 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump thăm một nhà máy của Tập đoàn thép Irvin Works ở West Mifflin, bang Pennsylvania, Mỹ ngày 30/5/2025. Ảnh: REUTERS/TTXVN |
Mức thuế 50% mà Tổng thống Donald Trump áp đặt lên thép, đồng và nhôm nhập khẩu không chỉ đơn thuần là một động thái kinh tế. Theo trang tin châu Âu Euronews, đây là một nỗ lực sâu sắc nhằm khôi phục các ngành công nghiệp từng là xương sống của nước Mỹ và tiếp thêm năng lượng cho cơ sở cử tri "MAGA" (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại) của ông.
Động cơ chính trị đằng sau chính sách thuế quan
David Stritch, chuyên gia phân tích ngoại hối cấp cao tại Caxton, đã chia sẻ với Euronews rằng: "Phần lớn động cơ áp thuế đối với các nguyên liệu đầu vào cơ bản của sản xuất, chẳng hạn như đồng, chủ yếu là động cơ chính trị". Ông nhấn mạnh rằng Tổng thống Trump đã nhiều lần bày tỏ sự thất vọng trước việc sản xuất cả ba loại vật liệu trên chuyển dịch ra khỏi Mỹ. Từ vị thế là nhà sản xuất toàn cầu thống trị vào những năm 1980, Mỹ đã chứng kiến ngành sản xuất đồng chuyển sang Chile, còn thép và nhôm chuyển sang Trung Quốc.
Ông Trump từ lâu đã coi thép và nhôm là xương sống của sức mạnh Mỹ, gắn kết sự tồn vong của nền kinh tế cũng như an ninh quốc gia với việc sản xuất chúng. Trong nhiệm kỳ đầu tiên vào năm 2018, ông đã khẳng định: "Một ngành công nghiệp thép và nhôm vững mạnh là rất quan trọng đối với an ninh quốc gia của chúng ta. Hoàn toàn quan trọng". Ông Trump tuyên bố dứt khoát: "Thép là thép. Không có thép, không có đất nước. Ngành công nghiệp của chúng ta đã bị nhắm mục tiêu trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ, bởi các hoạt động thương mại bất công với nước ngoài, dẫn đến việc đóng cửa các nhà máy và xí nghiệp, sa thải hàng triệu công nhân, và tàn phá cả cộng đồng. Và điều đó sẽ phải chấm dứt".
Chuyên gia Stritch nhận định thêm rằng: "Cơ sở ủng hộ lớn nhất của ông Trump, chủ yếu là những người đàn ông lao động chân tay không có trình độ đại học, đã chứng kiến sự sụt giảm lớn nhất về cơ hội việc làm do hoạt động chuyển dịch ra nước ngoài này".
Đối với đồng, hiện tại Mỹ nhập khẩu khoảng một nửa nguồn tài nguyên của mình, chủ yếu từ Chile và Canada. Giá đồng đã có những biến động đáng kể sau tuyên bố của ông Trump. Vào tuần trước, giá đồng tương lai của Mỹ đã giảm 20% xuống còn khoảng 4,55 USD (3,94 euro) một pound, đánh dấu mức giảm trong ngày lớn nhất được ghi nhận. Điều này diễn ra sau khi giá đồng tại Mỹ tăng vọt lên mức kỷ lục mới vào tháng 7 vừa qua, thời điểm ông Trump lần đầu công bố mức thuế.
Tuy nhiên, gây bất ngờ cho các nhà đầu tư, ông Trump sau đó đã tuyên bố rằng nguyên liệu thô – chứ không phải các sản phẩm bán thành phẩm – sẽ được miễn thuế, qua đó giảm bớt áp lực nguồn cung. Cụ thể, việc nhập khẩu đồng tinh luyện sẽ không bị ảnh hưởng bởi mức thuế mới, mặc dù các lô hàng dây, ống và tấm lợp sẽ bị ảnh hưởng.
Việc tăng gấp đôi thuế quan đối với thép và nhôm, từ mức 25% trước đó lên 50%, đã làm tăng đáng kể giá kim loại trong nước của Mỹ, cắt giảm lượng hàng nhập khẩu có khả năng cạnh tranh về giá và làm tăng sự biến động cho các nhà sản xuất. Chi phí đầu vào cao hơn và khả năng cung ứng giảm sút đang buộc các công ty Mỹ phải cân nhắc việc chuyển hoạt động đầu tư về nước và thiết kế lại chuỗi cung ứng của họ.
Trong phần lớn thế kỷ XX, Mỹ là quốc gia sản xuất đồng và nhôm hàng đầu thế giới. Sản lượng thép của Mỹ cũng đạt đỉnh vào đầu những năm 1970 trước khi ngành công nghiệp này phải đối mặt với sự sụp đổ kéo dài. Các hệ thống sản xuất rẻ hơn và hiệu quả hơn ở Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu và các nơi khác đã làm giảm giá thành của các nhà máy thép tích hợp chi phí cao của Mỹ.
Đồng USD mạnh cũng khiến thép nước ngoài trở nên rẻ hơn, trong khi các nhà máy trong nước phải gánh chịu thiết bị cũ kỹ, hợp đồng lao động dài hạn và chi phí môi trường ngày càng tăng. Những thị trấn thép từng thịnh vượng đã sụp đổ về mặt kinh tế, bất chấp sự can thiệp của chính phủ, dẫn đến việc khu vực từ New York đến miền Trung Tây nước Mỹ vẫn được gọi là "Vành đai Gỉ sét". Tương tự, Trung Quốc đã vượt qua Mỹ để trở thành nhà sản xuất nhôm hàng đầu vào đầu những năm 2000.
Hiệu quả thực tế và những thách thức mới
Liệu thuế quan có thực sự thúc đẩy sản xuất trong nước của Mỹ hay không vẫn còn phải chờ xem, vì các khoản thuế mà ông Trump áp đặt trong nhiệm kỳ đầu đã không mang lại hiệu quả như mong đợi. Đến năm 2024, sản lượng thép của Mỹ thực tế đã thấp hơn 1% so với năm 2017 (trước khi ông Trump áp dụng thuế quan ban đầu), trong khi sản lượng nhôm đã giảm gần 10%.
Theo một phân tích gần đây, thuế quan của chính quyền Trump có thể làm tăng chi phí sản xuất lên tới 4,5%, gây áp lực lên các ngành có biên lợi nhuận hẹp như xe điện và thiết bị gia dụng, cũng như làm chậm trễ đầu tư vào các trung tâm sản xuất quan trọng trên khắp cả nước. Chuyên gia Stritch cảnh báo rằng: "Trên thực tế, cả ba loại vật liệu này đều được sử dụng rộng rãi, từ tấm pin mặt trời đến ắc quy ô tô, do đó có thể cho rằng cơ sở sản xuất của Mỹ sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất".
Đặc biệt, trong các lĩnh vực như xe điện và năng lượng tái tạo, nơi những kim loại này rất cần thiết và biên lợi nhuận vốn đã rất thấp (trung bình 5%), các nhà sản xuất xe điện có thể phải chịu mức chi phí đầu vào tăng cao nhất do mức thuế quan 50% này.
Tóm lại, chính sách thuế quan của Tổng thống Trump đối với đồng, nhôm và thép là một biểu hiện rõ nét của hệ tư tưởng MAGA, tập trung vào việc phục hồi các ngành công nghiệp truyền thống của Mỹ và củng cố sự ủng hộ từ tầng lớp lao động. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế thực tế của những chính sách này vẫn còn là một dấu hỏi lớn, và chúng có thể tạo ra những thách thức đáng kể cho các ngành công nghiệp khác, đặc biệt là những ngành đang phát triển như công nghệ xanh.
