1. Dữ liệu và Dữ liệu lớn - ‘Dầu mỏ’ của kỷ nguyên mới
Với tầm nhìn chiến lược đến năm 2045, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu Việt Nam có quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 50% GDP, thuộc nhóm 30 nước dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia đồng bộ, hiện đại và an toàn là yêu cầu cấp bách.
Dữ liệu không đơn thuần là thông tin được lưu trữ mà đã trở thành tư liệu sản xuất, là nguồn lực đầu vào thiết yếu cho mọi hoạt động kinh tế - xã hội. Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 chính thức ghi nhận: “Dữ liệu là tài nguyên, Nhà nước có chính sách huy động mọi nguồn lực để làm giàu dữ liệu, phát triển dữ liệu trở thành tài sản; quyền của chủ sở hữu dữ liệu đối với dữ liệu là quyền tài sản theo quy định của pháp luật về dân sự”. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp Việt Nam, vị thế pháp lý của dữ liệu được xác lập một cách rõ ràng và toàn diện, tạo nền tảng vững chắc cho việc phát triển kinh tế dữ liệu.
Dữ liệu lớn (Big Data) được đặc trưng bởi năm thuộc tính cốt lõi: Khối lượng (Volume), Tốc độ (Velocity), Đa dạng (Variety), Độ tin cậy (Veracity) và Giá trị (Value). Việc khai thác hiệu quả dữ liệu lớn cho phép đưa ra những quyết định chính xác hơn, dự báo xu hướng tốt hơn và tối ưu hóa nguồn lực một cách khoa học. Tại Việt Nam, với hơn 100 triệu dân và tỉ lệ người dùng Internet đạt trên 80% dân số, lượng dữ liệu được tạo ra vô cùng lớn.
Sự kết hợp giữa dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo chưa từng có. Thủ tướng Chính phủ đã khẳng định: “Có dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung thì mới có trí tuệ nhân tạo, mới có Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, công dân số”.
2. Hoàn thiện thể chế - Nền tảng cho kinh tế dữ liệu phát triển
Việt Nam đã ban hành Luật Dữ liệu, quy định về dữ liệu số; xây dựng, phát triển, bảo vệ, quản trị, xử lý, sử dụng dữ liệu số; Trung tâm Dữ liệu quốc gia; Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia và sản phẩm, dịch vụ về dữ liệu số. Luật đã tạo lập hành lang pháp lý cho sàn giao dịch dữ liệu, góp phần hình thành thị trường dữ liệu lành mạnh.
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 xác lập rõ các quyền dữ liệu cơ bản của công dân, bao gồm quyền được biết, quyền đồng ý, quyền truy cập, chỉnh sửa và yêu cầu xóa dữ liệu. Luật tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế như Quy định bảo vệ dữ liệu chung (GDPR) của Liên minh châu Âu, khẳng định cam kết của Việt Nam trong bảo vệ quyền riêng tư và an ninh thông tin trong kỷ nguyên số.
Chúng ta đã xây dựng và ban hành đồng bộ các nghị định để cụ thể hóa các luật, bảo đảm tính khả thi, thống nhất và đồng bộ trong tổ chức thực hiện. Bộ Công an đã tham mưu Chính phủ xây dựng, ban hành 4 Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dữ liệu, 1 Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Hệ thống pháp luật về dữ liệu ngày càng hoàn thiện đang từng bước thiết lập nền tảng vững chắc cho việc cân bằng giữa hai mục tiêu: thúc đẩy khai thác, chia sẻ dữ liệu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời, bảo đảm an ninh dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư của công dân và an ninh quốc gia.
3. Trung tâm Dữ liệu quốc gia - Trụ cột của tiến trình phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia
Ngày 18/8/2025, Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 1 đã chính thức được khai trương và đưa vào vận hành, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an ninh, an toàn quốc gia và quốc tế, sẵn sàng cung cấp hạ tầng điện toán đám mây hiện đại cho các cơ quan, tổ chức. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện quyết tâm và năng lực của Việt Nam trong việc làm chủ hạ tầng dữ liệu quốc gia.
Đến nay đã có 65 cơ sở dữ liệu hoàn thành việc xây dựng nền tảng và cơ sở dữ liệu tập trung, sẵn sàng kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Trong đó, 29 cơ sở dữ liệu đã hoàn thành kết nối, liên thông đồng bộ, bước đầu đi vào khai thác phục vụ cải cách hành chính và chỉ đạo điều hành của Chính phủ.
Trung tâm Dữ liệu quốc gia không chỉ là nơi lưu trữ mà còn là trung tâm tích hợp, đồng bộ, chia sẻ, phân tích và điều phối dữ liệu của toàn bộ hệ thống cơ quan nhà nước. Dữ liệu tại Trung tâm Dữ liệu quốc gia là nền tảng cốt lõi cung cấp các dịch vụ liên quan đến dữ liệu, hỗ trợ hoạch định chính sách, kiến tạo phát triển, xây dựng Chính phủ số, xã hội số và kinh tế số.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, tại Phiên họp lần thứ nhất Ban Chỉ đạo quốc gia về dữ liệu (12/01/2026), đã giao Bộ Công an chủ trì nghiên cứu xây dựng Cơ sở dữ liệu phục vụ phát triển trí tuệ nhân tạo tự chủ tại Trung tâm dữ liệu quốc gia.
4. Làm gì để phát huy hiệu quả dữ liệu?
Để phát huy hiệu quả giá trị của dữ liệu trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, một số định hướng trọng tâm cần được triển khai đồng bộ:
Thứ nhất, quán triệt, thực hiện nghiêm túc các chủ trương, quan điểm, chỉ đạo, định hướng của Đảng, Nhà nước về dữ liệu, đặc biệt là các điểm mới trong Báo cáo các Văn kiện trình Đại hội XIV do đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày, trong đó nhấn mạnh yêu cầu đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực then chốt của tăng trưởng.
Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho việc khai thác, chia sẻ và giao dịch dữ liệu. Trong đó ưu tiên xây dựng các Nghị định, văn bản pháp lý nhằm tạo hành lang pháp lý cho hoạt động sáng tạo, khai thác dữ liệu, vận hành sàn dữ liệu.
Thứ ba, đẩy mạnh xây dựng và kết nối các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành với Trung tâm Dữ liệu quốc gia, hình thành Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia với dữ liệu về con người là trụ cột chính.
Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao về khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo; thu hút và trọng dụng nhân tài, đặc biệt là đội ngũ chuyên gia công nghệ quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài.
Thứ năm, tăng cường hợp tác công - tư trong phát triển hạ tầng dữ liệu, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các sản phẩm, dịch vụ về dữ liệu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp trong lĩnh vực dữ liệu.
Thứ sáu, bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu quốc gia, chủ động phòng ngừa và ứng phó với các nguy cơ tấn công mạng, rò rỉ dữ liệu.
Đứng trước ngưỡng cửa của kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, việc khai thác hiệu quả dữ liệu và dữ liệu lớn không còn là lựa chọn mà là con đường tất yếu để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Với nền tảng pháp lý đã được kiện toàn, hạ tầng dữ liệu đang được xây dựng đồng bộ và quyết tâm chính trị của cả hệ thống chính trị, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng vào một tương lai số thịnh vượng của đất nước.
