Mở ra tầm vóc mới cho hợp tác tri thức và công nghệ giữa Việt Nam và Australia

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã kết thúc tốt đẹp chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia (từ 9-12/8/2026) theo lời mời của Toàn quyền Australia Sam Mostyn.

Chuyến thăm đánh dấu bước tiến mới khi hai bên thống nhất đưa khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành trụ cột động lực quan trọng của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam-Australia trong giai đoạn mới.

Thúc đẩy đổi mới sáng tạo mở, chia sẻ tri thức, đào tạo nguồn nhân lực cho tương lai

Đối với Việt Nam, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao không còn chỉ là một lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để thực hiện khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.

Đảng, Nhà nước Việt Nam đã xác lập mô hình phát triển mới, trong đó tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế được xác định là những động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế.

Những quyết sách quan trọng vừa được Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua tiếp tục khẳng định quyết tâm đổi mới tư duy phát triển, hoàn thiện thể chế, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, phát huy mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân, thu hút hiệu quả các nguồn lực quốc tế, nhất là vốn đầu tư chất lượng cao, công nghệ tiên tiến, tri thức quản trị hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Australia Anthony Albanese trao Tuyên bố chung. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)

Tại hội đàm giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Australia Anthony Albanese, hai bên nhất trí đưa khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực mới của quan hệ hai nước; mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, y sinh, nghiên cứu biển, khoáng sản thiết yếu và hydrogen xanh; thúc đẩy các dự án nghiên cứu chung, kết nối trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, hướng tới hình thành không gian kết nối công nghệ Việt Nam-Australia và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Điểm nhấn là Diễn đàn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, là một bước đột phá về chất: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các ngành công nghệ chiến lược thực sự trở thành trụ cột tăng trưởng mới bên cạnh thương mại, đầu tư và giáo dục, qua đó nâng cao sức chống chịu của hai nền kinh tế.

Phát biểu tại Diễn đàn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tiếp tục là trung tâm tăng trưởng năng động nhất của kinh tế thế giới, đồng thời cũng là nơi hội tụ cả những cơ hội hợp tác và những thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng; đòi hỏi các quốc gia như Australia và Việt Nam phải tăng cường hợp tác, cùng xây dựng các chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu cao hơn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo mở, chia sẻ tri thức và cùng nhau đào tạo nguồn nhân lực cho tương lai.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Diễn đàn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư, giáo dục đào tạo Việt Nam-Australia. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)

Có thể thấy rất rõ trong thời gian vừa qua, Việt Nam-Australia đã xây dựng được một nền tảng hợp tác vững mạnh. Sự hợp tác này đánh dấu bước chuyển mình quan trọng từ các lĩnh vực thương mại, giao lưu truyền thống sang hợp tác dựa trên tri thức, công nghệ cao và phát triển bền vững giữa hai quốc gia.

Hai bên đã có Chương trình Australia for Innovation với cam kết 10 năm (2018-2028), là cầu nối hiệu quả giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và Trung tâm Công nghệ Chiến lược Australia-Việt Nam đang mở rộng nghiên cứu từ 5G, 6G sang AI, bán dẫn, an ninh mạng và lượng tử.

Gần đây nhất, trong năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phê duyệt chương trình hợp tác nghiên cứu chung, trọng tâm là công nghệ chiến lược giai đoạn 2026-2028.

Đồng thời, trong dịp này, hai bên ký thỏa thuận hợp tác về kinh tế số; thỏa thuận hợp tác nghiên cứu về phát triển thủy hải sản bền vững tại Việt Nam nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 36-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XII về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam. Nền tảng đã có, điều cần làm tiếp theo là kết nối các chương trình, cơ sở nghiên cứu, nguồn vốn và thị trường thành một hệ thống hợp tác tạo ra động lực lớn hơn.

Thực tế cho thấy Việt Nam đang chuyển mạnh từ mục tiêu thu hút đầu tư sang hợp tác cùng phát triển; từ tiếp nhận công nghệ sang đồng sáng tạo công nghệ; từ tham gia chuỗi giá trị sang từng bước giữ những vị trí có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Australia đang đẩy mạnh Chiến lược kinh tế Đông Nam Á đến năm 2040, xây dựng chuỗi cung ứng bền vững và tự cường với khu vực Đông Nam Á. Điều này tạo ra những nền tảng quan trọng để hai nước thúc đẩy các cơ hội hợp tác trong tương lai.

Đề xuất hướng hợp tác trọng tâm trong thời gian tới, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng hai bên cần tập trung nguồn lực đầu tư vào các lĩnh vực có thế mạnh và công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, sinh học, năng lượng sạch và đặc biệt là công nghệ biển; tiếp tục phát triển Trung tâm Công nghệ Chiến lược thành nền tảng chung, đồng thời kết nối các quỹ đầu tư mạo hiểm, nguồn vốn công nghệ để những sáng chế xuất sắc có cơ hội đi thẳng từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Việt Nam và Australia cần cùng lựa chọn một số ngành, một số doanh nghiệp cụ thể để triển khai các dự án chuyển đổi số và ứng dụng AI, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs); phát triển các nhóm nghiên cứu chung, phòng thí nghiệm chung và các chương trình để nhà khoa học cùng làm việc với doanh nghiệp.

Thu hút tri thức kiều bào chung tay phát triển đất nước

Những năm qua, quan hệ Việt Nam và Australia phát triển tốt đẹp trên mọi lĩnh vực như chính trị, kinh tế, đầu tư thương mại, giáo dục, khoa học công nghệ, quốc phòng và giao lưu nhân dân. Cộng đồng tại Australia là cộng đồng người Việt lớn thứ 4 trên thế giới, có nhiều đóng góp nổi bật vào đà tiến mạnh mẽ của quan hệ hợp tác song phương giữa hai nước. Các doanh nhân, trí thức, chuyên gia và sinh viên tại Australia ngày càng đoàn kết, gắn bó, tích cực hỗ trợ các cơ quan đại diện và có nhiều hoạt động thiết thực hướng về quê hương, đất nước.

Tại cuộc gặp gỡ cộng đồng người Việt Nam tại Australia, đại diện kiều bào chia sẻ, luôn tự hào về cội nguồn dân tộc, đồng thời rất vui mừng về những thành tựu phát triển của đất nước; bày tỏ niềm tin vững chắc rằng dưới sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ tiếp tục đưa quan hệ Việt Nam và Australia lên tầm cao mới, ngày càng thực chất, hiệu quả và bền vững, mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước.

Cán bộ, nhân viên Đại sứ quán, cộng đồng người Việt Nam tại Australia đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)

Chủ tịch Hội Doanh nhân Việt Nam tại Australia Trần Bá Phúc khẳng định Hội luôn sát cánh với Đại sứ quán Việt Nam tại Australia tiếp tục xây dựng và phát triển cộng đồng kiều bào tại nước sở tại vững mạnh và đoàn kết, là cầu nối giữa doanh nghiệp hai nước và tiếp tục thúc đẩy đầu tư, thương mại, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo cùng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời góp phần tăng cường hữu nghị giữa nhân dân hai nước.

Kiến nghị tăng cường sự tham gia của các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài vào những lĩnh vực phát triển mới, đặc biệt là AI, Giáo sư, Tiến sỹ Chu Hoàng Long, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Việt Nam-Đại học Quốc gia Australia cho rằng ngoài mục nghiên cứu, phát triển, làm chủ và ứng dụng công nghệ AI, Việt Nam cần chủ động phối hợp với cộng đồng quốc tế trong việc xây dựng các cơ chế quản trị, định hướng sự phát triển của AI phục vụ lợi ích chung của nhân loại, đồng thời hạn chế những tác động tiêu cực mà AI có thể gây ra ở cả cấp độ quốc gia và toàn cầu; khẳng định sẵn sàng phối hợp với các đồng nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực quan trọng này.

Australia hiện có đông đảo nhà khoa học, chuyên gia và doanh nhân gốc Việt làm việc tại các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp có uy tín. Đây là nguồn lực có thể đóng góp trực tiếp cho nhiều lĩnh vực phát triển ưu tiên của Việt Nam nếu được kết nối một cách bài bản và hiệu quả.

Tiếp Hội Trí thức và Chuyên gia Việt Nam tại Australia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn các trí thức, nhà khoa học làm cầu nối chuyển giao công nghệ và phát triển "lực lượng sản xuất mới"; mạnh dạn giới thiệu cho các cơ quan, viện nghiên cứu của Việt Nam với các đối tác có thế mạnh của Australia là giáo dục, AI, bán dẫn, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, khoáng sản chiến lược; không chỉ là chuyển giao công nghệ, mà quan trọng hơn là lan tỏa tư duy làm khoa học, phương pháp đổi mới sáng tạo, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ở trong nước.

Cộng đồng trí thức Việt Nam tại Australia mong muốn Việt Nam xây dựng được các cơ chế dài hạn để huy động hiệu quả nguồn lực trí thức người Việt Nam ở nước ngoài; đề xuất xây dựng cơ chế thu hút các nhà khoa học, chuyên gia và những người có khả năng đảm nhiệm vai trò "tổng công trình sư" tham gia giải quyết các bài toán lớn của quốc gia; tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo theo hướng tăng cường liên kết giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp; đồng thời mở rộng mạng lưới kết nối giữa trí thức người Việt tại Australia với các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp trong nước.

Nhân dịp này, hai bên đã thông qua các tuyên bố chung gồm: Tuyên bố chung làm sâu sắc quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam-Australia; Tuyên bố chung về nâng cao sức chống chịu, thích ứng và phục hồi kinh tế Việt Nam-Australia; Tuyên bố chung về tăng cường kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam và Australia; đồng thời ký kết nhiều văn kiện hợp tác.

Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Australia không chỉ củng cố tin cậy chính trị vững chắc mà còn đặt nền móng cho một mô hình hợp tác hiện đại, dựa trên tri thức và công nghệ cao.

Với quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Lãnh đạo hai nước cùng sự chủ động, sáng tạo từ cộng đồng doanh nghiệp, các viện nghiên cứu và đội ngũ trí thức kiều bào, quan hệ Việt Nam-Australia sẽ đạt được những bước đột phá mới, góp phần phục vụ cho khát vọng phát triển của mỗi quốc gia.