Bối cảnh mới và nhiệm vụ mới
Trong kỷ nguyên số, với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền kinh tế minh bạch, liêm chính, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không còn là nhiệm vụ riêng của các cơ quan thanh tra, kiểm tra, hay cơ quan điều tra, tư pháp... Mà đó là nhiệm vụ của toàn dân, trong đó Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đóng vai trò trung tâm kết nối ý Đảng với lòng dân.
Cuộc chiến chống tham nhũng đã chuyển từ giai đoạn “bắt sâu” sang giai đoạn “làm sạch môi trường sống”, từ xử lý sau khi vi phạm sang phòng ngừa có hệ thống, kiểm soát quyền lực từ đầu. Trong bối cảnh đó, Mặt trận Tổ quốc không những cần duy trì vai trò phản biện, giám sát, mà còn phải chủ động thiết kế các giải pháp tổng thể mang tính chiến lược, toàn diện và dài lâu.
Các trụ cột lớn và cơ chế phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc thực hiện sứ mệnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực:
Một là, làm trung tâm kết nối và lan tỏa lòng dân khi Mặt trận là nơi quy tụ, phản ánh, dẫn dắt và lan tỏa tiếng nói của nhân dân. Đây chính là điểm mấu chốt trong công cuộc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Nhân dân có thể không nắm hết luật, nhưng luôn nhạy cảm trước bất công, tiêu cực, và Mặt trận cần trở thành cầu nối âm thanh chính thống cho tiếng nói ấy đến đúng nơi, đúng chỗ, đúng người có trách nhiệm.
Hai là, là chủ thể giám sát xã hội hiệu quả và có trách nhiệm khi pháp luật pháp đã trao quyền, nhưng thực tiễn đòi hỏi năng lực hành động và bản lĩnh chính trị. Mặt trận cần tự nâng cao chất lượng giám sát, phản biện, bảo đảm mọi kiến nghị đều có cơ sở, có sức nặng, buộc phải được lắng nghe và hành động. Giám sát không chỉ là “đếm số lần kiến nghị” mà phải đo bằng hiệu quả xử lý và sự thay đổi thực chất từ hệ thống.
Ba là, là "người" giữ ngọn lửa niềm tin trong lòng nhân dân khi thực tế cho thấu rằng mỗi vụ tham nhũng, tiêu cực bị phát hiện đều để lại một khoảng trống niềm tin. Nếu không có tổ chức nào kết nối và hàn gắn, niềm tin, "vết thương" lòng ấy trong quần chúng sẽ bị bào mòn. Mặt trận cần đóng vai trò giữ lửa niềm tin không chỉ bằng những lời hiệu triệu, mà bằng hành động thiết thực: lắng nghe dân, bảo vệ dân, phản ánh trung thực, đề xuất sáng tạo, giám sát chặt chẽ.
Để thực hiện hiệu quả những sữ mệnh thiêng liêng đó, trong kỷ nguyên mới, Mặt trận Tổ quốc các cấp cần phát huy những vấn đề cốt lõi như:
Khai thác tối ưu công nghệ số trở thành đòn bẩy cho giám sát xã hội. Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phải nhanh chóng tiếp cận và làm chủ công nghệ để thực hiện giám sát minh bạch, hiệu quả hơn. Một số vấn đề có thể hướng đến như: Ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích đơn thư, tố cáo, phát hiện những biểu hiện tiêu cực theo thời gian thực; xây dựng nền tảng trực tuyến “Dân giám sát”, nơi người dân có thể phản ánh, đề xuất, kiến nghị, nặc danh hoặc công khai, với hệ thống phân loại và xử lý minh bạch; tạo lập bản đồ cảnh báo tham nhũng ở địa phương, theo dõi các điểm nóng về công tác cán bộ, đầu tư công, đấu thầu, đất đai… Phát triển công cụ kiểm định chất lượng công trình cộng đồng có sự tham gia của người dân có tính thời sự nhằm tăng hiệu quả giám sát đầu tư công. Khi công nghệ được sử dụng đúng cách, nó không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, nhân lực mà còn xây dựng lòng tin giữa người dân và các cơ quan công quyền thông qua sự minh bạch.
Cơ chế bảo vệ người phản ánh tiêu cực cần sớm hoàn thiện. Khi đó, nỗi lo bị trả thù, cô lập, hay mất an toàn cá nhân khiến nhiều người e ngại tham gia phản ánh tiêu cực. Mặt trận cần đi đầu trong việc đề xuất quy định pháp luật cụ thể hơn để bảo vệ người tố cáo, từ việc bảo vệ danh tính, hỗ trợ pháp lý, đến bảo vệ vị trí công việc và an toàn thân thể, tư tưởng; thiết lập hệ thống hỗ trợ tinh thần, pháp lý và truyền thông cho người tố cáo, cần tôn vinh, bảo vệ họ, không để những tấm gương tốt của họ như là "áo gấm đi đêm"; Xây dựng cơ chế theo dõi hậu tố cáo và đảm bảo người tố cáo không bị trù dập, bị điều chuyển hoặc trả thù. Đây không chỉ là một hành động nhân văn, mà còn là cách để Mặt trận thắp sáng niềm tin của dân với Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương.
 |
Các đồng chí lãnh đạo Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc tham dự lễ phát động chung tay xóa nhà tạm năm 2025. (Ảnh: Quang Vinh) |
Nâng tầm vai trò Mặt trận Tổ quốc trong kỷ nguyên mới
Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong giai đoạn tới, cần cụ thể hóa vai trò của Mặt trận Tổ quốc bằng các nhóm nhiệm vụ:
Thứ nhất, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác giám sát, phản biện xã hội. Cán bộ Mặt trận cần hiểu biết pháp luật, có trình độ về công nghệ thông tin và đạo đức công vụ vững vàng.
Thứ hai, xây dựng cơ chế phối hợp mạnh mẽ hơn với các cơ quan tư pháp, thanh tra, kiểm toán, báo chí… Mặt trận cần được quyền tiếp cận dữ liệu, yêu cầu phản hồi và công khai kết quả giám sát.
Thứ ba, phát triển mạng lưới “tai mắt nhân dân” rộng khắp và chính quy bao gồm các hội viên, người có uy tín, cán bộ hưu trí, giáo viên, luật sư… sẵn sàng lên tiếng khi tiêu cực xảy ra.
Thứ tư, tăng cường tuyên truyền để nhân dân hiểu rõ quyền giám sát của mình, cách thức tham gia và được bảo vệ khi phản ánh. Truyền thông cũng cần vào cuộc để lan tỏa tinh thần tích cực, không chỉ phản ánh cái sai mà còn nêu gương người tốt.
Thứ năm, đề xuất với Đảng và Nhà nước bổ sung luật pháp, cơ chế chính sách để Mặt trận có giám sát đến cùng trong hoạt động giám sát, chứ không chỉ dừng ở khuyến nghị, thông tin ban đầu.
Trong bối cảnh hội nhập, việc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cần cả hợp tác quốc tế. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có thể học hỏi mô hình giám sát xã hội dân sự từ các quốc gia có kinh nghiệm như Hàn Quốc, Singapore, Thụy Điển…; hợp tác với các tổ chức phi chính phủ, các hiệp hội minh bạch quốc tế để học tập cách tổ chức, xây dựng bộ chỉ số liêm chính cộng đồng; tham gia các diễn đàn chống tham nhũng khu vực và toàn cầu, khẳng định vai trò tiên phong của Việt Nam không chỉ ở cấp chính phủ mà cả cấp nhân dân, xã hội.
Tóm lại, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là hành trình lâu dài, gian nan và đầy thử thách. Trong hành trình ấy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chính là nơi khơi nguồn, lan tỏa và bảo vệ những điều tử tế, là “ngọn đèn không bao giờ tắt” trong cuộc chiến chống cái xấu, cái ác, cái sai và sự lãng phí. Kỷ nguyên mới không chỉ đòi hỏi hành động từ lãnh đạo, mà còn cần sự tham gia rộng rãi, tự nguyện và quyết liệt từ nhân dân. Để dân thực sự đồng hành, thì Mặt trận Tổ quốc phải là người dẫn đường bằng lòng tin, bằng thực lực, bằng sự dấn thân không khoan nhượng trước tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vì một Việt Nam liêm chính và phát triển bền vững.
Duy Ngọc - Tất Thắng
(Phòng An ninh Chính trị Nội bộ - Công an thành phố Hà Nội)
