Sự kiện thu hút đông đảo các nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia tập trung thảo luận giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực văn hóa nội sinh dựa trên nền tảng công nghệ số.
Tiến sỹ Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn hóa nhấn mạnh, văn hóa ngày nay không còn bó hẹp ở chức năng bồi đắp tinh thần mà đã khẳng định vai trò là nguồn lực nội sinh quan trọng, một trụ cột kinh tế đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP. Việc phát triển công nghiệp văn hóa được xác định là hướng đi tất yếu để chuyển hóa các tài nguyên văn hóa phong phú của quốc gia thành sản phẩm, dịch vụ sáng tạo, thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia và nâng cao sức mạnh mềm Việt Nam trên trường quốc tế.
Dưới góc nhìn thể chế, các chuyên gia khẳng định, kỷ nguyên số vừa mang đến cơ hội bứt phá chưa từng có vừa tạo ra chuỗi thách thức sâu sắc. Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và các nền tảng xuyên biên giới đang tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị văn hóa. Tuy nhiên, thực tế phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam thời gian qua vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Cơ chế đầu tư còn dàn trải, nguồn lực chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách và thiếu vắng sự liên kết hữu cơ giữa các ngành. Điển hình, trong ngành điện ảnh và du lịch, nhiều địa phương được chọn làm bối cảnh cho các siêu phẩm điện ảnh quốc tế nhưng do thiếu tour trải nghiệm, dịch vụ số đi kèm nên hiệu ứng truyền thông vẫn chưa được khai thác bài bản. Tình trạng vi phạm bản quyền trên môi trường số vẫn diễn biến phức tạp, gây thiệt hại không nhỏ cho cộng đồng sáng tạo.
Để khắc phục những "điểm nghẽn" này, các đại biểu thống nhất rằng, Việt Nam cần phải thay đổi căn bản từ tư duy "khai thác, bảo tồn tĩnh" sang tư duy "phát triển, bảo tồn thông qua phát triển". Di sản văn hóa phải được nhìn nhận như một nguồn lực sống, liên tục được tái sáng tạo trong dòng chảy của đời sống đương đại.
Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam chỉ ra rằng, việc phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng công nghệ toàn cầu có nguy cơ dẫn đến sự đồng nhất hóa và làm phai nhạt tính đa dạng văn hóa. Vì vậy, giải pháp then chốt là Việt Nam phải chủ động xây dựng và làm chủ hệ thống hạ tầng công nghệ số, kiến tạo các nền tảng phân phối thuần Việt hoạt động giống như các "chợ số văn hóa". Hệ thống này sẽ là nơi bảo vệ bản quyền nghiêm ngặt, minh bạch hóa dòng tiền và tối ưu hóa doanh thu cho các nhà sáng tạo nội dung.
 |
| TS Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn hóa phát biểu đề dẫn tại hội thảo. |
Là trung tâm kinh tế, văn hóa lớn của cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh là địa bàn trọng điểm được các đại biểu tập trung phân tích. Thành phố đặt mục tiêu chiến lược phát triển 8 ngành công nghiệp văn hóa chủ lực, dự kiến sẽ mang lại doanh thu đóng góp to lớn vào cơ cấu kinh tế địa phương. Với lợi thế là thành viên Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh, Thành phố Hồ Chí Minh đang nỗ lực hoàn thiện hệ sinh thái sáng tạo đô thị thông qua việc ban hành các cơ chế đặc thù. Thành phố tập trung triển khai các chính sách đãi ngộ tương đương với nhân sự ngành công nghệ cao đối với đội ngũ nghệ sĩ, chuyên gia sáng tạo; đồng thời thực hiện cơ chế "đặt hàng đặc biệt" các tác phẩm đỉnh cao và hỗ trợ không gian đổi mới sáng tạo trong môi trường số.
Bên cạnh bài toán công nghệ và thể chế, hội thảo dành phần lớn thời lượng thảo luận về chiến lược xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao liên ngành - yếu tố quyết định sự thành bại của ngành kinh tế sáng tạo. Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, thị trường hiện nay đang đòi hỏi đội ngũ nhân sự "hai trong một", nghĩa là vừa có phông nền tri thức sâu sắc về văn hóa nghệ thuật, vừa thành thạo kỹ năng công nghệ tiên tiến. Xu hướng đào tạo cũ, mang nặng tính quản lý hành chính đơn thuần cần phải dịch chuyển mạnh mẽ sang tư duy quản trị nguồn lực và kết nối thị trường.
Từ thực tiễn đó, các cơ sở đào tạo lớn tại khu vực phía Nam đang chủ động triển khai mô hình liên kết "ba nhà" (nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp). Một giải pháp đột phá được đề xuất là mô hình "Sandboxing trong đào tạo". Cơ chế này cho phép các trường đại học linh hoạt thiết kế các học phần ngắn hạn cập nhật trực tiếp theo biến động thị trường, cấp quyền cho sinh viên tham gia thực chiến tại các dự án thương mại của doanh nghiệp công nghệ và truyền thông số ngay trong quá trình học. Song song đó, các chương trình hợp tác quốc tế được đẩy mạnh nhằm tích hợp quy chuẩn quản trị bản quyền, thiết kế trải nghiệm khán giả và kinh tế sáng tạo toàn cầu vào chương trình giảng dạy trong nước.
Ở góc độ doanh nghiệp, hội thảo ghi nhận nhiều mô hình chuyển đổi số thành công trong việc thương mại hóa các giá trị bản sắc. Các doanh nghiệp đã áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để số hóa di sản phi vật thể, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu văn hóa số hay phát triển chuỗi giá trị từ tài nguyên truyền thống như, làng nghề thủ công, nghệ thuật ẩm thực. Sự tham gia năng động của khối tư nhân khẳng định khi tư duy sáng tạo kết hợp hài hòa với nền tảng công nghệ hiện đại, tài nguyên văn hóa sẽ trở thành mỏ neo định vị thương hiệu quốc gia và tạo ra giá trị thặng dư kinh tế bền vững.
