Phát biểu tại Hội nghị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ: Kỳ họp thứ 2 có khối lượng công việc lớn với nhiều nội dung rất quan trọng. Hội nghị Trung ương 3 và Trung ương 4 đã quyết định nhiều vấn đề trọng đại. Việc của Quốc hội là chuyển hóa đầy đủ, kịp thời, đúng tinh thần các chủ trương này thành các luật và nghị quyết có chất lượng.
Chủ tịch Quốc hội cho biết, tại kỳ họp này, Quốc hội dự kiến xem xét 57 nội dung và nhóm nội dung trong đó Quốc hội xem xét thông qua 39 luật, 4 nghị quyết quy phạm pháp luật; cho ý kiến 4 dự án luật khác; quyết định 10 nhóm nội dung về kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước; cùng công tác giám sát và các vấn đề quan trọng khác. Khối lượng công việc nhiều trong thời gian ngắn, do đó tinh thần xuyên suốt là: Khẩn trương nhưng không chủ quan, quyết nhanh nhưng không đơn giản, đổi mới mạnh mẽ nhưng không đánh đổi chất lượng.
Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, thước đo thành công của Kỳ họp không nằm ở số lượng luật được thông qua, mà ở chỗ mỗi quyết định có tháo gỡ được điểm nghẽn, khơi thông được nguồn lực hay không. Vướng ở chủ trương, pháp luật hay ở tổ chức thực thi thì phải chỉ đúng; vướng ở đâu gỡ ở đó. Không lấy việc sửa luật thay cho trách nhiệm thực thi, nhưng cũng không để các quy định lỗi thời tiếp tục cản trở sự phát triển.
Về cách thức làm luật, Chủ tịch Quốc hội cho rằng phải thể chế hóa đầy đủ, đồng bộ, gắn liền với thẩm quyền, trách nhiệm, tiến độ và nguồn lực. Luật chỉ quy định những việc thuộc thẩm quyền của Quốc hội; thực hiện phân cấp, phân quyền rõ ràng, không làm thay Chính phủ và chính quyền địa phương. Nhờ đổi mới tư duy làm luật, trong hơn hai năm qua, việc của Quốc hội, Chính phủ và địa phương đã được phân định rõ theo tinh thần: "Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm; Trung ương, Quốc hội, Chính phủ đóng vai trò kiến tạo".
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc đã chín, đã rõ thì dứt khoát quyết định, không lấy lý do "thận trọng" để trì hoãn. Việc còn ý kiến khác nhau thì thảo luận đến cùng, lấy lợi ích quốc gia - dân tộc, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân làm chuẩn mực cao nhất.
Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, công tác xây dựng pháp luật là "trọng tâm của trọng tâm". Cùng với 21 luật và 11 nghị quyết đã thông qua tại kỳ họp trước, nếu kỳ họp này thông qua thêm 39 luật và 4 nghị quyết, thì trong năm 2026, Quốc hội sẽ ban hành 63 luật và 15 nghị quyết quy phạm pháp luật. Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là nỗ lực vượt bậc để tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Nhiều đạo luật lớn và khó như: Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Luật Đất đai (sửa đổi), cùng các Luật Nhà ở (sửa đổi), Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất)... đều tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp. Các luật này đã được cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất; riêng Luật Đất đai và Bộ luật Hình sự đã lấy ý kiến rộng rãi của nhân dân.
Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị việc thảo luận phải trúng, tập trung vào những vấn đề lớn, điểm nghẽn thể chế và chính sách còn nhiều ý kiến khác nhau; không sa vào kỹ thuật lập pháp hay nhắc lại hồ sơ; thực hiện nghiêm Quy định số 178-QĐ/TW của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.
Dù 9 tháng đầu năm, GDP tăng trưởng 9,01%, nhưng mới có 12/34 tỉnh, thành phố đạt mức tăng trưởng trên 10%. Tăng trưởng hiện nay đang dựa vào số ít địa phương, trong khi dư địa điều hành kinh tế vĩ mô ngày càng hẹp. Trong bối cảnh đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu mỗi đại biểu cần nhìn thẳng xem điểm nghẽn nằm ở thể chế, nguồn lực hay khâu tổ chức thực hiện để có giải pháp cụ thể.
Nhấn mạnh năm 2027 phải là năm tăng tốc, bứt phá với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, các quyết định về ngân sách và đầu tư công phải đúng trọng tâm, dồn sức cho các nhiệm vụ có sức lan tỏa, chấm dứt tình trạng dàn trải. Do đó, các đại biểu Quốc hội cần nắm vững 3 mối quan hệ lớn: Tăng trưởng với nguồn lực; đầu tư công với đầu tư toàn xã hội; tài khóa với ổn định vĩ mô. Cùng với đó chú trọng bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, tài chính, an ninh kinh tế, an ninh chính trị nội bộ và an ninh văn hóa, tư tưởng.
Về công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu, giám sát phải gắn liền với trách nhiệm và kết quả thực tế; đồng thời quán triệt Kết luận số 96-KL/TW của Bộ Chính trị về định hướng trọng tâm hoạt động giám sát nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Nội dung chất vấn phải ngắn gọn, rõ ràng, đi thẳng vào trách nhiệm và hướng tới giải pháp; chất vấn chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra sự chuyển biến trong thực tế. Theo đó, tại kỳ họp này sẽ tăng cường hình thức chất vấn bằng văn bản. Quốc hội bố trí một ngày để chất vấn theo nhóm vấn đề.
