng tăng cường hợp tác trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa sáng tạo được đề ra trong Kế hoạch hành động hợp tác Lan Thương - Mê Kông.
Giá trị văn hóa và giá trị kinh tế chưa bao giờ đối lập với nhau. Những tác phẩm tranh khắc in xuất sắc không chỉ có khả năng chạm đến trái tim con người, mà còn có tiềm năng chuyển hóa thành các sản phẩm và dịch vụ có giá trị thương mại, đi vào đời sống đại chúng và thâm nhập thị trường khu vực. Sáng tạo chính là nguồn động lực mới có tính bền vững và lâu dài nhất đối với sự phát triển của khu vực Lan Thương - Mê Kông.
Với tư cách là một nền tảng nghiên cứu và tư vấn chiến lược, chúng tôi mong muốn lấy hoạt động giao lưu nghệ thuật thông qua triển lãm tranh khắc in lần này làm điểm khởi đầu, góp phần thúc đẩy sự giao lưu giữa đội ngũ nhân tài nghệ thuật các nước Lan Thương - Mê Kông, tăng cường kết nối và chia sẻ nguồn lực sáng tạo, đồng thời thúc đẩy sự lưu chuyển hai chiều của những thành quả văn hóa xuất sắc. Qua đó, chuyển hóa tình cảm gắn kết giữa nhân dân các nước thành động lực hợp tác thiết thực.
 |
GS Lý Gia San chụp ảnh lưu niệm cùng tập thể các nghệ sĩ tham gia triển lãm “Ấn tượng phương Đông” tại Hà Nội |
Chúng tôi không chỉ kỳ vọng triển lãm được tổ chức thành công tại các địa điểm khác nhau, mà còn mong muốn mở rộng đối thoại nghệ thuật thành những hoạt động đồng sáng tạo mô hình, đồng nghiên cứu và phát triển sản phẩm, chia sẻ thị trường. Qua đó, ngày càng có nhiều thương hiệu và tài sản văn hóa trí tuệ (IP) mang bản sắc địa phương của các quốc gia Lan Thương - Mê Kông vươn ra thế giới, gia tăng giá trị trong thị trường rộng lớn của khu vực.
Một dòng sông chảy qua bao thế hệ, chứng kiến tình nghĩa láng giềng bền chặt; từng dấu khắc, dấu in lưu giữ vẻ đẹp giao thoa giữa các nền văn minh. Việt Nam được lựa chọn là điểm dừng chân đầu tiên của “Ấn tượng phương Đông – Triển lãm đồ họa các nước tiểu vùng sông Lan Thương - Mê Kông” mang một ý nghĩa đặc biệt.
Mong rằng triển lãm lần này sẽ trở thành một cánh cửa rộng mở, giúp đông đảo người dân Việt Nam cảm nhận sâu sắc hơn sức hấp dẫn của nghệ thuật các quốc gia trong tiểu vùng sông Lan Thương - Mê Kông.
Đồng thời, hy vọng sự kiện sẽ trở thành cơ hội để giao lưu nhân văn giữa Trung Quốc, Việt Nam và các quốc gia trong khu vực tiếp tục được tăng cường và phát triển sâu rộng hơn nữa. Lấy nghệ thuật vun đắp tình hữu nghị láng giềng, lấy sáng tạo thúc đẩy phát triển; cùng chung tay gìn giữ sự bình yên, ổn định của tiểu vùng sông Lan Thương - Mê Kông và cùng hướng tới một tương lai tươi đẹp!
