Theo nhóm các nhà khoa học thuộc World Weather Attribution (WWA), biến đổi khí hậu nhiều khả năng đã góp phần dẫn tới vụ sập sông băng thảm khốc tại Nepal và Tây Tạng hồi cuối tháng 8, gây lũ lụt khiến khoảng 1.400 người thiệt mạng và hàng nghìn người mất tích.
WWA là nhóm nghiên cứu chuyên đánh giá vai trò của biến đổi khí hậu trong các hiện tượng thời tiết cực đoan bằng các phương pháp khoa học được bình duyệt. Nghiên cứu cho thấy nhiệt độ trung bình tại khu vực Himalaya trong tháng 8 cao hơn khoảng 5 độ C so với mức thông thường. Trong đó, các nhà khoa học ước tính biến đổi khí hậu đóng góp khoảng 1,5 độ C vào mức tăng này.
Các nhà nghiên cứu cho biết nhiệt độ tăng nhanh tại khu vực Himalaya khiến sông băng mỏng dần, đồng thời làm tan lớp băng vĩnh cửu nằm sâu trong nền đá. Những thay đổi này có thể làm suy yếu địa hình vốn đã thiếu ổn định.
Vụ việc xảy ra tại núi Langtang Lirung vào tháng trước, khi khoảng 2 km2 khối đá và băng sông băng đổ sập, gây dòng nước lớn tràn xuống các khu vực phía dưới. Theo các nhà khoa học, rất khó xác định chính xác mức độ đóng góp của biến đổi khí hậu vào vụ sập. Tuy nhiên, nhiệt độ tăng cao đã tạo ra những điều kiện khiến sự cố có khả năng xảy ra hơn.
"Không có nghi ngờ gì rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra đã góp phần tạo tiền đề cho thảm họa", Friederike Otto, nhà khí hậu học tại Imperial College London nói. Bà cho rằng quá trình tan băng vĩnh cửu, sông băng mỏng đi và lượng mưa tăng thay vì tuyết rơi đều có thể làm địa hình trở nên dễ tổn thương hơn.
Một yếu tố khác được nhóm nghiên cứu lưu ý là lượng tuyết rơi bất thường trong tháng 10 và 11 năm ngoái. Khi nhiệt độ bắt đầu tăng, lượng tuyết lớn này tan chảy, bổ sung thêm một lượng đáng kể nước vào hệ thống sông băng. Theo các nhà khoa học, lượng nước tan bất thường có thể đã góp phần kích hoạt vụ sập băng.
Từ năm 2000, các sông băng trong khu vực Himalaya đã mỏng đi trung bình khoảng 0,5 m mỗi năm. Quá trình này làm thay đổi lực tác động lên các khối đá xung quanh. Trong khi đó, băng vĩnh cửu tan cũng có thể khiến các vách đá mất đi phần liên kết vốn giúp chúng ổn định.
Các nhà nghiên cứu cũng xem xét ảnh hưởng của trận động đất mạnh 7,8 độ xảy ra tại khu vực này năm 2015. Chấn động khi đó có thể đã làm suy yếu nền đá bên dưới núi. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng hiện chưa thể xác định chính xác mức độ tác động của trận động đất đối với vụ sập xảy ra 10 năm sau.
Walter Immerzeel, nhà thủy văn học vùng núi tại Đại học Utrecht, nhận định khu vực xảy ra thảm họa vốn là một sườn núi có mức độ dễ tổn thương về địa chất. Theo ông, trận động đất năm 2015 có thể đã làm nền đá yếu đi. Sau đó, sự thu hẹp của sông băng và băng vĩnh cửu tiếp tục làm giảm độ ổn định, trong khi lượng nước tan lớn và nền nhiệt cao bất thường ngay trước thời điểm sập đã góp phần đẩy hệ thống tới điểm mất ổn định.
Các nhà khoa học cho rằng trường hợp này cho thấy tác động của biến đổi khí hậu tại Himalaya không chỉ thể hiện qua sự tan chảy của băng tuyết, mà còn có thể làm thay đổi độ ổn định của địa hình núi cao, từ đó gia tăng nguy cơ xảy ra các hiện tượng sạt lở và sụp đổ quy mô lớn.
