“Chúng tôi nhận ra rằng người ta sẽ chỉ mang theo một thiết bị duy nhất. Họ sẽ chọn một chiếc điện thoại có chức năng nghe nhạc, hoặc một sản phẩm đáp ứng được cả hai nhu cầu: âm nhạc và liên lạc. Câu hỏi đặt ra là: Vậy chúng ta sẽ làm ra thứ gì?”, ông Tony Fadell, cựu Giám đốc Apple, người đồng sáng tạo iPod và dẫn dắt dự án iPhone thời kỳ đầu chia sẻ.
Ông Fadell cùng các lãnh đạo khác của Apple đã tận mắt chứng kiến công ty Motorola và Samsung tung ra những mẫu điện thoại tích hợp máy nghe nhạc MP3. Họ bắt đầu lo ngại rằng ngày tàn của iPod đang đến gần.
Ở thời điểm đó, iPod là sản phẩm được ưa chuộng nhất của Apple. Đến tháng 4/2004, doanh số iPod đã vượt xa máy Mac với tốc độ tăng trưởng chóng mặt, hơn 900% trong vòng một năm.
Tuy nhiên, Apple đã bắt tay vào một kế hoạch táo bạo là tự biến thành công lớn nhất của mình trở nên lỗi thời. Cho đến hiện nay, Apple chưa từng đưa ra quyết định nào hệ trọng đến như vậy.
Ông Fadell cho biết tập đoàn này chưa từng làm ra sản phẩm nào phức tạp như iPhone. Điều đó đồng nghĩa với việc họ phải tìm cách gắn kết các linh kiện hoạt động cùng nhau theo những phương thức chưa từng có trước đây.
Ông Rubén Caballero, Phó Chủ tịch kỹ thuật của Apple từ năm 2005 - 2019, vẫn nhớ như in những đêm thức trắng và những ngày cuối tuần làm việc không nghỉ trong suốt hơn hai năm rưỡi trước khi chiếc iPhone đầu tiên ra mắt. “Rất nhiều lần tôi phải ngủ ngay dưới gầm bàn làm việc của mình”, ông chia sẻ.
Một trong những thách thức lớn nhất lúc bấy giờ chính là giao diện người dùng. Dù màn hình cảm ứng ra đời từ lâu trước iPhone, nhưng Apple đã tinh chỉnh công nghệ này và xây dựng một hệ điều hành mượt mà đến mức thuyết phục được người dùng từ bỏ bàn phím vật lý. Theo một cựu lãnh đạo kỹ thuật, để làm được điều đó, hàng trăm nhân sự tại Apple đã phải làm việc hết sức cho những chi tiết kỹ thuật nhỏ nhất, từ lớp phủ màn hình cho đến khả năng chống ẩm.
Theo chia sẻ của ông Fadell, Caballero và Andy Grignon (cựu quản lý cấp cao dự án iPhone), phiên bản đầu tiên của iPhone trông không khác gì một chiếc iPod biết nghe gọi, thậm chí nó còn giữ nguyên cả phím điều khiển tròn (click wheel) đặc trưng.
“Chúng tôi đã cố gắng thêm các chức năng của một chiếc điện thoại vào iPod, nhưng tất cả đều thất bại. Người ta không thể sử dụng phím điều khiển đó để nhắn tin hay bấm số điện thoại một cách bình thường”, ông Fadell chia sẻ.
Thế nhưng, phần cứng mới chỉ là một phần câu chuyện.
“Mọi ứng dụng đều phải làm lại từ đầu. Chúng tôi giới thiệu kiểu tương tác hoàn toàn mới bằng cách sử dụng đầu ngón tay. Lúc đó mọi thứ chưa ổn định, nên mỗi khi hệ thống gặp sự cố, chúng tôi chỉ biết ngơ ngác kiểu: Cái gì thế này? Tại sao lại thế?” ông Grignon chia sẻ.
Những sự nỗ lực không ngừng nghỉ
Sự thành công của iPod vào đầu những năm 2000 chính là cú hích giúp Apple chuyển mình từ một công ty chuyên sản xuất máy tính sang lĩnh vực điện tử tiêu dùng di động. Trước khi iPod xuất hiện, danh mục sản phẩm của "Quả táo cắn dở" chủ yếu chỉ xoay quanh máy tính xách tay và máy tính để bàn.
Sự chuyển mình này buộc Apple phải bắt đầu lại từ con số không, từ tìm kiếm những nhà cung cấp và sản xuất mới đến gây dựng lại đội ngũ nhân sự từ đầu. Ông Fadell nhớ rằng, ở thời điểm đó, Apple đơn giản là chưa có đủ nền tảng công nghệ để chế tạo một thiết bị đột phá như iPod.
Thành công của iPod đã dạy cho Apple những bài học đắt giá về việc luôn dẫn đầu cuộc đua, một kinh nghiệm quan trọng cho thị trường điện thoại thông minh đầy khốc liệt sau này.
Ông Fadell chia sẻ rằng ông từng thúc đẩy việc ra mắt mẫu iPod mới đều đặn vào dịp Giáng sinh mỗi năm. Chính chiến lược này đã đặt nền móng cho chu kỳ ra mắt sản phẩm hàng năm của iPhone sau này. Cựu lãnh đạo đội ngũ kỹ thuật của Apple mô tả quá trình liên tục tung ra các thế hệ iPod là một sự nỗ lực không có điểm dừng.
Thành công ngoài sức tưởng tượng
Sự phổ biến của những thiết bị như T-Mobile Sidekick hay BlackBerry 5810 vào đầu những năm 2000 là tín hiệu cho thấy người dùng không chỉ muốn nghe gọi, nhắn tin hay chụp ảnh. Họ còn muốn mang cả thế giới trực tuyến theo bên mình.
Tuy nhiên, việc gia nhập thị trường điện thoại lúc bấy giờ là một thử thách cực kỳ khó khăn, ngay cả với Apple. Nokia và Motorola thống trị thị trường, còn các nhà mạng thì nắm quyền kiểm soát tuyệt đối việc phân phối và tiếp thị. Thêm vào đó, với mức giá 500 USD, chiếc iPhone đầu tiên có giá cao hơn so với mặt bằng chung.
“Nếu bạn hỏi bất kỳ ai tại Apple lúc đó rằng liệu họ có biết chiếc điện thoại này sẽ trở thành một cú nổ lớn như hiện tại hay không, câu trả lời chắc chắn là không”, ông Grignon thừa nhận. Ông cho biết, ban đầu iPhone chỉ được kỳ vọng là một "sản phẩm xa xỉ ở phân khúc cao cấp".
Chính vì thế, những nhân viên kỹ sư tại Apple đã cảm thấy vô cùng bất ngờ trước phản ứng bùng nổ của thị trường đối với mẫu iPhone đời đầu.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Hiện nay, iPhone đã trở thành một trong những dòng điện thoại phổ biến nhất thế giới, góp phần đưa tổng số thiết bị Apple đang hoạt động trên toàn cầu vượt mốc 2,5 tỷ. Nó không chỉ là một món đồ công nghệ mà còn tái định nghĩa hoàn toàn nền văn hóa đương đại.
Ngay cả ông Grignon cũng cảm thấy kinh ngạc trước sự phổ biến của iPhone trong đời sống. Ông chia sẻ: “Con trai tôi sắp tốt nghiệp trung học, và thú thực là thằng bé không thể hoàn thành các thói quen buổi sáng nếu thiếu đi chiếc điện thoại”.
Thành công vang dội của iPhone đã mở ra cả một hệ sinh thái khổng lồ từ Apple Watch đến AirPods, tất cả đều dựa vào thành quả của iPhone. Theo ông Caballero, đây chính là thiết bị sẽ định hình di sản của Apple trong dài hạn: “Đó là một khoảnh khắc lịch sử mà nhân loại sẽ mãi ghi nhớ”.
Ông Fadell nhận định rằng việc iPhone không có quá nhiều thay đổi trong suốt gần 20 năm qua chính là bằng chứng rõ ràng nhất cho thành công của nó.
Tuy nhiên, ông cũng tin rằng ngành công nghệ đang đứng trước một "thời khắc sinh tồn" mới mang tên trí tuệ nhân tạo (AI), và tương lai của Apple phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng nó thích nghi như thế nào. Hiện tại, Apple đang bị coi là kẻ đi sau các đối thủ như Google hay OpenAI, những cái tên mà chính họ đang phải tìm cách bắt tay hợp tác.
“Apple cần phải thay đổi tư duy so với 10 hay 15 năm vừa qua. Họ cần phải sẵn sàng cho một cuộc cách mạng thêm lần nữa”, ông Fadell nhấn mạnh.
