Đổi mới quản lý nhà nước, nâng cao chất lượng hành nghề luật sư
Trình bày tóm tắt tờ trình dự án Luật Luật sư (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật được xây dựng nhằm thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về nâng cao tiêu chuẩn luật sư, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và tổ chức kỳ thi quốc gia cấp chứng chỉ hành nghề; phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch; nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước gắn với phát huy trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số, tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những tồn tại, hạn chế phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Luật sư.
Dự thảo Luật gồm 6 chương, 36 điều (giảm 56 điều so với Luật Luật sư hiện hành).
Dự thảo luật quy định về phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy tổ chức hành nghề luật sư phát triển chuyên nghiệp, hiệu quả; xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong hành nghề của luật sư. Đồng thời đổi mới quản lý nhà nước theo hướng hiệu lực, hiệu quả, nâng cao năng lực, trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư và vai trò phối hợp của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; phân quyền, phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Đáng chú ý, dự thảo Luật bổ sung khái niệm dịch vụ pháp lý; cấm mạo danh luật sư, quảng cáo trái phép, thu thù lao bất hợp pháp, trừ trường hợp thực hiện dịch vụ về chuyên môn; cho phép luật sư ký hợp đồng với cơ quan, doanh nghiệp nhà nước, thẩm định dự án trọng điểm, làm hòa giải viên, trọng tài viên, quản tài viên. Đồng thời quy định rõ trách nhiệm của Nhà nước và cơ quan tố tụng trong việc bảo đảm quyền hành nghề; trách nhiệm của Nhà nước trong phát triển đội ngũ luật sư hội nhập, hỗ trợ luật sư ở vùng khó khăn và thu hút luật sư kiều bào hành nghề tại Việt Nam; nghiêm cấm các hành vi cản trở, đe dọa, can thiệp trái pháp luật...
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cơ bản nhất trí về tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề nhằm tiếp tục nâng cao hơn nữa chất lượng của đội ngũ luật sư; đề nghị làm rõ hơn tiêu chuẩn của luật sư là “kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực”.
Theo quy định của Luật Luật sư hiện hành, người muốn trở thành luật sư phải đáp ứng tiêu chuẩn là “có bằng cử nhân luật”. Dự thảo Luật quy định theo hướng cho phép người có bằng thạc sĩ luật hoặc tiến sĩ luật mà không có bằng cử nhân luật có thể trở thành luật sư. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục đánh giá kỹ tác động của việc sửa đổi tiêu chuẩn này để có phương án phù hợp.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị nghiên cứu, bổ sung quy định chi tiết nội dung về trách nhiệm của luật sư trong việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí, trợ giúp pháp lý, thực hiện trách nhiệm xã hội khác...; quy định chi tiết về nội dung, hình thức, thời lượng bồi dưỡng bắt buộc, cơ chế kiểm tra, công nhận kết quả bồi dưỡng bắt buộc của luật sư, làm rõ về nguồn tài chính và chế tài áp dụng đối với trường hợp vi phạm.
Có ý kiến cho rằng, quy định luật sư tập sự được “thực hiện các hoạt động khác theo quy định của pháp luật về tố tụng” là không khả thi trên thực tế, bởi hiện nay, các luật về tố tụng chỉ quy định chức danh là “luật sư” tham gia các hoạt động tố tụng, mà chưa quy định luật sư tập sự tham gia một số hoạt động tố tụng...
Tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em
Trình bày tóm tắt tờ trình dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, dự án luật được xây dựng nhằm thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em; tăng cường phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số, tạo thuận lợi tối đa cho người dân; phù hợp với tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; tiếp tục nội luật hóa quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những tồn tại, hạn chế phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010.
Dự thảo Luật gồm 4 chương, 31 điều.
Về điều kiện của người được nhận làm con nuôi, dự thảo Luật quy định điều kiện của người được nhận làm con nuôi phải là trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi cả cha và mẹ, trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em (trừ trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình) để bảo đảm chỉ những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, không có cơ hội sống trong gia đình gốc mới được giải quyết cho làm con nuôi nhằm tôn trọng quyền của trẻ em được sống cùng cha, mẹ đẻ, không tách trẻ em khỏi gia đình gốc một cách không cần thiết.
Dự thảo Luật bổ sung quy định về chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với trường hợp con nuôi là người chưa thành niên mà cả cha và mẹ nuôi chết, mất năng lực hành vi dân sự, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc phải chấp hành hình phạt tù; cha, mẹ nuôi bị kết án về tội ngược đãi, hành hạ con nuôi. Việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm lợi ích của con nuôi là người chưa thành niên trong trường hợp cả cha và mẹ nuôi chết; cha, mẹ nuôi không còn đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng con nuôi; việc để trẻ em sống cùng cha, mẹ nuôi sẽ không bảo đảm con nuôi sống trong môi trường gia đình an toàn, lành mạnh...
Đối với dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu đề nghị bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về việc lưu trữ hồ sơ nuôi con nuôi và điều kiện, trình tự tiếp cận thông tin về nguồn gốc để bảo đảm thực hiện quyền này trên thực tế, đáp ứng yêu cầu bảo quản thông tin về nguồn gốc trẻ em tại Điều 30 của Công ước La Hay năm 1993.
Về điều kiện của người nhận con nuôi, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị chỉnh lý theo hướng bổ sung cụm từ “đang trong thời gian thử thách” vào sau cụm từ “bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo” để bảo đảm tính thống nhất với các trường hợp không được nhận con nuôi khác được liệt kê tại điểm này, cũng như phù hợp với lý do được nêu tại Tờ trình là phòng ngừa rủi ro người nhận con nuôi là người bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo phải quay lại chấp hành hình phạt tù trong thời gian thử thách.
Bên cạnh đó, đề nghị nghiên cứu, cân nhắc quy định trường hợp người bị xử lý vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình, người bị xử lý vi phạm hành chính về các hành vi xâm hại trẻ em không được nhận con nuôi do đây là yếu tố tác động trực tiếp đến sự an toàn của trẻ em trong môi trường gia đình và bảo đảm điều kiện nhận con nuôi không thấp hơn điều kiện nhận chăm sóc thay thế khác theo quy định của Luật Trẻ em.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, làm rõ chủ thể có quyền yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với từng trường hợp để bảo đảm tính minh bạch của quy định, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong quan hệ nuôi con nuôi...
