Những chuyển động từ cơ sở cho thấy dữ liệu có thể mang lại lợi ích thiết thực, đồng thời đặt ra câu hỏi lớn hơn: làm thế nào để các kết quả riêng lẻ kết nối thành năng lực phát triển của cả nền kinh tế? Câu trả lời đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu, các tổ chức nghề nghiệp và người dân trong một môi trường khai thác dữ liệu an toàn, minh bạch. Trên nền tảng định hướng chiến lược của Đảng, nhiệm vụ tiếp theo là lựa chọn đúng ưu tiên, phân định rõ trách nhiệm và tạo điều kiện để các sáng kiến đi vào cuộc sống. Chất lượng tổ chức thực hiện sẽ quyết định khả năng đưa nguồn lực dữ liệu trở thành động lực tăng trưởng lâu dài của đất nước.
__________________
Để dữ liệu trở thành một động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, Việt Nam cần nhiều hơn những kho dữ liệu và nền tảng công nghệ hiện đại. Điều quyết định là hình thành một hệ sinh thái trong đó Nhà nước kiến tạo thể chế, doanh nghiệp phát huy năng lực sáng tạo, các tổ chức nghiên cứu và xã hội cùng tham gia, còn người dân được bảo đảm quyền lợi và thụ hưởng thành quả phát triển. Trong quá trình ấy, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực điều hành của Chính phủ và trách nhiệm tổ chức thực hiện có ý nghĩa quyết định đối với việc biến những định hướng chiến lược thành sức mạnh kinh tế quốc gia.
 |
Bắt đầu từ ngày 1/7/2025, Việt Nam chính thức bước vào một trang mới - trang của tinh thần cải cách mạnh mẽ, của khát vọng đổi mới bộ máy để kiến tạo tương lai khi cả nước còn 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức được triển khai đồng bộ trên toàn quốc.
Song song với cuộc đại cải tổ về tổ chức, một cuộc cách mạng dữ liệu nhằm đưa dữ liệu trở thành “bàn đạp” vận hành bộ máy chính quyền mới trơn tru, hiệu quả cũng được thực hiện.
Dữ liệu đã và đang hiện diện khắp nơi, trở thành yếu tố then chốt trong mọi quyết định, đồng hành cùng các quyết sách lịch sử của đất nước. Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (do Bộ Công an quản lý) cùng Đề án 06 đã trở thành trợ thủ đắc lực giúp đồng bộ dữ liệu dân cư lõi với dữ liệu chuyên ngành khác (như thuế, bảo hiểm, tư pháp…), tạo ra định danh điện tử đồng nhất qua ứng dụng VneID, giúp cắt giảm, đơn giản hóa phần lớn các thành phần hồ sơ trong hàng nghìn thủ tục hành chính liên ngành.
 |
Dữ liệu y tế tại Việt Nam cũng đang từng bước được số hóa toàn diện từ các bệnh viện trung ương đến địa phương.
Dữ liệu về giao thông có thể hỗ trợ quản lý vận tải, nhưng khi được kết hợp với thông tin về cảng biển, kho bãi, hoạt động xuất nhập khẩu và nhu cầu thị trường, nó còn có thể góp phần nâng cao hiệu quả logistics.
Dữ liệu về đất đai có thể phục vụ quản lý địa chính, nhưng khi được kết nối phù hợp với thông tin về quy hoạch, đầu tư, hạ tầng và dân cư, nó có thể hỗ trợ những quyết định phát triển đô thị và phân bổ nguồn lực.
Dữ liệu về doanh nghiệp có thể phục vụ đăng ký kinh doanh, nhưng khi được khai thác theo đúng quy định cùng với những thông tin kinh tế khác, nó có thể hỗ trợ phân tích xu hướng thị trường và hoạch định chính sách.
Những ví dụ ấy cho thấy giá trị của dữ liệu thường vượt ra ngoài phạm vi cơ quan hoặc tổ chức đã tạo lập ra nó.
Trong khi đó, hệ thống quản lý nhà nước về cơ bản được tổ chức theo ngành, lĩnh vực và địa bàn. Mỗi cơ quan có chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm riêng.
Cách tổ chức này cần thiết để bảo đảm hiệu lực quản lý, nhưng cũng đặt ra những thách thức khi giải quyết các vấn đề đòi hỏi phối hợp liên ngành.
Đối với dữ liệu, nếu mỗi cơ quan chỉ quan tâm đến hệ thống thông tin của mình, nguồn lực chung sẽ khó phát huy đầy đủ giá trị.
Vấn đề vì thế không chỉ là kết nối các phần mềm, mà còn là kết nối trách nhiệm và phương thức tổ chức thực hiện. Đây là yêu cầu đặt ra đối với đổi mới phương thức lãnh đạo trong giai đoạn hiện nay.
 |
Nghị quyết 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Để thực hiện được định hướng ấy, các cấp ủy, tổ chức đảng cần lãnh đạo quá trình chuyển đổi số như một nhiệm vụ phát triển có tính liên ngành, không chỉ là công việc chuyên môn của từng cơ quan.
Điều đó đòi hỏi phải xác định rõ những nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với toàn bộ nền kinh tế.
Không phải mọi nguồn dữ liệu đều cần được kết nối theo cùng một cách, cũng không phải mọi hệ thống đều cần tập trung hóa.
Điều quan trọng là xác định dữ liệu nào có khả năng tạo ra giá trị lớn, những chủ thể nào cần sử dụng và cơ chế nào bảo đảm việc khai thác hợp pháp, an toàn, hiệu quả.
Trong nhiều trường hợp, kết nối thông qua tiêu chuẩn chung và cơ chế trao đổi dữ liệu có kiểm soát có thể phù hợp hơn việc tập trung toàn bộ dữ liệu vào một nơi.
Bởi vậy, phát triển hệ sinh thái dữ liệu quốc gia cần được tiếp cận theo hướng vừa bảo đảm tính thống nhất trong quản trị, vừa phát huy tính chủ động của các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp.
Đây cũng là một biểu hiện của đổi mới phương thức lãnh đạo: chuyển từ việc chủ yếu giao nhiệm vụ theo từng lĩnh vực sang tăng cường điều phối những nhiệm vụ có tính liên thông, lấy kết quả chung làm mục tiêu.
 |
Để dữ liệu trở thành nguồn lực phát triển, cần hình thành một hệ sinh thái trong đó các chủ thể có vai trò khác nhau nhưng bổ sung cho nhau.
Trước hết, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và bảo đảm những điều kiện phát triển nền tảng.
Đó là xây dựng khuôn khổ pháp lý, phát triển hạ tầng thiết yếu, ban hành tiêu chuẩn, bảo đảm an ninh dữ liệu và tạo môi trường thuận lợi cho các hoạt động khai thác, ứng dụng.
Nhà nước cũng là một chủ thể tạo lập và quản lý nhiều nguồn dữ liệu có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, vai trò kiến tạo không đồng nghĩa với việc Nhà nước phải trực tiếp thực hiện mọi hoạt động khai thác và cung cấp dịch vụ dữ liệu.
Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng trong đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm, tổ chức kinh doanh và đưa công nghệ vào thực tiễn.
 |
Đối với kinh tế dữ liệu, doanh nghiệp không chỉ là đối tượng sử dụng dữ liệu mà còn có thể tham gia phát triển hạ tầng, cung cấp công nghệ, xây dựng dịch vụ và tạo ra những mô hình kinh doanh mới.
Các trường đại học, viện nghiên cứu có vai trò phát triển tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực. Những tổ chức xã hội – nghề nghiệp có thể tham gia kết nối các chủ thể, phản ánh nhu cầu thực tiễn và đóng góp ý kiến hoàn thiện chính sách.
Trong bối cảnh ấy, sự ra đời của Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia có ý nghĩa đáng chú ý. Ngày 22/3/2025, Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia tổ chức Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Tổng Bí thư Tô Lâm dự và phát biểu chỉ đạo, giao bảy nhiệm vụ trọng tâm cho Hiệp hội.
Những nhiệm vụ này bao gồm tham gia nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý; phát triển, khai thác và làm giàu dữ liệu quốc gia; chủ động ứng dụng và tiến tới tự chủ các công nghệ dữ liệu cốt lõi, cùng những nhiệm vụ liên quan đến xây dựng hệ sinh thái và phát triển nguồn lực.
Điều đáng chú ý là những nhiệm vụ ấy không chỉ hướng tới phát triển một tổ chức nghề nghiệp, mà còn đặt Hiệp hội trong mối quan hệ với những yêu cầu lớn của quốc gia.
Giá trị của Hiệp hội nằm ở khả năng tập hợp nguồn lực xã hội, kết nối doanh nghiệp với cơ quan quản lý và cơ sở nghiên cứu, thúc đẩy hợp tác và phản ánh những khó khăn phát sinh từ thực tiễn.
 |
Một trong những đóng góp quan trọng mà Hiệp hội có thể thực hiện là hỗ trợ hình thành những mô hình hợp tác dữ liệu giữa các doanh nghiệp, ngành nghề và tổ chức có nhu cầu sử dụng. Chẳng hạn, trong một chuỗi cung ứng, việc các chủ thể thống nhất tiêu chuẩn thông tin và cơ chế chia sẻ phù hợp có thể giúp nâng cao hiệu quả phối hợp. Trong một ngành sản xuất, việc hình thành những bộ tiêu chuẩn dữ liệu chung có thể hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia các nền tảng công nghệ mà không phải tự xây dựng mọi thành phần từ đầu. Trong nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo, sự hợp tác giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo có thể góp phần hình thành những tập dữ liệu chất lượng cao phục vụ nhu cầu của Việt Nam.
Tuy nhiên, những mô hình ấy chỉ phát huy hiệu quả khi có cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia. Dữ liệu không thể được khai thác tùy tiện chỉ vì mục tiêu phát triển kinh tế. Quyền riêng tư, bí mật kinh doanh, an ninh quốc gia và các yêu cầu pháp luật phải được bảo đảm. Vì vậy, một hệ sinh thái dữ liệu bền vững phải dựa trên sự cân bằng giữa khả năng khai thác và trách nhiệm bảo vệ.
Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dữ liệu quốc gia nhận định: “Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đem đến cơ hội lịch sử đưa đất nước vươn mình phát triển vượt bậc, bước vào kỷ nguyên mới thịnh vượng. Xây dựng mô hình kinh tế lấy dữ liệu làm trung tâm, lấy chuyển đổi số làm nền tảng vừa là mục tiêu và nhiệm vụ chiến lược của quốc gia khi thế và lực của đất nước đã hội tụ đầy đủ. Việc phát triển dữ liệu phải đi trước một bước, đưa dữ liệu trở thành tài nguyên, thành tư liệu sản xuất quan trọng trong xây dựng nền văn minh tương lai do dữ liệu tạo ra.
Thiếu tướng chỉ ra sáu nhiệm vụ cần quyết tâm thực hiện, đó là: Xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp lý để bảo đảm dữ liệu là yếu tố then chốt định hình mô hình kinh tế mới của quốc gia; Tập trung phát triển bốn trụ cột dữ liệu chính gồm: dữ liệu con người, dữ liệu vị trí, dữ liệu hoạt động, dữ liệu vật phẩm nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quản lý điều hành và bảo đảm quốc phòng - an ninh; Tăng cường ứng dụng, làm chủ, tiến tới tự chủ các công nghệ dữ liệu cốt lõi; Tăng cường bảo đảm chủ quyền, an ninh dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân…
 |
Để dữ liệu thực sự đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số, cần có những giải pháp đồng bộ, nhưng đồng bộ không có nghĩa là triển khai dàn trải.
Điều quan trọng là xác định những ưu tiên có khả năng tạo ra tác động lớn.
Trước hết, phải tiếp tục hoàn thiện thể chế về dữ liệu.
Những quy định về quản lý, khai thác, chia sẻ và bảo vệ dữ liệu cần đủ rõ ràng để các chủ thể biết mình được làm gì, phải tuân thủ những điều kiện nào và chịu trách nhiệm ra sao.
Đặc biệt, cần phân biệt giữa dữ liệu được phép khai thác, dữ liệu phải hạn chế tiếp cận và những loại dữ liệu cần được bảo vệ theo chế độ pháp lý riêng.
Sự rõ ràng về quyền và trách nhiệm không chỉ giúp bảo vệ các chủ thể, mà còn tạo niềm tin cho hoạt động đầu tư và đổi mới sáng tạo.
Tiếp theo, cần phát triển hạ tầng và tiêu chuẩn kết nối.
 |
Một hệ sinh thái dữ liệu khó có thể vận hành hiệu quả nếu dữ liệu thiếu chất lượng, không được chuẩn hóa hoặc không có khả năng kiểm chứng nguồn gốc.
Việc xây dựng tiêu chuẩn chung, cơ chế định danh và những công cụ hỗ trợ trao đổi dữ liệu an toàn là điều kiện quan trọng để giảm chi phí giao dịch.
Đồng thời, cần lựa chọn những cơ sở dữ liệu có giá trị sử dụng lớn để ưu tiên hoàn thiện, tránh đầu tư dàn trải.
Một yêu cầu khác là phát triển nguồn nhân lực dữ liệu.
Kinh tế dữ liệu không chỉ cần những chuyên gia công nghệ có trình độ cao, mà còn cần đội ngũ quản lý hiểu giá trị của dữ liệu, nhân lực phân tích và những người có khả năng đưa kết quả phân tích vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đối với khu vực công, cần nâng cao năng lực quản trị dữ liệu và ra quyết định dựa trên bằng chứng.
Đối với doanh nghiệp, cần kết hợp đào tạo công nghệ với đổi mới quản trị và phát triển kỹ năng số của người lao động.
Cùng với đó là yêu cầu chú trọng năng lực tự chủ công nghệ.
Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang làm gia tăng nhu cầu về dữ liệu chất lượng cao, hạ tầng tính toán và những nền tảng công nghệ có khả năng xử lý thông tin.
Đối với Việt Nam, tự chủ công nghệ không có nghĩa là phải tự phát triển tất cả công nghệ, mà là có năng lực lựa chọn, làm chủ và phát triển những thành phần quan trọng đối với lợi ích quốc gia.
Những lĩnh vực liên quan đến tiếng Việt, văn hóa, pháp luật, y tế, nông nghiệp và các ngành kinh tế có lợi thế có thể là những hướng cần được ưu tiên nghiên cứu và phát triển.
Đặc biệt, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia kinh tế dữ liệu.
Nếu chỉ những doanh nghiệp lớn có đủ khả năng đầu tư và khai thác dữ liệu, lợi ích của chuyển đổi số sẽ khó lan tỏa rộng khắp.
Các chương trình hỗ trợ cần tập trung vào những giải pháp thiết thực, chi phí phù hợp và có khả năng cải thiện hiệu quả sản xuất, kinh doanh.
Đồng thời, cần phát triển những mô hình hợp tác để doanh nghiệp nhỏ có thể tiếp cận dịch vụ dữ liệu và công nghệ mà không phải tự xây dựng toàn bộ hạ tầng.
Những giải pháp ấy chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ.
Nếu có công nghệ nhưng thiếu thể chế, doanh nghiệp khó khai thác. Nếu có thể chế nhưng thiếu nhân lực, dữ liệu khó tạo ra giá trị. Nếu có hạ tầng nhưng thiếu nhu cầu sử dụng thực tế, đầu tư có nguy cơ kém hiệu quả.
Bởi vậy, phát triển kinh tế dữ liệu phải được nhìn nhận như một quá trình đổi mới tổng thể, không chỉ là một chương trình công nghệ.
 |
Mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra yêu cầu rất cao đối với năng lực huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực của nền kinh tế.
Trong bối cảnh ấy, phát triển dữ liệu có thể trở thành một hướng đột phá, nhưng chỉ khi được tổ chức thực hiện theo những phương thức phù hợp.
Trước hết, cần đổi mới cách xác định nhiệm vụ.
Thay vì triển khai chuyển đổi số theo những danh mục đầu tư dàn trải, các cấp, các ngành cần lựa chọn những vấn đề có khả năng tạo ra tác động lớn đối với phát triển kinh tế xã hội.
Đối với một địa phương có thế mạnh công nghiệp, nhiệm vụ ưu tiên có thể là hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, phát triển hạ tầng dữ liệu phục vụ sản xuất và cải thiện môi trường đầu tư.
Đối với một địa phương có thế mạnh nông nghiệp, ưu tiên có thể là phát triển dữ liệu vùng sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường.
Đối với những trung tâm kinh tế lớn, cần quan tâm đến phát triển thị trường dữ liệu, các doanh nghiệp công nghệ và những dịch vụ có giá trị gia tăng cao.
Điều quan trọng là những nhiệm vụ ấy phải gắn với điều kiện thực tế và lợi thế của từng địa phương.
 |
Tiếp theo, cần nâng cao năng lực điều phối.
Những nhiệm vụ liên quan đến dữ liệu thường vượt ra ngoài phạm vi một cơ quan. Vì vậy, cần có cơ chế phối hợp rõ ràng giữa các bộ, ngành và địa phương, xác định trách nhiệm của cơ quan chủ trì và những đơn vị tham gia.
Khi phát sinh vướng mắc, phải có cơ chế xử lý kịp thời, tránh tình trạng kéo dài do thiếu thống nhất về thẩm quyền hoặc trách nhiệm.
Đồng thời, cần đổi mới hoạt động kiểm tra, giám sát.
Việc đánh giá thực hiện nghị quyết phải gắn với kết quả cụ thể, không chỉ với tiến độ hoàn thành các thủ tục hành chính.
Đối với phát triển dữ liệu, cần quan tâm đến những chỉ tiêu như chất lượng và khả năng kết nối dữ liệu, mức độ sử dụng thực tế, chi phí xã hội được tiết kiệm và những tác động đến năng suất, hiệu quả kinh tế.
Đặc biệt, cần có cơ chế đánh giá độc lập đối với những chương trình, dự án sử dụng nguồn lực lớn.
Khi kết quả được đo lường minh bạch, những mô hình hiệu quả có thể được nhân rộng, còn những hạn chế được nhận diện để điều chỉnh.
Một yêu cầu khác là phát huy vai trò của doanh nghiệp và xã hội trong quá trình thực hiện.
Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhưng phát triển kinh tế dữ liệu không thể chỉ dựa vào nguồn lực của khu vực công.
Doanh nghiệp phải được tạo điều kiện tham gia đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm và khai thác dữ liệu hợp pháp. Các tổ chức nghiên cứu, đào tạo và hiệp hội nghề nghiệp cần được phát huy vai trò kết nối, phản biện và cung cấp tri thức.
Một hệ sinh thái phát triển lành mạnh phải tạo được động lực để các chủ thể chủ động tham gia, thay vì chỉ thực hiện những nhiệm vụ được giao.
Cuối cùng, cần kiên trì nguyên tắc lấy hiệu quả phát triển làm thước đo.
Một chương trình dữ liệu thành công không phải vì có nhiều nền tảng công nghệ, mà vì giúp nền kinh tế hoạt động hiệu quả hơn.
Một địa phương chuyển đổi số tốt không chỉ vì có nhiều dịch vụ trực tuyến, mà vì người dân, doanh nghiệp thực sự được phục vụ tốt hơn.
Một doanh nghiệp ứng dụng dữ liệu thành công không phải vì đầu tư công nghệ đắt tiền, mà vì tạo ra sản phẩm tốt hơn, giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh.
Khi những tiêu chí ấy trở thành cơ sở đánh giá, việc thực hiện Nghị quyết 57 và Nghị quyết Đại hội XIV sẽ gắn chặt hơn với những yêu cầu thực tế của phát triển đất nước.
Đây cũng là cách nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng thông qua việc giải quyết những vấn đề cụ thể của thực tiễn.
 |
Trong kỷ nguyên số, dữ liệu đang trở thành một trong những nguồn lực quan trọng có khả năng làm thay đổi phương thức sản xuất, quản trị và tổ chức đời sống kinh tế - xã hội.
Đối với Việt Nam, việc Đảng xác lập khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực chính của mô hình tăng trưởng mới đã tạo ra nền tảng chiến lược quan trọng.
Những quyết sách của Chính phủ, sự hình thành hệ thống pháp luật về dữ liệu, các chương trình chuyển đổi số và sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp đang mở ra những điều kiện để khai thác nguồn lực này.
Tuy nhiên, khoảng cách từ chủ trương đến kết quả vẫn là thách thức lớn.
Dữ liệu chỉ có thể đóng góp thực chất vào tăng trưởng khi những điểm nghẽn về thể chế, kết nối, nhân lực và khả năng khai thác được tháo gỡ. Điều đó đòi hỏi phải đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao hiệu lực điều hành và phát huy sức mạnh của toàn xã hội.
Trong quá trình ấy, vai trò lãnh đạo của Đảng không chỉ được thể hiện ở khả năng xác lập tầm nhìn, mà còn ở năng lực tổ chức, kiểm tra và thúc đẩy thực hiện những quyết sách chiến lược.
Từ Nghị quyết 57 đến Đại hội XIV, đường hướng phát triển đã được xác lập. Vấn đề quyết định trong giai đoạn tới là biến những định hướng ấy thành năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Bởi vậy, đánh thức nguồn lực dữ liệu quốc gia, xét đến cùng, không chỉ là một nhiệm vụ công nghệ hay kinh tế. Đó còn là yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực quản trị và tổ chức thực hiện, để những chủ trương đúng đắn của Đảng thực sự trở thành động lực phát triển đất nước.
