Các báo cáo an ninh biển cho thấy từ cuối năm 2025 tới nay đã ghi nhận hàng loạt vụ tàu cá, tàu thương mại và các phương tiện nhỏ bị tấn công, cướp hoặc cướp có vũ trang tại vùng biển ngoài khơi Somalia, Yemen và Vịnh Aden. Ít nhất 3 tàu hàng và một số tàu cá đã bị cướp biển chiếm giữ trong vài tháng qua, trong đó có các vụ cướp tàu gần Puntland và dọc bờ biển Somalia, cho thấy các nhóm cướp biển có khả năng hoạt động xa bờ với sự hỗ trợ của “tàu mẹ”.
Giới phân tích cho rằng một trong những động lực quan trọng thúc đẩy cướp biển quay trở lại là tình trạng bấp bênh về kinh tế – xã hội tại Somalia. Giá lương thực, nhiên liệu và phân bón tăng cao, trong khi các chương trình viện trợ bị cắt giảm đột ngột, đặc biệt từ phía Mỹ, khiến nhiều cộng đồng ven biển mất sinh kế và càng khó tiếp cận hỗ trợ. Điều này được cho là đã gián tiếp đẩy một bộ phận thanh thiếu niên địa phương tham gia vào các hoạt động tội phạm trên biển.
Một yếu tố khác là việc nguồn lực hải quân quốc tế bị phân tán do chiến tranh tại Iran và các cuộc tấn công do lực lượng Houthi tiến hành trên tuyến Biển Đỏ, buộc lực lượng hải quân nhiều nước phải ưu tiên bảo vệ các eo biển chiến lược. Phân tích cho thấy khoảng trống an ninh ở vùng biển Somalia đã tạo cơ hội cho cướp biển hoạt động dễ dàng hơn trong bối cảnh có nhiều tàu thuyền hiện đang phải chọn tuyến di chuyển đi qua Nam Ấn Độ Dương, gần bờ biển của Somalia, do tình trạng hạn chế qua lại hoặc phong tỏa tại các eo biển chiến lược như Hormuz.
Các tổ chức giám sát hàng hải cho biết Trung tâm Báo cáo Cướp biển của Phòng Thương mại Quốc tế đã nâng cảnh báo đối với vùng biển ngoài khơi Somalia lên mức “nghiêm trọng” sau khi ghi nhận nhiều vụ tấn công, tiếp cận đáng ngờ và cướp tàu trong giai đoạn 2023 - 2026. Liên minh châu Âu (EU) và một số đối tác đã quyết định gia hạn hoạt động chống cướp biển tại khu vực trên tới đầu năm 2027, đồng thời kêu gọi các tàu thương mại duy trì biện pháp phòng ngừa theo các hướng dẫn an ninh hàng hải hiện hành.
Giới chuyên gia nhấn mạnh, để giải quyết triệt để vấn nạn cướp biển Somalia, cần tiến hành kết hợp các biện pháp an ninh trên biển với nỗ lực ổn định chính trị trong nước, khôi phục viện trợ phát triển có mục tiêu và hỗ trợ sinh kế bền vững cho các cộng đồng ven biển. Nếu không thực hiện được các bước đi trên, các nhóm tội phạm có thể tiếp tục tận dụng khoảng trống an ninh và khó khăn kinh tế để duy trì hoạt động, đe dọa an ninh hàng hải và làm tăng chi phí thương mại toàn cầu trên một trong những tuyến vận tải chiến lược của thế giới.
