Ngôn ngữ chèo thổi hồn tích cổ
Vở Tấm Cám do NSND Lê Tuấn Cường đạo diễn, NSƯT Kim Liên hướng dẫn hát chèo và NSƯT Vũ Kim Hoàn phụ trách âm nhạc. Câu chuyện cổ tích quen thuộc được tái hiện trên sân khấu mang đậm màu sắc dân gian, với những hình ảnh như đóa sen, bóng tre và chiếc giếng làng. Các chi tiết gợi nhắc bối cảnh truyện cổ, tạo nên không gian trình diễn cho những tình tiết vốn đã quen thuộc với nhiều khán giả.
Chất chèo hiện lên rõ nhất ở mảng hài dân gian và ngôn ngữ hình thể cách điệu. Ở phân cảnh thử giày kinh điển, nhịp điệu sân khấu trở nên vô cùng sôi động. Đặc biệt, các động tác nhón chân, gập người, ghé sát hay xô xấp được thể hiện bằng ngôn ngữ hình thể cách điệu, kết hợp với nhịp trống chèo, tạo nên sắc thái hài hước cho phân đoạn.
Giọng điệu, nhịp nói và cử chỉ cũng tạo nên sắc thái riêng cho các nhân vật. Với những vai có tính cách đối lập như Tấm và mẹ Cám, cách nhấn nhá lời thoại cùng biểu cảm hình thể giúp khắc họa rõ hơn sự khác biệt trong cách thể hiện từng nhân vật. Với chèo, đây là những phương tiện biểu đạt quan trọng để người xem nhận diện tính cách nhân vật và tập trung vào diễn biến câu chuyện.
Gần cuối vở, phân đoạn quả thị tạo nên một điểm nhấn thị giác đẹp mắt. Khi cánh quả thị mở ra, để Tấm trong trang phục trắng bước ra giữa làn khói mờ và ánh sáng xanh kỳ ảo. Chi tiết hóa thân quen thuộc trong truyện cổ tích nhờ vậy hiện lên đầy sinh động, khép lại hành trình truân chuyên của Tấm trước khi câu chuyện đi đến hồi kết.
 |
Hình tượng quả thị trong phân đoạn hóa thân của Tấm ở gần cuối vở diễn |
Những cảm nhận sau buổi diễn
Với Lý Khánh Ly, 19 tuổi, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đây là lần đầu tiên em trực tiếp xem một vở chèo. Trong các nhân vật, vai mẹ Cám để lại ấn tượng với Ly bởi nét tính cách cay nghiệt, đáng sợ được thể hiện qua giọng nói, nét mặt và cử chỉ.
“Nhân vật để lại ấn tượng với em nhất là mẹ ghẻ. Những phân đoạn thể hiện sự độc ác khiến em cảm thấy nhân vật vừa cay nghiệt vừa đáng sợ. Nghệ sĩ vào vai rất đạt, từ giọng nói đanh đá, chua ngoa đến nét mặt và cử chỉ đều thể hiện rõ tính cách nhân vật”, Khánh Ly chia sẻ.
 |
Khoảnh khắc lột tả trọn vẹn bản chất độc ác của nhân vật Mẹ Cám |
Bên cạnh cách thể hiện nhân vật, Ly còn chú ý đến lời thoại và cách hát của chèo. Em cho biết mình đôi lúc chưa nghe rõ và hiểu hết lời ca do chưa quen với cách diễn đạt giàu vần điệu và những từ ngữ xưa.
“Lời thoại thường có vần điệu, sử dụng nhiều từ ngữ xưa nên nghe khá bắt tai và thú vị. Cách hát cũng có những đoạn ngân nga, xen các tiếng như “í a”, “í ơi”, tạo nên nét đặc trưng của chèo. Tuy nhiên, do chưa quen nên đôi lúc em chưa nghe rõ lời và chưa hiểu hết ý nghĩa câu hát”, Ly cho biết.
Dù đôi lúc chưa nghe rõ và hiểu hết lời ca, Ly cho biết em muốn tìm hiểu thêm về cách sử dụng từ ngữ và gieo vần trong chèo: “Em muốn tìm hiểu thêm về cách ông cha ta sử dụng từ ngữ, gieo vần và đưa ngôn ngữ vào lời ca như thế nào”.
Cũng đến xem vở diễn tối 19/10, chị Lê Thị Thao, sống tại phố Đội Cấn, Hà Nội, cho biết mình yêu thích chèo và cải lương từ nhỏ, khi còn ở Hưng Yên. Chị đến nhà hát xem cùng mẹ, người cũng yêu thích chèo.
Sau buổi diễn, chị Thao dành lời khen cho các vai Tấm, Cám và mẹ Cám: “Phải nói là vai Tấm, vai Cám và mẹ ghẻ ngày hôm nay rất thành công. Quá đạt!”, chị Thao nhận xét.
Nhận xét về sự khác biệt giữa đọc truyện và xem Tấm Cám trên sân khấu, chị Thao cho rằng nội dung câu chuyện không thay đổi nhiều, nhưng cách thể hiện bằng chèo khiến các nhân vật trở nên sinh động hơn.
“Về nội dung thì không có nhiều thay đổi. Nhưng với giọng ca của đoàn nghệ thuật Thái Nguyên, mình cảm nhận được sự sinh động của các vai diễn”, chị chia sẻ. Chị Thao cũng cho rằng xem trực tiếp vui hơn và dễ đồng cảm hơn so với đọc truyện.
 |
 |
Khán giả chụp ảnh kỷ niệm sau khi xem vở chèo "Tấm Cám" |
 |
| Khán giả đông kín khán phòng Rạp Kim Mã trong đêm diễn "Tấm Cám" tối ngày 19/10 |
Cốt truyện quen thuộc là điểm tựa, nhưng chính giọng hát, hình thể và lối diễn của người nghệ sĩ đã tạo nên sức hấp dẫn cho vở diễn. Khi đêm diễn kết thúc, điều còn đọng lại không chỉ là câu chuyện cổ tích Tấm Cám, mà còn là cái duyên đằm thắm, riêng biệt của nghệ thuật chèo.
