Lễ giỗ Tổ Mẫu Nguyễn Thị Hay tại Đại Mỗ

Ngày 27/9 (tức 17 tháng 8 năm Bính Ngọ), chi Đồng Thần thuộc dòng họ Nguyễn Quý tổ chức lễ giỗ Tổ Mẫu Nguyễn Thị Hay, phu nhân Đại vương Nguyễn Quý Ân, thân mẫu tướng quân Nguyễn Quý Thường. Buổi lễ có sự tham dự của hậu duệ dòng họ Nguyễn Quý, đại diện các dòng họ và đoàn người dân Trung Hoàng, thôn Kim Trung, xã Phú Nghĩa, Hà Nội.

Lễ giỗ diễn ra với các nghi thức cẩn cáo, trống khai lễ, múa sư lân, dâng hương và dâng hoa tưởng niệm. Nội dung nghi lễ hướng về các bậc tiền nhân dòng họ Nguyễn Quý, trong đó có Chánh phu nhân Nguyễn Thị Hay, người được nhắc đến với công lao xây dựng xóm làng.

Theo thông tin chia sẻ tại buổi lễ, Nguyễn Thị Hay, hiệu Khiết Trực, là á thất của quan Bồi tụng Nguyễn Quý Ân và con dâu của quan Tham tụng Nguyễn Quý Đức. Năm 1740, bà theo con trai là tướng quân Nguyễn Quý Thường về vùng Địa Hoàng sau khi ông được triều đình ban đất làm ân lộc.

Đến Địa Hoàng, bà chứng kiến cảnh làng xóm tiêu điều, người dân ly tán. Sau khi tìm hiểu hoàn cảnh, bà cùng con trai tìm cách xin triều đình xá tội cho những người dân còn lại. Khi được chấp thuận, bà dựng cờ chiêu dân lập ấp, vận động người dân trở về quê cũ và đón thêm cư dân từ nơi khác đến định cư.

Tư liệu dòng họ ghi lại bà đã ban ruộng đất, cấp tiền và bảo hộ người dân. Những năm cuối đời, bà còn để lại phần ruộng hậu nhằm tạo nguồn thu cho việc thờ cúng. Dân cư dần trở về, xóm làng từng bước khôi phục. Sau khi bà qua đời, tướng quân Nguyễn Quý Thường cùng người dân chôn cất bà tại một khu gò giữa đồng của làng.

Sau này, khi Nguyễn Quý Thường trở về Đại Mỗ và qua đời, con cháu họ Nguyễn Quý không còn ở lại Địa Hoàng. Ghi nhớ công lao của hai mẹ con, người dân địa phương lập cung miếu thờ và trông nom phần mộ của bà. Theo tư liệu, nếu tại Đại Mỗ bà được biết đến với vai trò phu nhân Đại vương, thì ở Địa Hoàng, Nguyễn Thị Hay được người dân đặc biệt suy tôn là Đại vương.

Tại lễ giỗ, đoàn đại biểu và người dân Trung Hoàng về Đại Mỗ dâng hương tưởng niệm. Đoàn do ông Lưu Công Mạnh, Bí thư Chi bộ thôn Kim Trung, làm trưởng đoàn, cùng các cụ trong Ban chấp hành Chi hội Người cao tuổi và đội nữ dâng hương của làng Trung Hoàng.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Lưu Công Mạnh cho biết sau gần 300 năm, truyền thống và đạo lý uống nước nhớ nguồn của người dân Trung Hoàng đối với Tổ Mẫu Nguyễn Thị Hay vẫn được gìn giữ. Theo ông, việc người dân Trung Hoàng trở về Đại Mỗ dâng hương cũng là dịp để hai địa phương tiếp tục vun đắp tình cảm gắn bó với dòng họ Nguyễn Quý và tưởng nhớ công đức tiền nhân.

Các hậu duệ dòng họ Nguyễn Quý cũng phát biểu tại buổi lễ, ôn lại truyền thống gia tộc và đạo lý tưởng nhớ tiền nhân. Chương trình đồng thời trình chiếu phim tài liệu “Nguyễn Quý Danh Gia làng Thiên Mỗ - Từ mạch nguồn đến di sản”, giới thiệu hành trình từ cội nguồn đến những giá trị được dòng họ gìn giữ.

Ông Nguyễn Quý Sản, hậu duệ đời thứ 14 dòng họ Nguyễn Quý làng Đại Mỗ, cho biết việc duy trì lễ giỗ là cách hậu thế tưởng nhớ công đức tiền nhân và gìn giữ đạo lý uống nước nhớ nguồn. Theo ông, Tổ Mẫu Nguyễn Thị Hay được hậu thế ghi nhớ không chỉ bởi vai trò trong gia đình, dòng họ mà còn bởi công lao chiêu dân, lập ấp, giúp người dân có nơi an cư.

Lễ giỗ vì thế không chỉ là dịp hậu duệ dòng họ Nguyễn Quý tưởng nhớ tiền nhân, mà còn là dịp người dân Trung Hoàng trở về Đại Mỗ, tiếp nối ký ức về người từng góp phần dựng lại xóm làng. Câu chuyện về Nguyễn Thị Hay được lưu giữ qua nơi thờ tự, những câu đối ghi công đức và các nghi lễ tưởng niệm được duy trì qua nhiều thế hệ.