Đưa người trẻ vào không gian nghệ thuật cải lương

Ngày 4/9, tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang (phường Bến Thành, TPHCM), Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật TPHCM - Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM phối hợp Đài Phát thanh và Truyền hình TPHCM - Hãng phim TFS tổ chức chương trình Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật chủ đề “Nghệ thuật Cải lương - Ký ức lịch sử và Mã văn hóa dân tộc”.

Từ trang sử đến sân khấu cải lương

Chương trình mở ra không gian trải nghiệm đa dạng về nghệ thuật cải lương – nơi các em học sinh được dẫn dắt tìm hiểu và khám phá sức hấp dẫn của loại hình sân khấu hồn cốt phương Nam.

Các em học sinh trải nghiệm thử trang phục biểu diễn cải lương.

Khoảng 1.000 học sinh THCS, THPT và các thầy cô tham gia chương trình.

Bước chân vào Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, ngay sảnh lớn, các em học sinh bắt đầu hành trình khám phá nghệ thuật cải lương qua các booth chuyên đề mang tính tương tác cao. Điển hình như: khu trưng bày các hiện vật quý thể hiện hành trình sân khấu cải lương qua nhiều thời kỳ (các tấm áp phích vẽ tay, các cuốn tuồng, tờ rơi quảng cáo các đoàn hát, đĩa hát…); gian hàng của các đơn vị sân khấu cải lương xã hội hóa; quầy phục trang, mũ mão biểu diễn trên sân khấu cải lương; khu mini game “Bạn có biết?” giải mã mã hóa văn hóa cải lương do TFS tổ chức…

Tâm điểm là workshop “Từ trang sử đến sân khấu cải lương” giới thiệu trích đoạn cải lương lịch sử Nam Quốc Sơn Hà và giao lưu với thạc sĩ - tác giả Phạm Văn Đằng về lợi thế của nghệ thuật cải lương trong việc khắc họa nhân vật lịch sử. Là một trong những tác giả trẻ thành công với đề tài lịch sử trên sân khấu cải lương, qua minh chứng của trích đoạn Nam Quốc Sơn Hà, Phạm Văn Đằng đã chia sẻ những nỗ lực, kinh nghiệm trong quá trình sáng tạo từ chất liệu lịch sử. Anh cho biết, để tiếp cận khán giả trẻ, mình đã cập nhật tư duy sáng tác với việc đẩy nhanh tiết tấu, sử dụng đa dạng bài bản và chú trọng tính giải trí, nhất là qua âm nhạc và vũ đạo, cho tác phẩm.

Trích đoạn "Nam Quốc Sơn Hà" của tác giả Phạm Văn Đằng tạo không khí hứng khởi cho chương trình workshop "Từ trang sử đến sân khấu cải lương"

Phó trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM Đinh Thị Thanh Thủy tại gian hàng trải nghiệm về văn hóa Nam bộ trong khuôn khổ chương trình.

Từ bỡ ngỡ, xa lạ, nhận thức của các em với cải lương cũng đã gần hơn qua phần trò chơi đoán tên nhân vật lịch sử và vở tuồng qua trang phục, đạo cụ và câu nói nổi tiếng của nhân vật cũng như được các nghệ sĩ tập hát điệu Lý Tầm quân.

Đại diện ban tổ chức cho biết, đây là bước đi chiến lược trong việc kết nối giữa “trường học” và “thánh đường sân khấu”, giúp học sinh - sinh viên không chỉ tiếp cận lịch sử qua trang sách mà còn bằng trải nghiệm đa giác quan sinh động.

Người trẻ cần gì ở sân khấu cải lương?

Vào buổi chiều, tọa đàm với chủ đề chính “Nghệ thuật cải lương – Ký ức lịch sử và Mã văn hóa dân tộc” thu hút sự quan tâm của các thầy cô giáo, học sinh - sinh viên, các nhà nghiên cứu và đông đảo người yêu thích cải lương.

Gian hàng tự giới thiệu của đoàn cải lương Đồng Ấu Bạch Long.

Các nghệ sĩ hướng dẫn các em học sinh hát điệu Lý Tầm quân.

Tại chương trình, các diễn giả là TS Mai Mỹ Duyên, đạo diễn - TS Lê Nguyên Đạt và TS Võ Thị Yến đã chia sẻ các vấn đề mang tính lý luận về: cấu trúc thể loại và tính tổng hợp của nghệ thuật sân khấu cải lương; hệ thống thuật ngữ, thể tài và tâm lý tiếp nhận của người trẻ; vấn đề “tái mã hóa” di sản, xu hướng phục cổ trong giới trẻ và vai trò của tác giả, đạo diễn trong đổi mới phương thức tiếp cận công chúng… Từ đó, gợi mở trao đổi về định hướng giữ gìn bản sắc cốt lõi nhưng đổi mới về hình thức truyền tải tiếp cận xu hướng để đưa di sản truyền thống chạm đúng tần số cảm xúc của gen Z. Trong đó, việc đưa cải lương tiếp cận học đường là một là chiến lược “sống hóa” di sản, biến tài nguyên văn hóa thành động lực phát triển con người.

Là người am hiểu sâu về nghệ thuật cải lương, TS. Lê Hồng Phước khẳng định, bản chất cải lương nằm ở chính 2 chữ “cải lương” nghĩa là luôn luôn đổi mới và đã được minh chứng qua lịch sử hình thành và phát triển. “Mọi người hay nhắc đến thời hoàng kim của sân khấu cải lương vào thập niên 60 - 70 thế kỷ XX khi nhiều trường phái cải lương cùng nở rộ. Đó là do các bậc tiền nhân đã luôn cập nhật thời đại và hôm nay, chúng ta phải tiếp nối được tinh thần ấy” – TS. Lê Hồng Phước chia sẻ. TS. Lê Hồng Phước cũng cho rằng, muốn cải cách, đổi mới cải lương hay bất cứ loại hình nghệ thuật nào cần phải am hiểu sâu sắc loại hình đó, nếu không rất dễ trở thành phá hoại và “dù có đổi mới, sáng tạo như thế nào thì sự tiếp nhận của khán giả mới là câu trả lời cho sự đổi mới đó”.

Tác giả trẻ Phạm Văn Đằng chia sẻ tại workshop "Từ trang sử đến sân khấu cải lương"

Các diễn giả bàn về việc đưa cải lương tiếp cận khán giả trẻ tại tọa đàm.

Đạo diễn Huỳnh Tấn Phát cho rằng, để cải lương đến gần khán giả trẻ thì phải hiểu khán giả trẻ cần gì, muốn gì. “Cần có một nghiên cứu nghiêm túc về nhu cầu của khán giả trẻ, lắng nghe tiếng nói của họ thay vì chỉ làm tác phẩm theo ý chúng ta. Cũng cần liên kết chặt chẽ với ngành giáo dục, để xem định hướng của họ cho từng cấp học để xây dựng tác phẩm cải lương phù hợp đưa vào học đường. Tác phẩm làm ra phải đáp ứng nhu cầu thiết thực của trường học, chương trình giáo dục để có thể lan tỏa hiệu quả thay vì chỉ “chào hàng” và chờ đợi hồi đáp từ các trường như hiện nay” – đạo diễn Huỳnh Tấn Phát nêu ý kiến.

Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn được trao đổi, chương trình hướng tới tăng cường sự phối hợp giữa ngành văn hóa, ngành giáo dục, các nhà hát và cơ sở giáo dục, từng bước xây dựng các hoạt động trải nghiệm nghệ thuật phù hợp cho học sinh; góp phần hình thành công chúng trẻ, bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật cải lương trong đời sống đương đại.

“Theo ý kiến chỉ đạo của Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang, Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM phối hợp Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM làm đề án xây dựng chương trình nghệ thuật học đường giai đoạn 2026 – 2030 và tầm nhìn 2045 để trình UBND TPHCM. Chương trình hướng đến nâng cao nhận thức và hiểu biết của học sinh về các loại hình nghệ thuật. Trong đó, chỉ tiêu quan trọng là trong 1 năm, ít nhất 1 lần các em học sinh, không phân biệt trong hay ngoài công lập, phải được thụ hưởng 1 loại hình nghệ thuật…” – Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM Huỳnh Lê Như Trang cho biết.