Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) -Trần Phi Long được biết đến với bút danh jelu.c - một ngòi bút hư cấu, từng xuất bản các tác phẩm: Thời đại Sodom (tập truyện ngắn), Đối - Hòa - Hỗn - Tận (bộ tiểu thuyết). Trong khi giới văn chương đang mong chờ những tác phẩm mới của jelu.c thì đột nhiên cây bút trẻ này ngoặt sang hội hoạ.

Trần Phi Long sinh năm 1989, xuất thân là một bác sĩ tốt nghiệp Đại học Y Dược TPHCM. Bút danh jelu c (không viết hoa) khi viết văn, là cách chơi chữ của Trần Phi Long khi ghép “Jesus” và “Lucifer”, tức Chúa trời và Thiên thần sa ngã, theo những điển tích trong Kinh Thánh. Khi vẽ anh lấy tên Long Phi Tran với đam mê dòng tranh mực.

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 1

Nhà văn, hoạ sĩ Trần Phi Long

Anh khởi đầu với hội hoạ bằng việc tự học thư pháp và thủy mặc truyền thống rồi dần định hình nên phong cách riêng cho mình theo hướng nghệ thuật ý niệm (conceptual art).

Thông qua độ tương phản đen trắng của mực và cách dung hòa chất liệu cổ điển với tư duy ý niệm đương đại, Long Phi Tran kiến tạo những câu chuyện thị giác siêu thực, khai thác vị thế mỏng manh của cá nhân bên trong cấu trúc chính trị, tôn giáo và xã hội.

Tác phẩm của anh thường mang bố cục tối giản một cách có chủ đích, trong đó các nhân vật xuất hiện với hình hài nhỏ bé, cô lập. Long Phi Tran cho thấy quyền lực có thể vừa vô hình lại vừa ngột ngạt đến dường nào.

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 2

Tác phẩm "Kẻ hành hương và tính toàn trị của thời gian" của Long Phi Tran

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 3

Con rối

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 4

Bản ngã

Vào tháng 1/2026, một tác phẩm của anh được chọn làm ảnh bìa cho tạp chí Heart Rhythm Journalthuộc nhà xuất bản học thuật Elsevier.

Anh cũng đã có cơ hội chia sẻ tầm nhìn nghệ thuật của mình thông qua các cuộc phỏng vấn và bài viết trên những tạp chí và ấn phẩm nghệ thuật ở Tây Ban Nha, Hà Lan, Pháp, Georgia và Úc.

Ngoài ra, tranh của anh từng góp mặt ở sự kiện triển lãm nhóm kỹ thuật số tại Quảng trường Thời đại New York vào tháng 2/2026, Carrousel du Louvre (không gian nghệ thuật bên dưới Bảo tàng Louvre) vào tháng 10/2026 và nhận một số giải thưởng cũng như danh hiệu từ các cuộc thi và triển lãm nghệ thuật trực tuyến quốc tế.

Bên cạnh việc sáng tác tranh mực, Long Phi Tran còn khám phá nhiếp ảnh ý niệm đen trắng như một thử nghiệm mở rộng, lấy cảm hứng trực tiếp từ chủ đề và ý tưởng trong hội họa. Cách tiếp cận này đã được đón nhận với Giải Bạc tại Exposure One Awards (2026), Giải Danh Dự tại Monochrome Photography Awards (2025) và MonoVisions Awards (2026).

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 5

Một kẻ duy lý

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 6

Những vòng tròn người

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 7

Nước mắt

Từ năm 2022 anh tập trung sáng tác dòng tranh mực ý niệm (Ink Conceptualist) và bắt đầu “cuộc chơi” ở nước ngoài với bút danh hội hoạ là Long Phi Tran. Trong hơn 3 năm, anh vẽ 30 bức tranh ý niệm và lần đầu tổ chức triển lãm cá nhân tại gallery 3B Nguyễn Văn Trỗi (Phường Cầu Kiệu, TPHCM) với tên gọi “Trong vùng tối” chia thành 3 nhóm: Tồn tại và hư vô, Chiến tranh và chiến tranh, Alpha và Omega, kéo dài đến hết ngày 21/11.

Hoạ sĩ, giám tuyển Phan Trọng Văn, cho biết: “Mực tàu trên giấy xuyến chỉ là chất liệu không biết tha thứ: mực đã xuống là không thể rút lại, thấm đến đâu nét bút ở lại đến đó. Chọn chất liệu ấy để chạm vào “vùng tối”, Long Phi Tran đặt cược vào sự dứt khoát của tay nghề lẫn sự trung thực của quá trình.

Đen trắng ở đây không phải sự tiết chế cho thanh nhã. Đen là thực thể, trắng là khoảng thở, còn vệt loang hay nét khô đều là dấu vết của một cơ thể đang làm việc. Thách thức lớn nhất của mực tàu là nó dễ kéo người vẽ về phía hoài cổ thủy mặc; vượt qua sức hút ấy mới là bản lĩnh đáng bàn.

Dưới góc nhìn giám tuyển lẫn người trực tiếp thực hành hội họa, tôi đọc chuỗi tác phẩm ý niệm này như một nhịp thở kéo dài. Sự cô đọng chất liệu buộc người xem gạt bỏ mỹ cảm bề mặt để đi thẳng vào cấu trúc và năng lượng nội tại.”

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 8

Trắng và đen và sự sụp đổ của khái niệm

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 9

Về tính đa diện của nhất thể

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 10

Vô đề

Nhà văn Trần Nhã Thuỵ thì nhận thấy ở triển lãm đầu tay này của Long Phi Tran: “Ý niệm (concept) là ý niệm về… Ý niệm về cái chết, về sự cô độc, về con đường tự do, về cái đẹp, về sự chậm rãi, về ý nghĩa cuộc đời, về tính bất khả, về tôn giáo, về phụ nữ… Ý niệm, là ý niệm về… một cái gì đó. Dĩ nhiên. Nhưng nó chỉ như khởi đi, gợi lên, chưa đúc kết, chưa gắn nhãn…

Cho nên, cũng có thể coi ý niệm là một… thí dụ. Thí dụ về cái chết, thí dụ về sự độc tài, thí dụ về sự tẻ nhạt, thí dụ về thời gian, thí dụ về phê bình nghệ thuật… Ý niệm, có thể đặt định trước khi thực hành nghệ thuật, thí dụ ý niệm về thời gian sẽ dẫn tới chiếc đồng hồ.

Nhưng ý niệm cũng có thể nảy sinh, thay đổi trong quá trình sáng tạo. Kiểu như ý định ban đầu với đích đến cuối cùng không là một. Ban đầu là cái đồng hồ, nhưng cuối cùng, có thể là một khoảng trời.

Ý niệm bắt đầu từ một hình ảnh, nhưng kết thúc không chỉ ở một cái nhìn. Cho nên, về khía cạnh nào đó, ý niệm luôn có thể giải thích được nhưng không gánh trên vai trách nhiệm phải giải trình. Ý niệm là tự do của buổi hồn nhiên”.

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 11

Cơn bão

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 12

Xuất hành

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 13

Tiễn biệt

“30 bức tranh của Long Phi Tran là 30 thí dụ về… Đó cũng có thể coi như 30 bài thơ hay 30 câu chuyện kể. Có hoa tay của văn và cả hoa tay của hoạ. Tôi với Long Phi Tran, tức Trần Phi Long tức jelu.c, mặc dù tuổi đời chênh nhau cũng kha khá, nhưng là bạn văn của nhau. Với triển lãm cá nhân đầu tiên này của bạn, tôi với tư cách một bạn văn, một người xem tranh hồn nhiên, xin được chúc mừng bạn. Những bức tranh, mặc dù chưa hiểu hết ý nghĩa của nó, nhưng cho tôi nhiều cảm xúc và mang đến nhiều ý niệm về…”, Trần Nhã Thuỵ văn sĩ, chia sẻ.

Trần Phi Long - bác sĩ, văn sĩ, nhiếp ảnh và hội hoạ ảnh 14

Long Phi Tran (thứ 2 từ phải sang) tại triển lãm “Trong vùng tối”

Thẩm mỹ của đen trắng và bản sắc nghệ thuật


Thế giới vốn đầy màu sắc, trong khi anh chủ động giới hạn mình ở đen, trắng và các sắc độ xám. Anh đang giản lược thế giới để nhìn rõ bản chất của nó, hay muốn dựng nên một thế giới khác?


Trần Phi Long:
Thứ nhất vì tôi quyết định sử dụng chất liệu mực đen và giấy xuyến truyền thống. Thứ hai là vì theo quan điểm nghệ thuật ý niệm của tôi, trắng đen là khi ta cố tình triệt tiêu mọi yếu tố gây nhiễu thị giác và muốn tập trung toàn bộ ánh nhìn cũng như tư duy vào tác phẩm cùng nội dung của nó.


Có thể nói trong nhiếp ảnh, một bức ảnh đen trắng có thể được tạo ra bằng công nghệ khá dễ dàng. Theo anh, điều gì khiến một bức ảnh đen trắng trở thành lựa chọn nghệ thuật thực sự, thay vì chỉ là một hiệu ứng thị giác?


Về nhiếp ảnh ý niệm đen trắng, tôi gần như không sử dụng hoặc hạn chế sử dụng đến mức tối đa những công cụ hậu kỳ. Tôi muốn xây dựng một bức ảnh với những chất liệu và vật liệu vốn dĩ đã là đen trắng ngay từ ban đầu. Ví dụ như sử dụng mực tàu, giấy trắng, phông nền đen thay vì phải chỉnh sửa lại màu sắc khi bấm máy. Điều này tạo nên độ tương phản trắng đen cao, đôi khi lên đến mức cực đoan, nhưng lại tạo nên một không gian rất khác so với những gì được công nghệ hỗ trợ mà người xem hoàn toàn có thể cảm nhận.


Anh sử dụng mực tàu và giấy, những vật liệu gắn với truyền thống hội họa phương Đông, nhưng quan niệm nghệ thuật lại có nhiều điểm tương đồng với tư duy phương Tây hiện đại. Anh có chủ ý tìm kiếm một căn tính Việt Nam trong tác phẩm, hay cho rằng nghệ thuật đương đại không nhất thiết phải tự xác định mình bằng bản sắc dân tộc?


Tôi ban đầu khởi đi bằng việc tự học thư pháp và thủy mặc truyền thống để định hướng con đường sử dụng chất liệu cổ điển Á Đông sau đó kết hợp với các chủ đề văn học trong các bản thảo sách của mình để mong tạo nên một phong cách cá nhân từ hình thức thể hiện lẫn nội dung.


Khi những tác phẩm của anh được giới thiệu, trao giải ở nước ngoài, anh nhận thấy giới thưởng lãm quốc tế quan tâm đến điều gì trong sáng tác của mình? Đó là ngôn ngữ tạo hình, chiều sâu ý niệm hay sự khác biệt văn hóa?


Ấn tượng đầu tiên có lẽ là ngôn ngữ tạo hình, sau đó là chất liệu mang yếu tố văn hóa rồi mới đến nội dung tác phẩm vì vốn sẽ cần thêm thời gian quan sát, đồng cảm hoặc phản biện sau đó. Một điểm tương đồng giữa vài bài phỏng vấn nhỏ trên các tạp chí nghệ thuật mà tôi may mắn được tham gia: họ quan tâm khá nhiều về chất liệu giấy mực và chủ đề tôi lựa chọn. Tranh thủy mặc hay mực tàu nói chung đa phần sẽ khai thác phong cảnh, chim thú hoặc hoa lá thuận mắt nhẹ lòng hơn là không khí có phần u ám trong tranh của tôi.


Việc cùng lúc là bác sĩ, nhà văn và nghệ sĩ thị giác có khiến anh phải chia nhỏ đời sống của mình? Hay chính sự dịch chuyển giữa các lĩnh vực ấy giúp anh tránh được tình trạng lặp lại bản thân?


Công việc chính của tôi vẫn bên ngành y tế, thời gian dành riêng cho tìm tòi sáng tạo nghệ thuật đa phần sẽ rơi vào nửa đêm hoặc về khuya. Có thể vì thế mà nhiều bạn bè hay đùa rằng tôi chỉ vẽ toàn những vùng tối.


Trong hành trình sáng tạo, có tác phẩm nào anh từng rất tâm đắc nhưng sau này nhìn lại thấy mình đã thất bại? Thất bại ấy dạy anh điều gì mà những giải thưởng không thể đem lại?


Luôn tồn tại những tác phẩm như thế, thậm chí tôi từng hủy bỏ rồi vẽ lại theo một cách tiếp cận mới vì cho rằng bức tranh cũ quá trực diện và áp đặt. Như đã trao đổi, nghệ thuật ý niệm không chỉ là một kết luận mà còn mang tính khơi mở suy nghĩ cho người xem. Tôi vẫn đang trên con đường hoàn thiện các tác phẩm của mình theo mục đích ấy.


Và cuối cùng, nếu phải lựa chọn giữa một tác phẩm được nhiều người ngợi khen và một tác phẩm chỉ có rất ít người hiểu, nhưng chạm đến điều sâu kín nhất trong chính mình, anh sẽ lựa chọn điều gì?


Với tôi là tác phẩm theo vế thứ hai.

Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
(Ngày Nay) - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 15/11, Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức khai mạc Không gian trưng bày chuyên đề “Khảo cổ học ven biển, hải đảo Thành phố Hồ Chí Minh - Những phát hiện mới giai đoạn 2020 -2025”.
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
(Ngày Nay) - Chiều 15/11, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thành phố Huế) cho biết, thành phố đã ban hành các quyết định triển khai ba chính sách giảm phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế dành cho du khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách tham dự hội nghị, hội thảo, triển lãm (du lịch MICE) và khách sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh (du lịch y tế). Đây là các chính sách nhằm kích cầu du lịch của UBND thành phố Huế.
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
(Ngày Nay) - Ngày 15/11, Ngoại trưởng Sergei Lavrov khẳng định lập trường đàm phán của Moskva về Ukraine tiếp tục hướng tới các mục tiêu do Tổng thống Vladimir Putin đề ra hồi tháng 6/2024. Trong khi đó, phía Mỹ cho biết đang thúc đẩy đối thoại trực tiếp giữa Nga và các nước châu Âu về giải pháp cho cuộc xung đột.
Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.