Từ “Chuyện làng - Chuyện phố” đến những cách kể mới về văn hóa Việt
Ngày 17/10, vòng chung kết FPT Color Up 2026 diễn ra tại Hà Nội với sự tham gia của 15 đội thi xuất sắc. Cuộc thi thiết kế đồ họa dành cho học sinh, sinh viên thuộc Khối Giáo dục FPT năm nay mang chủ đề “Chuyện làng - Chuyện phố”, khuyến khích người trẻ khai thác những chất liệu văn hóa Việt Nam như làng nghề, lễ hội, món ăn và âm thanh đô thị bằng góc nhìn sáng tạo của thế hệ mình.
Hội đồng Ban Giám khảo gồm các chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực thiết kế, sáng tạo, truyền thông và phát triển công nghiệp văn hóa. Trong đó có bà Nguyễn Thị Thu Hà - Giám đốc Trung tâm Phát triển công nghiệp văn hóa và nghệ thuật đương đại, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (VICAST); bà Phan Minh Thu - CoFounder, CEO Senplus; ông Nguyễn Thế Lai - Art Director tại Zeit Media; ông Lê Anh Tùng (Tùng Sharkz) - Creative Director tại OEG/ Director OEG Studio và ông Lê Thanh Tùng (Crazy Monkey) - Creative Director/Visual Artist.
Các đội thi không chỉ được yêu cầu tạo ra một sản phẩm có tính thẩm mỹ, mà phải tìm cách kể lại câu chuyện văn hóa bằng góc nhìn của Gen Z, có tính ứng dụng và khả năng kết nối với cộng đồng.
 |
Các đội thi chia sẻ câu chuyện văn hóa gắn liền với sản phẩm. (Ảnh: BTC) |
Trong số 15 đội vào chung kết, Trường Đại học FPT có số lượng nhiều nhất. Các dự án không chỉ khác nhau về chất liệu văn hóa được lựa chọn mà còn ở cách chuyển hóa thành sản phẩm, từ hệ thống nhận diện, ấn phẩm đến website, sách minh họa và đồ họa chuyển động.
Với Lóng Lánh, nhóm sinh viên FPTU tại Cần Thơ chọn tiếng lóng miền Tây làm chất liệu sáng tạo. Thay vì chỉ dừng lại ở việc sưu tầm từ ngữ địa phương, nhóm tìm cách chuyển đặc trưng của ngôn ngữ đời thường thành một hệ thống thiết kế gồm typography, minh họa, website tra cứu và các sản phẩm lưu niệm như tem, ly, áo, sticker, móc khóa.
Điểm đáng chú ý của dự án nằm ở cách tiếp cận: tiếng lóng không chỉ được giới thiệu như một nét văn hóa địa phương mà còn trở thành chất liệu để phát triển sản phẩm thiết kế, hướng tới người trẻ, du khách và những người quan tâm đến văn hóa Việt.
Kiều Châu Quốc Huy, sinh viên K19 chuyên ngành Thiết kế mỹ thuật số, đại diện nhóm Lóng Lánh, cho biết nhóm đã kết hợp khảo sát thực tế từ cách giao tiếp của bạn bè, người dân và mạng xã hội để lựa chọn những từ ngữ đặc trưng. Sau đó, các thành viên phân tích sắc thái âm thanh và ngữ cảnh của từng từ để chuyển hóa thành ngôn ngữ thị giác.
“Quá trình đó đã giúp nhóm em rèn luyện kỹ năng nghiên cứu, chọn lọc thông tin, tư duy chuyển hoá ngôn ngữ thành hình ảnh đồ hoạ, kỹ năng thiết kế đồng bộ đa nền tảng, từ bộ nhận diện, ấn phẩm in ấn đến UI/UX. Đặc biệt, chúng em đã phát huy được khả năng phối hợp và phân chia công việc”, Quốc Huy chia sẻ.
Nếu Lóng Lánh tiếp cận văn hóa từ ngôn ngữ đời thường, nhóm Cá và Sò lựa chọn một hướng kể chuyện khác với dự án “Ông địa đi đâu đó”. Thông qua sách minh họa dành cho thiếu nhi, nhóm khai thác hình ảnh chiếc đèn kéo quân để kể câu chuyện về làng nghề truyền thống, đưa những ký ức và giá trị văn hóa dân tộc đến gần hơn với thế hệ nhỏ tuổi.
Trong khi đó, dự án Chòi hướng tới làm mới cách tiếp cận nghệ thuật Bài Chòi, một di sản văn hóa đặc sắc của miền Trung. Hệ thống thiết kế nhận diện, website, ấn phẩm truyền thông và sản phẩm lưu niệm được phát triển với mong muốn giúp người trẻ dễ dàng khám phá, trải nghiệm loại hình nghệ thuật kết hợp trò chơi dân gian, âm nhạc, thơ ca và diễn xướng này.
Với Đếm Cừu, nhóm sinh viên tại FPTU cơ sở Đà Nẵng lựa chọn một cách thể hiện khác biệt khi kết hợp ngôn ngữ thị giác giả sơn mài với màu sắc ma mị, kinh dị và hình thức motion graphic. Dự án hướng tới việc đưa nghệ thuật tranh sơn mài truyền thống đến gần hơn với người trẻ thông qua một góc nhìn mới.
Dù lựa chọn những chất liệu khác nhau, các dự án đều đặt ra một bài toán chung: làm thế nào để những giá trị văn hóa vốn quen thuộc có thể được tiếp cận bằng ngôn ngữ sáng tạo của thời đại mới.
 |
Sinh viên FPTU kể câu chuyện văn hoá thông qua các sản phẩm có tính ứng dụng. (Ảnh: BTC) |
Từ ý tưởng đến sản phẩm: Năng lực được thử thách qua thực tế
Tại FPT Color Up 2026, sản phẩm không chỉ được đánh giá ở yếu tố thẩm mỹ. Phần triển lãm chiếm 50% tổng điểm, tập trung vào ý tưởng, mức độ hoàn thiện, tính khả thi, tiềm năng ứng dụng và chiều sâu văn hóa. Phần thuyết trình chiếm 50% còn lại, với các tiêu chí về cách kể chuyện, tính sáng tạo, giá trị văn hóa, khả năng đóng góp cho cộng đồng cùng giá trị thương mại và truyền thông.
Cách đánh giá này đặt ra yêu cầu toàn diện hơn một bài tập thiết kế đơn thuần. Người thực hiện phải nghiên cứu chất liệu, xác định đối tượng tiếp nhận, lựa chọn hình thức thể hiện phù hợp, phát triển sản phẩm và thuyết phục người khác về giá trị của ý tưởng.
Quá trình thực hiện Lóng Lánh là một ví dụ. Từ việc khảo sát ngôn ngữ địa phương, nhóm phải chọn lọc thông tin, chuyển hóa từ ngữ thành hình ảnh, xây dựng hệ thống thiết kế đồng bộ và phát triển các ứng dụng trên nhiều nền tảng. Sản phẩm vì thế trở thành kết quả của nhiều công đoạn liên kết với nhau, thay vì chỉ là một thiết kế riêng lẻ.
Đây cũng là những năng lực có thể được phát triển thông qua phương pháp học tập qua dự án tại FPTU, nơi người học có cơ hội xác định vấn đề, nghiên cứu, phát triển ý tưởng và trình bày kết quả. Khi được đặt trước những yêu cầu cụ thể, sinh viên có điều kiện vận dụng kiến thức chuyên môn, rèn luyện tư duy sáng tạo, khả năng làm việc nhóm, thuyết trình và phản biện. Chuyên ngành Thiết kế mỹ thuật số của Quốc Huy nằm trong khối ngành Công nghệ thông tin, nên các bạn học thiết kế trong một môi trường gắn với công nghệ số. Vì vậy, khi bước vào một cuộc thi đòi hỏi có ý tưởng, có sản phẩm và phải thuyết phục được người chấm, các bạn không bỡ ngỡ.
Giá trị của những sân chơi như FPT Color Up nằm ở việc tạo ra môi trường để người học thử nghiệm năng lực trong những tình huống có tiêu chí đánh giá và yêu cầu thuyết phục người tiếp nhận. Qua đó, sản phẩm trở thành một cách thể hiện cụ thể những gì sinh viên có thể làm được.
 |
| Sinh viên giới thiệu sản phẩm đến hội đồng chuyên môn, khách tham quan. (Ảnh: BTC) |
Bà Phạm Tuyết Hạnh Hà - Trưởng Ban Công tác học đường Khối Giáo dục FPT, trưởng Ban tổ chức cuộc thi - cho rằng quá trình học hỏi không chỉ đến từ giảng viên, chuyên gia mà còn có thể mở rộng kiến thức thông qua làm việc với đồng đội, cạnh tranh với đối thủ. Chính quá trình trao đổi, học hỏi và va chạm đó góp phần bồi đắp sự tự tin để người trẻ thử sức với bài toán mới và từng bước khẳng định năng lực.
 |
| Bà Phạm Tuyết Hạnh Hà chia sẻ về ý nghĩa sân chơi FPT Color Up. (Ảnh: BTC) |
Sáng tạo hiện đại, kết nối với bản sắc Việt
Với định hướng công nghệ, khởi nghiệp và toàn cầu, FPTU theo đuổi cách tiếp cận giáo dục kết hợp năng lực chuyên môn với trải nghiệm văn hóa. Trong đó, văn hóa không chỉ là nội dung để tìm hiểu mà còn có thể trở thành chất liệu cho sáng tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm.
Từ năm 2014, sinh viên FPTU được học một trong bảy nhạc cụ dân tộc gồm đàn tranh, đàn bầu, đàn nhị, đàn nguyệt, đàn tỳ bà, sáo, trống và võ truyền thống Vovinam trong chương trình chính khóa. Các hoạt động và dự án văn hóa của trường còn mở rộng ra cộng đồng, với những chương trình tiếp cận học sinh phổ thông, các sản phẩm nghệ thuật quy mô lớn và những chuyến trình diễn quốc tế.
Trong bối cảnh đó, những dự án tại FPT Color Up cho thấy một cách tiếp cận văn hóa khác: thay vì chỉ tái hiện những giá trị có sẵn, người trẻ có thể nghiên cứu, diễn giải và tìm kiếm hình thức thể hiện phù hợp với công chúng hôm nay.
Từ tiếng lóng miền Tây đến nghệ thuật Bài Chòi hay tranh sơn mài, mỗi dự án mở ra một cách tiếp cận riêng với văn hóa Việt. Qua quá trình đó, sinh viên không chỉ thể hiện khả năng thiết kế mà còn có cơ hội rèn luyện cách nghiên cứu vấn đề, phát triển ý tưởng và chuyển hóa hiểu biết thành sản phẩm. Đó cũng là một trong những giá trị của môi trường học tập gắn với thực tiễn: giúp người học có thêm cơ hội chứng minh năng lực bằng những gì mình tạo ra.
 |
| Sản phẩm do sinh viên FPTU thiết kế được trưng bày tại FPT Color Up. (Ảnh: BTC) |
Sau chung kết, các dự án xuất sắc sẽ tiếp tục được giới thiệu tại Triển lãm Đại chúng vào tháng 11 tới tại Hà Nội, nơi những câu chuyện làng, chuyện phố của sinh viên được gặp người xem bên ngoài phòng chấm thi.
