DANAFF 2026 - Hành trình 40 năm Đổi mới qua lăng kính điện ảnh

Bài toán lớn sau bứt phá

Năm 2025 đánh dấu một cột mốc đặc biệt của điện ảnh Việt Nam khi tổng doanh thu phòng vé vượt 3.000 tỷ đồng, mức cao nhất từ trước tới nay. Lần đầu tiên có tám phim nội địa cán mốc trên 200 tỷ đồng, tâm điểm của năm là Mưa Đỏ với 714 tỷ đồng doanh thu và hơn 8 triệu lượt xem, trở thành phim Việt ăn khách nhất lịch sử và lọt Top 100 phim có doanh thu cao nhất toàn cầu trong năm.

Đi cùng sự bùng nổ phòng vé là những chuyển động đáng kể về công nghệ. Nhiều bộ phim được đầu tư VFX ở quy mô lớn, tiệm cận chuẩn mực sản xuất quốc tế, từng bước phá vỡ định kiến kéo dài về giới hạn kỹ thuật của phim Việt. Đề tài cũng mở rộng rõ rệt, từ lịch sử chiến tranh đến hoạt hình thuần Việt, cho thấy nỗ lực tìm kiếm những biên độ sáng tạo mới. Hợp tác quốc tế được đẩy mạnh, không chỉ để học hỏi công nghệ mà còn nhằm mở đường ra thị trường khu vực.

Theo TS Ngô Phương Lan, động lực của điện ảnh Việt Nam trước hết nằm ở những người làm nghề, những chủ thể trực tiếp tạo nên diện mạo điện ảnh. Bên cạnh đó, vai trò của cơ quan quản lý là thiết lập một khung vận hành phù hợp để điện ảnh phát triển đúng hướng và bền vững.

TS. Ngô Phương Lan và Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính tại DANAFF III

Dù vậy, bức tranh điện ảnh trong nước vẫn bộc lộ sự phân hóa rõ rệt, đặc biệt ở khối các đơn vị sản xuất Nhà nước. Một số đơn vị như Điện ảnh Quân đội Nhân dân hay Điện ảnh Công an Nhân dân vẫn duy trì hoạt động ổn định, có tác phẩm phát huy được vai trò xã hội. Ngược lại, không ít đơn vị khác đang lúng túng cả về tổ chức lẫn chất lượng, khiến nhiều dự án sau khi hoàn thành gần như không có cơ hội tiếp cận rạp chiếu.

Ở góc độ thị trường, năm 2025 cho thấy mặt bằng chất lượng phim Việt đồng đều hơn so với trước. Nếu trước đây phòng vé chủ yếu được dẫn dắt bởi các phim hài thời vụ phục vụ lễ Tết, thì nay sức hút đã lan sang nhiều thể loại, tạo nên một diện mạo phòng vé sôi động hiếm thấy.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng này vẫn thiếu độ bền. Một số đạo diễn sau khi tạo được dấu ấn bằng những bộ phim vừa có doanh thu vừa cho thấy tiến bộ nghề nghiệp lại nhanh chóng hụt hơi ở các dự án tiếp theo, sa vào lối làm phim chạy theo trào lưu. Hệ quả không chỉ là sự bào mòn uy tín cá nhân mà còn là sự suy giảm niềm tin của khán giả.

Năm 2025 cũng trùng với nhiều sự kiện kỷ niệm lớn, tạo ra hiệu ứng xã hội mạnh mẽ. Nói một cách thẳng thắn, không ít phim bom tấn đã hưởng lợi rõ rệt từ yếu tố thời điểm và nếu ra mắt trong bối cảnh bình thường, kết quả phòng vé có thể sẽ khác. Bước sang năm 2026, khi lợi thế này không còn, câu hỏi then chốt của điện ảnh Việt sẽ quay trở lại với bài toán cũ nhưng chưa bao giờ dễ giải đáp, đó là chất lượng. Điện ảnh cần những bộ phim giải trí cho số đông nhưng không “rỗng ruột” với chiều sâu nhân văn và giá trị thẩm mỹ, đủ sức thuyết phục khán giả bằng nội lực, thay vì chạy theo lợi nhuận hay những cách tiếp cận mang tính áp đặt.

Chủ động hội nhập quốc tế

Năm 2025 không chỉ đánh dấu sự tăng trưởng mạnh mẽ của điện ảnh Việt Nam nội địa, mà còn cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận không gian quốc tế. Thay vì phụ thuộc vào các lời mời mang tính đơn lẻ, các hoạt động xúc tiến điện ảnh bắt đầu được triển khai theo hướng chủ động, có kế hoạch và hướng tới mục tiêu dài hạn.

Trong năm, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, Cục Điện ảnh cùng Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam đã phối hợp tổ chức nhiều hoạt động ở nước ngoài. Chuỗi sự kiện điện ảnh tại Hoa Kỳ nhân kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam Hoa Kỳ mở đầu cho hướng đi này. Sau đó là sự hiện diện liên tục tại các liên hoan phim lớn như Cannes, Busan và Tokyo, với gian hàng chính thức, các hoạt động giới thiệu phim, dự án và quảng bá bối cảnh quay trong nước, cho thấy nỗ lực định vị điện ảnh Việt Nam không chỉ như một nền điện ảnh đang phát triển, mà như một đối tác sản xuất tiềm năng trong khu vực.

Trong bối cảnh đó, Tuần lễ Điện ảnh Việt Nam - Hành trình Ánh sáng tại Paris nổi lên như một mô hình xúc tiến tiêu biểu. Theo TS. Ngô Phương Lan, ý tưởng ban đầu do nhà báo Nguyễn Mỹ Linh, phóng viên thường trú của VTV tại Pháp đề xuất. Trên cơ sở đó, chương trình được xây dựng như một không gian giới thiệu dành riêng cho điện ảnh Việt Nam, thay vì xuất hiện rời rạc trong các khuôn khổ liên hoan phim quốc tế.

Hành trình Ánh sáng được thiết kế như một lát cắt có chủ ý từ quá khứ đến hiện tại của điện ảnh Việt. Từ các tác phẩm kinh điển, phim chiến tranh, phim giai đoạn hậu thống nhất, đến các tác phẩm đương đại và phim độc lập từng tham gia nhiều liên hoan phim quốc tế. Việc giới thiệu những bộ phim lần đầu công chiếu quốc tế như Mưa đỏ hay Tử chiến trên không cho thấy nỗ lực kết nối giữa các thế hệ làm phim thay vì chỉ tập trung vào một vài gương mặt, tác phẩm đơn lẻ.

Đoàn làm phim Mưa Đỏ tại Tuần lễ Điện ảnh Việt Nam - Hành trình Ánh sáng (Paris, Pháp)

Từ góc nhìn của TS. Ngô Phương Lan, trong một hoặc hai thập kỷ trước, việc điện ảnh Việt Nam ra nước ngoài phần nhiều mang tính cá nhân. Ai được mời thì người đó đi, thiếu sự hỗ trợ về mặt hệ thống. Đến thời điểm này, mục tiêu đặt ra là để điện ảnh Việt Nam ra thế giới một cách chủ động, đúng với tinh thần hội nhập quốc tế.

Bà cho rằng các hoạt động xúc tiến cần được thực hiện thường xuyên và đồng bộ nhằm từng bước xây dựng hình ảnh điện ảnh Việt Nam trở nên quen thuộc và có vị thế trong giới làm phim quốc tế. Chỉ khi đi ra ngoài một cách chủ động và liên tục, điện ảnh Việt Nam mới có thể thoát khỏi tình trạng đơn thương độc mã. Quan trọng hơn, đây là con đường để mở rộng thị trường. Bởi dù điện ảnh Việt Nam đã chiếm lĩnh khá tốt thị trường nội địa, thì không gian quốc tế vẫn còn rất hạn chế và đòi hỏi những chiến lược bền bỉ hơn.

Tất nhiên, để triển khai các chương trình này, các đơn vị như Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam phải chủ động huy động nguồn kinh phí xã hội hóa, tự xây dựng nội dung, tổ chức nhân sự và đưa nghệ sĩ, nhà làm phim ra nước ngoài. Đây không phải là những công việc đơn giản, nhưng là con đường cần thiết nếu điện ảnh Việt Nam muốn phát triển bền vững, từng bước xác lập vị thế rõ ràng trên bản đồ điện ảnh thế giới.

DANAFF 2026 nhìn lại 40 năm Đổi mới

Chia sẻ về Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng, TS. Ngô Phương Lan cho biết DANAFF được xác định như một không gian giữ chuẩn nghề nghiệp và từng bước nâng chuẩn mực đó qua mỗi kỳ tổ chức. Thay vì chạy theo quy mô hay số lượng, liên hoan phim lựa chọn con đường phát triển thận trọng, duy trì một khung chương trình nhất quán, đồng thời chủ động mở rộng những không gian mới để tránh rơi vào quỹ đạo lặp lại.

Ở lần tổ chức thứ ba vào năm 2025, DANAFF mở rộng vai trò đào tạo thông qua việc hình thành không gian DANAFF Talent. Sang năm 2026, định hướng này tiếp tục được đẩy xa hơn khi các chương trình đào tạo căn bản được triển khai theo hướng thực chất, tập trung hỗ trợ các nhà làm phim trẻ phát triển dự án của mình. Các khóa học dự kiến tổ chức trước thời điểm diễn ra liên hoan phim, với sự tham gia hướng dẫn của các chuyên gia quốc tế đến từ Hàn Quốc, Pháp và Mỹ. Điều này đưa DANAFF tiến gần hơn tới mô hình liên hoan phim gắn với đào tạo, phát triển dự án và kết nối nghề nghiệp.

Một trục nội dung quan trọng khác của DANAFF 2026 là chủ đề nhìn lại diện mạo điện ảnh Việt Nam trong 40 năm Đổi mới. Sau Đại hội VI, điện ảnh Việt Nam đã trải qua những chuyển biến sâu sắc khi rời khỏi cơ chế bao cấp để bước vào nền kinh tế thị trường dưới sự quản lý của Nhà nước. Giai đoạn này ghi dấu nhiều tác phẩm có giá trị nghệ thuật và xã hội, phản ánh những biến động lớn. Việc nhìn lại chặng đường 40 năm không chỉ mang ý nghĩa tổng kết, mà còn nhằm nhận diện rõ hơn những lựa chọn, thành công và cả những giới hạn trong quá trình phát triển của điện ảnh Việt Nam.

DANAFF trở thành sự kiện điện ảnh đáng mong đợi nhất trong những năm gần đây

Ở tiêu điểm điện ảnh quốc tế, DANAFF 2026 lựa chọn điện ảnh Mỹ như một lát cắt lớn của lịch sử điện ảnh thế giới. Chương trình được xây dựng theo dòng chảy từ phim câm đến thế kỷ XXI, bao gồm cả dòng chính thống và độc lập. Thay vì tập trung vào các tác phẩm bom tấn, tiêu điểm điện ảnh Mỹ hướng tới phác họa một bức tranh khái quát về sự vận động của một nền điện ảnh lớn, với những bộ phim mang dấu ấn cá nhân rõ nét của đạo diễn và những tác phẩm có sức ảnh hưởng toàn cầu.

Song song với các chương trình trên, DANAFF tiếp tục nâng cao chất lượng các hoạt động kết nối công nghiệp điện ảnh. Các sự kiện giới thiệu dự án, chia sẻ kinh nghiệm sản xuất và phát hành, cùng sự tham gia của các nhà làm phim, nhà sản xuất và nhà phát hành trong nước và quốc tế, góp phần mở rộng mạng lưới hợp tác. Việc thúc đẩy các bộ phim ra mắt và công chiếu quốc tế tại DANAFF cũng được TS. Ngô Phương Lan và các cộng sự xem là một bước đi quan trọng.

Những nỗ lực này hướng tới mục tiêu xây dựng một nền điện ảnh Việt Nam phát triển chuyên nghiệp và bền vững. Khi nội lực điện ảnh trong nước đang dần hình thành sức hút rõ rệt, thách thức không còn nằm ở tốc độ tăng trưởng, mà ở khả năng chuyển hóa đà phát triển đó thành một nền công nghiệp điện ảnh đủ nền tảng để đi đường dài.