Điều này trở nên khả thi nhờ Quartz, một công nghệ AI tiên tiến có khả năng phân tích hình ảnh quét mắt chỉ trong vài giây, phát hiện những thay đổi nhỏ về hình dạng và kích thước của các mạch máu võng mạc. Công nghệ này tự động đo độ rộng và mức độ xoắn của các tiểu động mạch và tiểu tĩnh mạch, cung cấp dữ liệu quan trọng về sức khỏe mạch máu.
Do các mạch máu trong mắt phản ánh tình trạng mạch máu não, Quartz mang lại một phương pháp không xâm lấn để đánh giá sức khỏe não bộ. Công nghệ này mở ra cơ hội mới trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu về sức khỏe não bộ và suy thoái thần kinh.
Các nhà khoa học tại trung tâm nghiên cứu City St George’s, Đại học London, đã sử dụng Quartz để quét mắt hơn 63.000 người trong độ tuổi 40–69. Sau đó, họ đánh giá khả năng nhận thức của từng người thông qua các bài kiểm tra trí nhớ, phản xạ và trí thông minh, rồi đối chiếu kết quả với hình ảnh võng mạc.
Kết quả cho thấy những người có mạch máu võng mạc bị thu hẹp và xoắn theo các mẫu đặc trưng thường có điểm số thấp hơn trong các bài kiểm tra nhận thức. Mối liên hệ này vẫn tồn tại ngay cả khi đã tính đến yếu tố tuổi tác, giới tính và sắc tộc.
Các nhà nghiên cứu tin rằng những thay đổi ở mạch máu võng mạc có thể phản ánh sự suy giảm lưu lượng máu lên não—một trong những dấu hiệu sớm hoặc nguyên nhân tiềm tàng của các bệnh như Alzheimer hay sa sút trí tuệ. Quan trọng hơn, phương pháp này có thể mở ra hướng đi mới trong việc phát hiện sớm các bệnh thoái hóa thần kinh.
Giáo sư Chris Owen, tác giả chính của nghiên cứu do Alzheimer’s Research UK tài trợ và được công bố trên tạp chí Alzheimer’s & Dementia, nhấn mạnh tầm quan trọng của kỹ thuật này. Ông cho biết, trong tương lai, công nghệ có thể được “tích hợp liền mạch” vào các buổi kiểm tra mắt định kỳ tại cửa hàng kính mắt và phòng khám nhãn khoa. “Đây là một phương pháp dễ tiếp cận, chi phí thấp và nhanh chóng để xác định những người có nguy cơ mắc bệnh thoái hóa thần kinh mà không cần đến các xét nghiệm xâm lấn”, ông chia sẻ.
David Thomas, trưởng bộ phận chính sách tại Alzheimer’s Research UK, cũng bày tỏ sự lạc quan về triển vọng này. Ông cho rằng việc phát hiện sớm sa sút trí tuệ thông qua các bài kiểm tra mắt thường xuyên là một “cuộc cách mạng” trong chẩn đoán bệnh. “Kết hợp công nghệ quét mắt với các xét nghiệm hiện có, như chụp não, sẽ giúp bệnh nhân hiểu rõ tình trạng sức khỏe của mình và nhận được sự hỗ trợ cần thiết nhanh hơn”, ông nhấn mạnh.
Hiện tại, chưa có phương pháp chữa trị dứt điểm các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer. Vì vậy, việc phát triển một xét nghiệm có thể phát hiện sớm những người mắc căn bệnh chưa có cách chữa này cũng gây ra không ít lo ngại. Tuy nhiên, ông Thomas nhấn mạnh rằng chỉ những người chủ động yêu cầu quét mắt để kiểm tra nguy cơ suy giảm nhận thức mới được thực hiện xét nghiệm này.
“Bên cạnh đó, rất có thể phải mất ít nhất năm năm nữa kỹ thuật này mới sẵn sàng để áp dụng rộng rãi tại các cửa hàng kính mắt. Đến lúc đó, những phương pháp điều trị hiệu quả đầu tiên cho bệnh sa sút trí tuệ có thể đã ra đời”.
“Khi những phương pháp này xuất hiện, chúng ta sẽ cần công cụ để phát hiện sớm những người mắc bệnh, và xét nghiệm quét mắt có thể trở thành giải pháp vô giá trong chẩn đoán”, ông khẳng định.
