Ký ức miền Lan Thương – Mê Kông qua triển lãm “Ấn tượng Phương Đông”

Triển lãm “Ấn tượng Phương Đông – Triển lãm đồ họa các nước tiểu vùng sông Lan Thương – Mê Kông” chọn Hà Nội làm điểm dừng chân đầu tiên, mở cửa tự do từ ngày 6 đến 25/11/2026 tại Nhà triển lãm mỹ thuật 16 Ngô Quyền, Hoàn Kiếm. Sự kiện do Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (VNU-SIS), thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, phối hợp với Học viện Nghệ thuật Vân Nam (Trung Quốc) tổ chức, trong khuôn khổ chương trình được Quỹ Nghệ thuật Quốc gia Trung Quốc hỗ trợ phát triển.

Triển lãm giới thiệu 120 tác phẩm, trong đó có 15 tác phẩm của các giảng viên, nghệ sĩ VNU-SIS và 105 tác phẩm của các nghệ sĩ Trung Quốc, Lào và Thái Lan. Các sáng tác được sắp xếp theo ba chủ đề “Ký ức lịch sử”, “Sáng tạo đương đại” và “Thực nghiệm liên ngành”.

Riêng nhóm tác phẩm quốc tế trải dài từ thập niên 1980 đến năm 2026, qua đó phần nào phản ánh những chuyển động trong nghệ thuật đồ họa của khu vực suốt hơn bốn thập niên. Người xem có thể nhận diện sự phong phú trong thực hành sáng tác, từ khắc gỗ in màu, khắc gỗ phá bản đến in đá, in lưới, in lõm và khắc kim loại ăn mòn.

Sự đa dạng về kỹ thuật cũng được thể hiện trong phần trưng bày của Việt Nam. Cùng với đó, các giảng viên, nghệ sĩ VNU-SIS còn giới thiệu những thử nghiệm với in độc bản, khắc gỗ, khắc mica và in tổng hợp. Qua cách xử lý đường nét, mảng màu và bố cục, mỗi tác phẩm cho thấy kỹ thuật không chỉ là phương tiện thể hiện mà còn góp phần định hình ngôn ngữ thị giác riêng của người sáng tác.

Sinh viên trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật có cơ hội đến gần hơn với nghệ thuật trong khu vực

Từ cảnh quan đến ký ức cộng đồng

Nếu kỹ thuật tạo nên sự khác biệt trong cách thể hiện, thì đời sống của các cộng đồng cư dân dọc sông Mê Kông lại là mối quan tâm chung, kết nối nhiều sáng tác tại triển lãm. PGS.TS Phạm Xuân Thạch nhận xét: “Các nghệ sĩ cùng hướng sự chú ý đến cảnh quan, môi trường sinh thái, phong tục và sinh hoạt của các tộc người trong khu vực. Qua những đề tài này, mỗi cộng đồng hiện lên với những nét văn hóa riêng. Đây cũng chính là ‘sợi chỉ nối’ các tác phẩm tại triển lãm. Đáng chú ý, Học viện Nghệ thuật Vân Nam, một cơ sở đào tạo nghệ thuật ở Tây Nam Trung Quốc, cũng góp mặt trong sự kiện. Vân Nam là một trong những tỉnh có thành phần tộc người đa dạng nhất nước này”.

Theo đó, phong tục và lễ hội của các cộng đồng bản địa là một trong những mảng đề tài nổi bật trong nhóm tác phẩm quốc tế, bên cạnh cảnh sắc thiên nhiên và những đổi thay của đô thị. Ở phần trưng bày của Việt Nam, những mối quan tâm về văn hóa và đời sống cũng được tiếp cận qua những góc nhìn riêng.

Miền cao và Ký ức của Nguyễn Thu Thủy gợi mở văn hóa vùng cao cùng những suy tư cá nhân của nghệ sĩ. Trong khi đó, với Mẹ tôi và Tổ uyên ương, Hoàng Thị Kim Dung tìm đến tình cảm gia đình và những biểu tượng văn hóa gần gũi. Đặt bên cạnh các sáng tác về phong tục, những tác phẩm này mở rộng phạm vi của ký ức, từ đời sống chung của cộng đồng đến những hồi ức thân thuộc trong mỗi gia đình.

Không gian triển lãm

Mạch ký ức tiếp tục được mở rộng khi các nghệ sĩ hướng về không gian đô thị và lịch sử mỹ thuật. Bộ Ký ức thành phố của Thành Vinh gồm bốn tác phẩm Bạn đã nghe tin chưa?, Nhìn ra cửa sổ, Ký ức và Khoảng trống, gợi lên những cách quan sát khác nhau về nhịp sống thành thị.

Còn với Chân dung Tô Ngọc Vân, Trần Hậu Yên Thế tìm về lịch sử mỹ thuật Việt Nam qua hình tượng một danh họa. Từ những câu chuyện và lát cắt khác nhau ấy, PGS.TS Phạm Xuân Thạch nhận thấy sự trở đi trở lại của ký ức cộng đồng và ký ức đô thị, qua đó cho thấy khả năng của nghệ thuật trong việc “giữ lại lớp trầm tích của khu vực”.

Nhân dịp đến Hà Nội, GS. Lý Gia San (Li Jia Shan), Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế về Phát triển Văn hóa Quốc gia, Trường Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh, cũng gợi mở những điểm gặp gỡ trong truyền thống đồ họa của các quốc gia lưu vực sông Mê Kông.

Dẫn tranh dân gian Đông Hồ làm ví dụ, ông liên hệ nghệ thuật khắc in của Việt Nam với những thực hành truyền thống ở các vùng khác trong khu vực. “Những đường dao khắc trên bản in và dấu ấn được lưu giữ trên mặt giấy vừa có thể chuyển tải ký ức lịch sử, tình cảm quê hương và bản sắc riêng của mỗi dân tộc, vừa sở hữu ngôn ngữ thị giác mà người dân trong toàn khu vực đều có thể cảm nhận và thấu hiểu”, GS. Lý Gia San cho biết.

Từ phòng tranh đến những cuộc trao đổi nghề nghiệp

Không chỉ là dịp giới thiệu tác phẩm, triển lãm còn nối dài những mối quan hệ đã được hình thành trong quá trình học tập và thực hành nghệ thuật của các nghệ sĩ trong khu vực. Các nghệ sĩ tham gia triển lãm từng theo học tại các học viện nghệ thuật của Trung Quốc. Vì vậy, cuộc gặp lần này không đơn thuần dừng lại ở hoạt động trưng bày, mà còn tạo cơ hội để các nghệ sĩ duy trì giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm và tiếp cận những xu hướng mới.

Những kết nối ấy cũng được vun đắp qua quá trình hoạt động, những người khởi xướng triển lãm đã dành nhiều năm kết nối các nghệ sĩ, đồng thời giới thiệu nghệ thuật tranh khắc in trong tiểu vùng. Từ những mối quan hệ cá nhân và nghề nghiệp được gây dựng qua thời gian, triển lãm trở thành không gian để các nghệ sĩ gặp gỡ, nhận diện những điểm tương đồng cũng như khác biệt trong thực hành sáng tác.

Nhóm nghệ sĩ quốc tế tham gia triển lãm

Đối với các giảng viên, nghệ sĩ VNU-SIS, việc cùng trưng bày với đồng nghiệp quốc tế cũng là cơ hội để giới thiệu những tìm tòi của mình, đồng thời quan sát cách các nghệ sĩ ở những quốc gia khác tiếp cận những đề tài có chung mối quan tâm.

Đại diện nhà trường, PGS.TS Phạm Xuân Thạch cho biết một hướng nghiên cứu có thể được đặt ra cho các hoạt động tiếp theo là tìm hiểu sự đa dạng tộc người trong quá trình hiện đại hóa thông qua các hình thức nghệ thuật đương đại. Khi cảnh quan và nếp sống không ngừng biến đổi, việc ghi lại những chuyển động ấy bằng ngôn ngữ tạo hình cũng mở ra những câu hỏi để nghệ sĩ trong khu vực cùng tiếp tục tìm hiểu.