Tinh thần này được xác định rõ trong Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025-2030. Nghị quyết xác định rõ quan điểm: “Phát huy truyền thống ngàn năm văn hiến Thăng Long - Hà Nội, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, tiêu biểu cho văn hóa và con người Việt Nam; văn hóa và con người là trụ cột phát triển bền vững Thủ đô”. Đồng thời, Hà Nội xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực then chốt; hướng tới xây dựng đô thị thông minh, kết nối toàn cầu và có sức hấp dẫn trong khu vực, quốc tế.
Đáng chú ý, “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” được khẳng định là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, hình thành bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh của Thủ đô. Trong định hướng ấy, con người vừa là điểm khởi đầu, vừa là đích đến của quá trình phát triển
Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong nhấn mạnh yêu cầu xây dựng con người Hà Nội hiện đại nhưng đậm đà bản sắc, hướng tới hình mẫu thanh lịch, văn minh, sáng tạo, hội nhập; trong đó những giá trị như trọng nghĩa tình, quý lễ giáo, đề cao hiếu học tiếp tục được nuôi dưỡng cùng tri thức và năng lực của thời đại toàn cầu hóa.
Chuẩn mực được cụ thể hóa
Một trong những yêu cầu đặt ra là làm thế nào để những khái niệm như “thanh lịch”, “văn minh” không dừng ở những giá trị mang tính khái quát mà trở thành hành vi cụ thể trong đời sống.
Tháng 2/2024, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ban hành Chỉ thị số 30-CT/TU về “Tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng về xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh”, nhằm tạo chuyển biến trong xây dựng hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Thủ đô trong thời kỳ mới.
Tháng 2/2026, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội triển khai Đề án “Xây dựng và ban hành Bộ tiêu chí Người Hà Nội thanh lịch, văn minh trên địa bàn thành phố Hà Nội”. Việc xây dựng bộ tiêu chí được tiếp cận từ thực tế một Hà Nội đa dạng, với khảo sát tại khu phố cổ, khu đô thị mới, khu vực ven đô, nông thôn, miền núi; đồng thời hướng tới nhiều nhóm cư dân, từ người Hà Nội gốc đến người nhập cư, lao động chính thức và phi chính thức.
Cách tiếp cận này xuất phát từ thực tế Hà Nội hôm nay là đô thị của hàng triệu người đến học tập, làm việc, lập nghiệp và đóng góp. Vì vậy, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh cũng là quá trình hình thành những chuẩn mực chung cho cộng đồng cùng sinh sống trong một đô thị.
Theo UBND thành phố Hà Nội, việc xây dựng bộ tiêu chí nhằm nhận diện một cách có hệ thống những đặc tính “thanh lịch, văn minh” của người Hà Nội, chú trọng đời sống thường nhật để tìm hiểu, phân tích những biểu hiện cụ thể của lối sống văn minh, thanh lịch trong bối cảnh đương đại. Bộ tiêu chí không nhằm áp đặt những chỉ số đo lường cứng nhắc, mà được xem như một công cụ đối thoại văn hóa để nhận diện, phát huy và lan tỏa các chuẩn mực theo quan niệm, mong muốn của cộng đồng.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Xuân Tài nhận định, hai Quy tắc ứng xử trong các cơ quan và Quy tắc ứng xử nơi công cộng là những văn bản quan trọng, góp phần hình thành hệ thống chuẩn mực ứng xử đồng bộ, toàn diện trên địa bàn thành phố.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đặt ra những yêu cầu mới trong quản lý xã hội, phục vụ Nhân dân và xây dựng nếp sống văn minh đô thị.
“Cần tiếp tục lan tỏa sâu rộng các giá trị văn hóa ứng xử, góp phần xây dựng môi trường công sở kỷ cương, không gian công cộng văn minh và hình ảnh người Hà Nội thanh lịch, trách nhiệm, thân thiện trong giai đoạn phát triển mới của Thủ đô”, ông Phạm Xuân Tài nhấn mạnh.
 |
Thanh lịch, văn minh là đặc trưng trong văn hóa ứng xử của người Hà Nội. |
Từ công dân văn minh…
Xây dựng một công dân văn minh không thể chỉ dựa vào các quy định hành chính. Những chuẩn mực bền vững phải được hình thành từ gia đình, nhà trường và môi trường xã hội.
Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh quan điểm phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người trong kỷ nguyên mới, đồng thời xây dựng con người để phát triển văn hóa. Mục tiêu là tạo lập môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, văn minh, hiện đại; phát triển toàn diện con người Việt Nam trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.
Nghị quyết xác định xây dựng nhân cách con người là trọng tâm để định hướng các hoạt động văn hóa, giáo dục, khoa học vào mục tiêu phát triển toàn diện về đức - trí - thể - mỹ, giúp con người nâng cao trí tuệ, tự hoàn thiện nhân cách, hình thành thế giới quan khoa học, hướng tới các giá trị chân - thiện - mỹ.
Với Hà Nội, những năm qua, thành phố đã triển khai nhiều chương trình, đề án hướng tới xây dựng và phát triển văn hóa Thủ đô, trọng tâm là xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, phát triển toàn diện, trên cơ sở kế thừa và phát huy những giá trị nhân văn của Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội. Trong đó có Chương trình số 06-CTr/TU của Thành ủy về “Phát triển văn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh giai đoạn 2021-2025” và Chỉ thị số 30-CT/TU ngày 19/2/2024 của Ban Thường vụ Thành ủy.
Hà Nội đã trải qua những thay đổi lớn về địa giới hành chính, thành phần dân cư, hạ tầng đô thị, kinh tế, văn hóa và xã hội. Những biến chuyển ấy vừa là kết quả của giao lưu, tiếp xúc văn hóa và các chính sách phát triển, vừa phản ánh sức hút của vùng đất Thủ đô.
Trong bối cảnh mới, văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII xác định nhiệm vụ xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, hiện đại, tôn trọng pháp luật, có những giá trị nhân văn sâu sắc, tiêu biểu cho tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, ý chí tự lực, tự cường, khát vọng vươn lên và phong cách lao động sáng tạo của con người Việt Nam.
Thành phố đồng thời quan tâm giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa ứng xử cho thế hệ trẻ, hướng tới hình thành thế hệ tương lai có đức, có tài, thích ứng và hội nhập, trở thành “công dân số”, “công dân toàn cầu”. Cùng với đó là xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh đô thị, văn hóa ứng xử tại công sở, nơi công cộng và trên môi trường số; đề cao tinh thần tự chủ, tự quản của Nhân dân.
Theo các chuyên gia, chuẩn mực “Người Hà Nội hào hoa - thanh lịch - nghĩa tình - văn minh” trong thời kỳ đổi mới và hội nhập cần hội tụ nhiều yếu tố. Thanh lịch thể hiện trong phong thái, giao tiếp, trang phục phù hợp; văn minh thể hiện ở ý thức tuân thủ pháp luật, giữ gìn trật tự, vệ sinh môi trường và tôn trọng không gian chung.
Bên cạnh đó là sự sáng tạo trong tư duy và hành động, tính hiện đại trong lối sống, khả năng làm chủ công nghệ và ứng dụng hiệu quả vào công việc, đời sống. Hội nhập cũng đòi hỏi người Hà Nội có khả năng giao tiếp, nhận thức quốc tế, sử dụng ngoại ngữ, chủ động tiếp cận các giá trị văn minh của thế giới nhưng vẫn giữ được truyền thống trong tinh thần và cốt cách.
 |
Con người là chủ thể, nguồn lực quyết định đổi mới sáng tạo, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. |
… đến sức mạnh mềm của Thủ đô
Nếu thanh lịch, văn minh là những giá trị được kế thừa thì sáng tạo là năng lực giúp Hà Nội bước vào tương lai.
Hà Nội được UNESCO ghi danh vào Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo toàn cầu trong lĩnh vực thiết kế từ năm 2019. Tháng 12/2025, Mạng lưới không gian sáng tạo Hà Nội ra mắt với 82 thành viên, được kỳ vọng trở thành nơi nuôi dưỡng ý tưởng, kết nối cộng đồng và tạo môi trường để người dân trực tiếp tham gia vào hoạt động sáng tạo.
Thành phố cũng từng bước biến văn hóa thành nguồn lực kinh tế. Năm 2026, Hà Nội đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 5% GRDP, tạo đà hướng tới mục tiêu 9% vào năm 2030.
Khi ấy, người dân không chỉ là người thụ hưởng mà còn trở thành chủ thể sáng tạo, tiêu dùng và lan tỏa các giá trị văn hóa.
Hội nhập quốc tế cũng đặt ra yêu cầu về bản lĩnh văn hóa của mỗi công dân. Nghị quyết Đại hội XVIII xác định Hà Nội phải phát huy vị thế là trung tâm lớn về văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ và hội nhập quốc tế của cả nước, tạo sức lan tỏa, dẫn dắt vùng và hướng tới tầm vóc khu vực châu Á, thế giới.
 |
Hà Nội được UNESCO ghi danh vào Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo toàn cầu trong lĩnh vực thiết kế. |
PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh chính là để giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa Thủ đô, đồng thời để người Hà Nội trở thành những tấm gương sáng, đại diện cho những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam.
Một người trẻ có tri thức, tự tin giao tiếp với thế giới nhưng hiểu rõ mình là ai; một nghệ sĩ đưa chất liệu Hà Nội vào sản phẩm đương đại; một doanh nhân đưa sản phẩm mang dấu ấn Thủ đô ra thị trường quốc tế hay một người dân thân thiện với du khách đều có thể trở thành những “đại sứ” tự nhiên của Hà Nội.
Xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh vì thế không thể hoàn thành bằng một đề án hay phong trào đơn lẻ. Đây là hành trình cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, từ gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý đến doanh nghiệp, nghệ sĩ, báo chí và từng người dân.
Trong quá trình ấy, báo chí giữ vai trò quan trọng khi phát hiện những con người bình dị đang tạo ra giá trị, lan tỏa sáng kiến, đồng thời đặt ra những vấn đề cần được nhìn nhận để văn hóa ứng xử không ngừng tiến bộ. Tháng 3/2025, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Hà Nội, Hội Nhà báo thành phố Hà Nội và Báo Tuổi trẻ Thủ đô tổ chức tọa đàm “Báo chí, truyền thông tham gia xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh”, nhấn mạnh vai trò này. Thành phố cũng duy trì Giải báo chí về “Phát triển văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh”.
Tầm nhìn về một Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại” không chỉ được hiện thực hóa bằng hạ tầng hay thành tựu kinh tế, mà còn bằng chất lượng con người.
Đó là những công dân biết trân trọng quá khứ nhưng không sống trong quá khứ; thanh lịch nhưng không khép mình; văn minh nhưng không xa rời cộng đồng; bản lĩnh nhưng cởi mở; sáng tạo nhưng có trách nhiệm; hội nhập nhưng không hòa tan.
Mỗi công dân, bằng chính cách mình sống và làm việc, đều có thể góp phần tạo dựng hình ảnh một Hà Nội thanh lịch, văn minh, sáng tạo, bản lĩnh và hội nhập - một Hà Nội giữ được hồn cốt nghìn năm nhưng đủ tự tin bước ra thế giới.
