Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, mục đích ban hành Luật nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về đối ngoại và hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Việc ban hành Luật cũng nhằm tạo khuôn khổ pháp lý thuận lợi cho việc ký kết thỏa thuận quốc tế, góp phần tăng cường quan hệ hợp tác nhiều mặt giữa Việt Nam và đối tác quốc tế, thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng từ trung ương đến địa phương, nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại, tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài để tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững, nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại của đất nước.
Cùng với đó là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục ký kết thỏa thuận quốc tế, khắc phục những bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện luật hiện hành; tạo hành lang pháp lý thông thoáng, đẩy nhanh quy trình, thủ tục, bảo đảm vừa chặt chẽ, vừa linh hoạt, tăng trách nhiệm của các cơ quan; đổi mới công tác thỏa thuận quốc tế thông qua tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong công tác ký kết và quản lý nhà nước về thỏa thuận quốc tế; nâng cao trách nhiệm và tăng cường năng lực ký kết và thực hiện hiệu quả, thực chất thỏa thuận quốc tế, nhằm đóng góp vào phục vụ phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Trong quá trình xây dựng chính sách, các chính sách được đề xuất sẽ dẫn đến thay đổi về cơ bản phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Thỏa thuận quốc tế. Cụ thể, về đối tượng áp dụng, Luật bổ sung đối tượng áp dụng gồm ban quản lý khu kinh tế, ban quản lý khu công nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND cấp tỉnh; mở rộng bên nước ngoài ký kết thỏa thuận quốc tế với UBND cấp xã. Về phạm vi điều chỉnh, Luật không quy định về trình tự, thủ tục ký kết thỏa thuận quốc tế của Bộ, cơ quan ngang Bộ, chính quyền cấp tỉnh và các cơ quan trực thuộc, thuộc thẩm quyền quản lý của các cơ quan này. Luật giao Chính phủ, Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND cấp tỉnh quy định chi tiết về việc ký kết, thực hiện nhóm Thỏa thuận quốc tế này, phù hợp với tư duy lập pháp, theo đó Luật chỉ quy định các vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, còn những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động thì giao Chính phủ, Bộ, ngành, địa phương quy định để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.
Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) quy định về nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự, thủ tục ký kết, sửa đổi, bổ sung, gia hạn, chấm dứt hiệu lực, rút khỏi, tạm đình chỉ thực hiện, tổ chức thực hiện, trách nhiệm của các cơ quan trong việc ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế. Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam tham gia vào công tác ký kết, thực hiện thỏa thuận quốc tế. Luật được bố cục gồm 6 Chương, 47 điều.
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Lê Tấn Tới nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) nhằm tiếp tục thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV về đối ngoại và hội nhập quốc tế, Quy định của Bộ Chính trị về quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại; đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp; hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế thời gian qua.
Về khái niệm Thỏa thuận quốc tế, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội đề nghị nghiên cứu, bổ sung tiêu chí nhận diện thỏa thuận quốc tế dựa trên bản chất, mục đích và nội dung của thỏa thuận, không chỉ dựa vào tên gọi hoặc trình tự, thủ tục ký kết; đồng thời đề nghị làm rõ văn bản hợp tác có nội dung hỗn hợp hoặc dự thảo văn bản thỏa thuận quốc tế trong quá trình đàm phán phát sinh nội dung có tính chất điều ước quốc tế có thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật hay không.
Về bên ký kết Việt Nam và thẩm quyền ký kết của các chủ thể mới, các ý kiến đề nghị bổ sung quy định hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết về tiêu chí, điều kiện về chức năng, nhu cầu hợp tác, năng lực tổ chức thực hiện và khả năng bảo đảm nguồn lực để người có thẩm quyền quyết định việc ký kết thỏa thuận quốc tế nhân danh đơn vị sự nghiệp công lập, cơ quan chuyên môn, Ban Quản lý thuộc UBND tỉnh, UBND cấp xã. Các ý kiến đề nghị làm rõ một số doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công An là chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế, phân định rõ nguyên tắc xác định các văn bản hợp tác của doanh nghiệp được coi là thỏa thuận quốc tế.
Liên quan đến trách nhiệm của cơ quan nhà nước ở Trung ương, chính quyền địa phương cấp tỉnh, cơ quan Trung ương của tổ chức, cơ quan cấp tỉnh của tổ chức (Điều 38), đề nghị nghiên cứu, chỉnh lý Điều 38 theo hướng cơ quan có thẩm quyền xác định hoặc kiến nghị xác định “cách hiểu của phía Việt Nam” để tổ chức thực hiện thống nhất; trường hợp khác biệt cách hiểu liên quan đến quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của bên ký kết nước ngoài hoặc việc thực hiện thỏa thuận quốc tế giữa các bên thì cần chủ trì trao đổi, thống nhất với bên ký kết nước ngoài theo cơ chế được quy định trong thỏa thuận quốc tế hoặc bằng văn bản phù hợp..
