Kiểm soát nhiễm khuẩn, sử dụng kháng sinh hợp lý để bảo vệ người bệnh

(Ngày Nay) - Sáng 18/11, tại Hà Nội, Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các cơ quan, đơn vị tổ chức Mít tinh hưởng ứng Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc (18-24/11) và sơ kết thực hiện Kế hoạch hành động phòng, chống kháng thuốc trong y tế giai đoạn 2026-2030.
Kiểm soát nhiễm khuẩn, sử dụng kháng sinh hợp lý để bảo vệ người bệnh

Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc năm 2026 mang chủ đề “Một sức khỏe, chung hành động: Ngăn ngừa kháng thuốc ngay hôm nay”, kêu gọi các quốc gia, các ngành và toàn xã hội cùng hành động nhằm phòng ngừa sự xuất hiện và lan rộng của vi sinh vật kháng thuốc.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Xuân Cơ, Thứ trưởng Bộ Y tế; bà Erin Kenney, đại diện WHO tại Việt Nam; bà Lindsay Kim, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (U.S. CDC) tại Việt Nam cùng các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các tổ chức quốc tế tham dự.

Phòng ngừa nhiễm khuẩn để giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh

Thứ trưởng Bộ Y tế Đào Xuân Cơ nhấn mạnh: “Kháng thuốc có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe con người, động vật, thực vật và môi trường. Thuốc điều trị, thực phẩm sản xuất, nền kinh tế và môi trường sống đều có mối liên hệ với nhau; sự xuất hiện và lan truyền của vi sinh vật kháng thuốc ở một lĩnh vực có thể gây ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác. Vì vậy, phòng chống kháng thuốc không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành y tế mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, liên ngành và sự tham gia của toàn xã hội. Mỗi cơ quan, tổ chức và mỗi cá nhân đều có thể thực hiện ít nhất một hành động thiết thực để ngăn ngừa kháng thuốc ngay từ hôm nay”.

Chia sẻ từ kinh nghiệm nhiều năm làm việc trong lĩnh vực hồi sức tích cực, Thứ trưởng Đào Xuân Cơ cho biết, nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng có thể khiến người bệnh tử vong khi các lựa chọn kháng sinh hiệu quả ngày càng thu hẹp, ngay cả khi đã được hỗ trợ bằng những kỹ thuật y học hiện đại.

Thứ trưởng nêu rõ: “Chúng ta có thể đầu tư những hệ thống hồi sức hiện đại, những thiết bị hỗ trợ sự sống tiên tiến, nhưng nếu không còn kháng sinh hiệu quả để kiểm soát nhiễm khuẩn, thành quả của rất nhiều tiến bộ y học sẽ bị đe dọa”.

Trong điều trị nhiễm khuẩn nặng và sốc nhiễm khuẩn, bác sĩ phải bảo đảm sử dụng kháng sinh thích hợp, đủ sớm, đúng liều để cứu sống người bệnh, đồng thời tránh sử dụng kháng sinh phổ rộng kéo dài không cần thiết. Việc lạm dụng kháng sinh tạo áp lực chọn lọc, thúc đẩy sự xuất hiện và lan truyền của vi khuẩn kháng thuốc.

Theo Thứ trưởng, nguyên tắc quản lý sử dụng kháng sinh là: “Đúng thuốc. Đúng thời điểm. Đúng người bệnh”. Người bệnh thực sự cần kháng sinh phải được tiếp cận kịp thời với thuốc phù hợp; việc lựa chọn, điều chỉnh hoặc ngừng thuốc cần căn cứ vào tình trạng bệnh, kết quả xét nghiệm và hướng dẫn chuyên môn.

Cùng với sử dụng kháng sinh hợp lý, phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn là biện pháp căn bản để giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh. Nếu bệnh viện chưa bảo đảm vệ sinh tay, chưa chuẩn hóa quy trình chăm sóc người bệnh có thiết bị xâm lấn và chưa có năng lực xét nghiệm vi sinh đủ tin cậy, hiệu quả phòng, chống kháng thuốc sẽ bị hạn chế.

Từ góc độ quản trị, Thứ trưởng Đào Xuân Cơ đề nghị chuyển mạnh từ tư duy triển khai hoạt động sang quản trị bằng kết quả. Việc đánh giá không chỉ dừng ở số lượng ban quản lý sử dụng kháng sinh được thành lập, số quy trình được ban hành hay số lớp tập huấn được tổ chức, mà phải xem xét những thay đổi thực chất trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh: tỷ lệ nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế có được kiểm soát; việc sử dụng kháng sinh có hợp lý hơn; dữ liệu kháng thuốc có được cập nhật, phân tích và sử dụng trong điều trị; người bệnh có thực sự được bảo vệ tốt hơn hay không.

Theo bà Erin Kenney, đại diện WHO tại Việt Nam, WHO ước tính trong khu vực có khoảng 5,2 triệu người có thể tử vong do nhiễm vi khuẩn kháng thuốc trong giai đoạn 2020-2030; riêng tại Việt Nam, con số này có thể lên tới 300.000 người nếu tình trạng kháng thuốc không được kiểm soát hiệu quả.

Đại diện WHO đánh giá cao những nỗ lực của Việt Nam trong thiết lập cơ chế điều phối quốc gia, mở rộng mạng lưới giám sát kháng thuốc, tăng cường hợp tác theo cách tiếp cận Một sức khỏe và xây dựng Kế hoạch hành động quốc gia giai đoạn 2026-2030; đồng thời đề xuất tiếp tục củng cố hệ thống giám sát, tăng cường kết nối dữ liệu ở cấp quốc gia và bệnh viện, theo dõi tình trạng kháng thuốc cũng như mức tiêu thụ, sử dụng kháng sinh; thực hiện báo cáo định kỳ cho Hệ thống giám sát toàn cầu của WHO (GLASS). Cùng với đó là nâng cao năng lực xét nghiệm, thúc đẩy sử dụng kháng sinh có trách nhiệm và bảo đảm nguồn lực tài chính bền vững.

Báo cáo của Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, hành lang pháp lý và chuyên môn về phòng, chống kháng thuốc từng bước được hoàn thiện, gắn với Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 và phân loại kháng sinh AWaRe mới nhất của WHO. Mạng lưới giám sát quốc gia về kháng thuốc đã mở rộng từ 16 bệnh viện năm 2016 lên 64 bệnh viện vào năm 2026, bao phủ 28/34 tỉnh, thành phố.

Tuy nhiên, chất lượng xét nghiệm vi sinh và dữ liệu giám sát giữa các tuyến còn chưa đồng đều; việc kết nối, phân tích dữ liệu liên khoa tại một số cơ sở y tế chưa thật sự chặt chẽ. Đây là những vấn đề cần tiếp tục khắc phục để nâng cao chất lượng giám sát và sử dụng dữ liệu phục vụ điều trị.

Thiết lập hệ thống giám sát, nâng cao trách nhiệm của cơ sở y tế

Năm 2023, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược quốc gia về phòng, chống kháng thuốc giai đoạn 2023-2030, với sự phối hợp của các ngành Y tế, Nông nghiệp, Môi trường và Công Thương. Trong lĩnh vực y tế, tiếp nối Kế hoạch hành động quốc gia giai đoạn 2024-2025, Bộ Y tế đã ban hành và đang triển khai kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2030.

Các ưu tiên gồm tăng cường giám sát vi sinh và kháng thuốc; nâng cao năng lực phòng xét nghiệm; thực hiện hiệu quả các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát nhiễm khuẩn; quản lý sử dụng kháng sinh; bảo đảm kê đơn và sử dụng thuốc kháng vi sinh vật phù hợp với hướng dẫn chuyên môn.

Để các nhiệm vụ đi vào thực chất, Thứ trưởng Đào Xuân Cơ đề nghị tập trung vào sáu nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, trước hết phải xác lập trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đưa phòng, chống kháng thuốc trở thành nội dung quản trị chất lượng và an toàn người bệnh. Giám đốc bệnh viện cần nắm được tình hình sử dụng kháng sinh, xu hướng kháng thuốc và nguy cơ nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế tại đơn vị.

Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống giám sát kháng thuốc dựa trên dữ liệu thực chất; tăng cường năng lực xét nghiệm vi sinh, chuẩn hóa chất lượng kháng sinh đồ, kết nối dữ liệu lâm sàng, vi sinh và dược; từng bước hình thành hệ thống cảnh báo sớm và bản đồ kháng thuốc phục vụ điều trị. Chương trình quản lý sử dụng kháng sinh cần được nâng cao chất lượng thông qua phối hợp giữa bác sĩ điều trị, chuyên gia truyền nhiễm, hồi sức, vi sinh, dược lâm sàng và kiểm soát nhiễm khuẩn.

Thứ trưởng cũng đề nghị coi kiểm soát nhiễm khuẩn là một ưu tiên đầu tư của hệ thống y tế, chú trọng phòng ngừa viêm phổi liên quan đến thở máy, nhiễm khuẩn huyết liên quan đến đường truyền trung tâm, nhiễm khuẩn tiết niệu liên quan đến ống thông và nhiễm khuẩn vết mổ.

Một nhiệm vụ quan trọng là thiết lập bộ chỉ số giám sát quốc gia về kháng thuốc, gắn với trách nhiệm giải trình và đánh giá kết quả trong ba năm. Năm nhóm chỉ số cần tập trung gồm: tỷ lệ kháng kháng sinh của các tác nhân vi khuẩn ưu tiên; mức tiêu thụ kháng sinh; tỷ lệ sử dụng kháng sinh phù hợp với chỉ định, hướng dẫn điều trị và kết quả vi sinh; tỷ lệ nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế; năng lực xét nghiệm vi sinh, chất lượng dữ liệu và khả năng kết nối, chia sẻ thông tin.

Lộ trình triển khai được đề xuất theo ba giai đoạn: năm đầu tiên chuẩn hóa phương pháp đo lường, đánh giá năng lực hệ thống và xác lập số liệu nền; năm thứ hai mở rộng giám sát, kết nối dữ liệu và triển khai các biện pháp can thiệp; đến năm thứ ba có báo cáo đánh giá độc lập về xu hướng kháng thuốc, mức tiêu thụ kháng sinh, hiệu quả kiểm soát nhiễm khuẩn và các kết quả liên quan đến an toàn người bệnh.

Thứ trưởng đặc biệt lưu ý không thể lấy việc giảm số lượng kháng sinh sử dụng làm thước đo thành công duy nhất. Các chỉ số phải được phân tích trong bối cảnh bệnh tật, mức độ nặng và đặc điểm người bệnh, tránh áp đặt chỉ tiêu cơ học dẫn đến nguy cơ trì hoãn hoặc hạn chế điều trị cần thiết.

“Mục tiêu cuối cùng không phải là giảm kháng sinh bằng mọi giá, mà là giảm sử dụng kháng sinh không hợp lý, giảm nhiễm khuẩn có thể phòng ngừa và giảm những tổn hại do kháng thuốc gây ra”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Nhiệm vụ thứ sáu là thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế; tăng cường nghiên cứu dịch tễ học kháng thuốc, ứng dụng công nghệ chẩn đoán nhanh, nghiên cứu tối ưu hóa sử dụng kháng sinh và đánh giá hiệu quả các biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu, cảnh báo nguy cơ nhiễm khuẩn và hỗ trợ quyết định điều trị cần dựa trên kiểm chứng khoa học, bảo đảm an toàn và trách nhiệm chuyên môn.

Nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi

Hưởng ứng Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc năm 2026, Bộ Y tế kêu gọi các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, nhân viên y tế và người dân cùng nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, thực hiện những hành động thiết thực nhằm ngăn ngừa sự xuất hiện và lan rộng của tình trạng kháng thuốc.

Đối với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cần triển khai thực chất chương trình quản lý sử dụng kháng sinh; giám sát việc kê đơn, sử dụng thuốc hợp lý, an toàn; nâng cao năng lực xét nghiệm vi sinh; đẩy mạnh phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn; tăng cường phối hợp giữa các bộ phận chuyên môn và tư vấn cho người bệnh, người nhà người bệnh về sử dụng kháng sinh đúng cách.

Đối với nhân viên y tế, cần chỉ định, kê đơn và sử dụng thuốc kháng vi sinh vật đúng chỉ định, đúng liều lượng, đúng đường dùng và thời gian điều trị phù hợp; không lạm dụng kháng sinh, đặc biệt trong những trường hợp không có căn nguyên do vi khuẩn. Đồng thời, tuân thủ các quy định về phòng ngừa, kiểm soát nhiễm khuẩn, chủ động cập nhật kiến thức và sử dụng kết quả xét nghiệm để lựa chọn, điều chỉnh điều trị phù hợp.

Đối với người dân, Bộ Y tế khuyến cáo không tự ý mua, sử dụng kháng sinh khi chưa có đơn thuốc của thầy thuốc; không yêu cầu bác sĩ kê kháng sinh khi không cần thiết; không sử dụng lại đơn thuốc cũ hoặc chia sẻ thuốc kháng sinh cho người khác. Người dân cần sử dụng thuốc theo hướng dẫn của nhân viên y tế, không tự ý thay đổi liều dùng, ngừng thuốc hoặc kéo dài thời gian điều trị khi chưa có ý kiến chuyên môn; chủ động phòng ngừa nhiễm khuẩn bằng vệ sinh cá nhân, rửa tay, tiêm chủng đầy đủ, bảo đảm an toàn thực phẩm và vệ sinh môi trường.

Lũ lụt hoành hành tại Nam Mỹ do tác động từ El Nino
Lũ lụt hoành hành tại Nam Mỹ do tác động từ El Nino
(Ngày Nay) - Mưa lớn kéo dài do hiện tượng khí hậu El Nino cường độ mạnh đang gây lũ lụt nghiêm trọng tại nhiều quốc gia Nam Mỹ, khiến ít nhất 14 người thiệt mạng ở Ecuador và buộc hàng nghìn người tại Argentina, Paraguay và Brazil phải rời bỏ nhà cửa, trong khi đỉnh lũ và mùa mưa cao điểm vẫn còn ở phía trước.
Nhóm Bộ tứ tái khẳng định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN
Nhóm Bộ tứ tái khẳng định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN
(Ngày Nay) - Ngày 17/11, các nhà lãnh đạo Nhóm Bộ tứ (Quad) gồm Tổng thống Mỹ Donald Trump, Thủ tướng Australia Anthony Albanese, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã tái khẳng định sự ủng hộ kiên định đối với vai trò trung tâm và sự đoàn kết của ASEAN, đồng thời cam kết duy trì một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở.
Cảng hàng không Quảng Trị tăng tốc về đích, đợt tuyển dụng đầu tiên thu hút hàng trăm ứng viên
Cảng hàng không Quảng Trị tăng tốc về đích, đợt tuyển dụng đầu tiên thu hút hàng trăm ứng viên
(Ngày Nay) - Đợt tuyển dụng nhân sự đầu tiên của Cảng hàng không Quảng Trị đã thu hút gần 300 hồ sơ ứng tuyển, mở ra cơ hội nghề nghiệp mới cho người lao động địa phương. Đây cũng là bước chuẩn bị quan trọng về nguồn nhân lực, hướng tới mục tiêu đưa sân bay vào khai thác thương mại trong tháng 3/2027.
Kiểm soát nhiễm khuẩn, sử dụng kháng sinh hợp lý để bảo vệ người bệnh
Kiểm soát nhiễm khuẩn, sử dụng kháng sinh hợp lý để bảo vệ người bệnh
(Ngày Nay) - Sáng 18/11, tại Hà Nội, Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các cơ quan, đơn vị tổ chức Mít tinh hưởng ứng Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc (18-24/11) và sơ kết thực hiện Kế hoạch hành động phòng, chống kháng thuốc trong y tế giai đoạn 2026-2030.
"Sống cùng dòng sông" - Triển lãm về tuyến đường sinh thái ven sông Hồng
"Sống cùng dòng sông" - Triển lãm về tuyến đường sinh thái ven sông Hồng
(Ngày Nay) -  Tuyến đường sinh thái dài hơn 2 km nối hai công viên rừng Phúc Tân và Chương Dương là nội dung chính của triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”, khai mạc ngày 17/ 11 tại Biệt thự 49 Trần Hưng Đạo, Hà Nội. Triển lãm giới thiệu cách cư dân cải tạo những bãi rác ven sông thành không gian công cộng, đồng thời đưa công chúng đến gần hơn với hệ động, thực vật của vùng bờ vở.