“Tôi là một người may mắn khi sanh ra trong một gia đình giàu truyền thống…” - nghệ nhân Sơn Sa Vane nhẹ nhàng mở đầu câu chuyện.
Việc có cha là bầu gánh hát Dù-kê nổi tiếng trong vùng và mẹ chuyên may trang phục sân khấu Khmer đã trao truyền và nuôi dưỡng niềm đam mê của nghệ nhân Sơn Sa Vane với sân khấu truyền thống của cộng đồng mình. Học hỏi từ các nghệ nhân đi trước, ông nắm bắt và biểu diễn được nhiều nhạc cụ Khmer, trở thành nghệ nhân mộc gia dụng nổi tiếng với việc chế tác mặt nạ đặc trưng của sân khấu Khmer.
![]() |
PGS.TS Phan Anh Tú, nghệ nhân Sơn Sa Vane và TS. Mai Mỹ Duyên tại chương trình Thư viện Người số 2 - Ảnh: Minh Khang |
![]() |
Tiết mục biểu diễn "Múa Chằn" của người Khmer - Ảnh: Minh Khang |
![]() |
TS. Sơn Cao Thắng chia sẻ về nghệ thuật múa và các loại mão, mặt nạ sân khấu Khmer Nam bộ - Ảnh: Minh Khang |
Không theo con đường học thuật hàn lâm, nghệ nhân Sơn Sa Vane đóng góp thầm lặng trong đời sống sinh hoạt hằng ngày, nắm giữ và trao truyền tri thức dân gian khi còn là vị A-char (danh xưng kính trọng mà đồng bào Khmer gọi những người từng tu học, có uy tín trong xã hội, am hiểu sâu sắc về kinh điển Phật pháp và truyền thống, phong tục, tập quán của người Khmer) dạy chữ Khmer trong chùa và chủ trì nghi lễ cho bà con trong phum sóc.
Nhưng trên hết, kho tàng di sản văn hóa dân gian mà nghệ nhân Sơn Sa Vane gìn giữ, tích lũy đã trở thành nguồn cảm hứng để con trai ông là TS. Sơn Cao Thắng tiếp bước “Hành trình gìn giữ và tiếp nối văn hóa Khmer Nam Bộ” bằng con đường tri thức, khoa học.
![]() |
Chương trình bố trí người biểu đạt ngôn ngữ ký hiệu cho bạn đọc điếc/khiếm thính - Ảnh: Minh Khang |
![]() |
Khách đến thư viện chú ý đến triển lãm ảnh về văn hóa Khmer Nam bộ - Ảnh: Minh Khang |
TS. Sơn Cao Thắng hiện là Phó Trưởng khoa Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ (Trường Đại học Trà Vinh), trực tiếp giảng dạy những học phần liên quan đến nghệ thuật Khmer Nam Bộ (biểu diễn âm nhạc và múa Khmer Nam bộ). Với anh, di sản không đến từ sách vở mà thấm dần qua tiếng nhạc, tiếng đục đẽo gỗ của cha, làn điệu Ba-sắc (dân ca của người Khmer gắn với đời sống, hát ru và sân khấu Dù-kê) của mẹ cùng nếp sống của cộng đồng phum sóc. Lớn lên, anh không chỉ nối nghiệp cha mà còn chọn một con đường xa hơn: đưa tri thức dân gian của phum sóc vào nghiên cứu khoa học và đời sống đương đại.
Từ giảng đường ra đời sống, TS. Sơn Cao Thắng chủ trương không chỉ nghiên cứu mà còn phải để di sản hiện hữu trong đời sống đương đại qua việc giữ gìn những điệu múa truyền thống, phục dựng mão, mặt nạ dùng trong sân khấu Khmer truyền thống. Từ đề tài khoa học “Nghiên cứu, chế tác mão, mặt nạ múa cổ điển của người Khmer Nam Bộ”, TS. Sơn Cao Thắng và học trò đã mở cơ sở chế tác mão, mặt nạ phục vụ nghệ thuật biểu diễn, sản phẩm thủ công mỹ nghệ Khmer và các mô hình thu nhỏ (mô hình chính điện chùa Phật giáo Nam tông Khmer, mô hình ghe Ngo, mão, mặt nạ mini…) làm quà lưu niệm cho du khách…
Trích đoạn múa dân gian Khmer Nam bộ do TS. Sơn Cao Thắng biên đạo, hướng dẫn - Clip: Minh Khang |
Ngoài chương trình giao lưu, trực tiếp tại chỗ, chương trình Thư viện Người số 2 lần này còn mở rộng thành chuyên đề trực tuyến khi triển khai chuỗi bài viết cùng hình ảnh minh họa trên website www.thuviennguyenanninh.vn với các nội dung giới thiệu các đạo cụ nghệ thuật trình diễn của người Khmer như mão, mặt nạ, trang phục thực hành các nghi thức tôn giáo trong các dịp lễ hội, cũng như nghề tạo tác nông cụ và phương tiện vận chuyển dùng cho nghề nông. Cùng ứng dụng công nghệ số hóa 3D hiện vật mão, mặt nạ Khmer kết hợp thuyết minh, giúp công chúng tiếp cận trực quan và tương tác với các giá trị di sản.
Đặc biệt, chương trình có chuyên gia phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu trong tạo điều kiện để người điếc/khiếm thính trực tiếp theo dõi nội dung, đặt câu hỏi và tham gia đối thoại cùng các diễn giả.




