Giá đất do Nhà nước quyết định
Trình bày những định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, Chính phủ đã thông qua 7 nhóm chính sách.
Theo đó, nhóm chính sách thứ nhất là đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng tích hợp, số hóa, đơn giản hóa hệ thống quy hoạch phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; nâng cao chất lượng quy hoạch, kiểm soát chặt việc điều chỉnh quy hoạch và ưu tiên quỹ đất cho kết cấu hạ tầng, nhà ở xã hội, giáo dục, y tế và các động lực tăng trưởng mới.
Thứ hai, hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch; quy định rõ các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất; hoàn thiện cơ chế khai thác quỹ đất cơ quan, trụ sở dôi dư và ưu tiên đất cho giáo dục, y tế, nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội và các lĩnh vực ưu tiên phát triển.
Thứ ba, hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng hài hòa lợi ích Nhà nước, người dân và nhà đầu tư; rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng; bổ sung cơ chế linh hoạt đối với dự án trọng điểm, cấp bách và trường hợp có sự đồng thuận cao của người dân. Chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”, bảo đảm người có đất bị thu hồi có chỗ ở, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Thứ tư, đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất theo hướng chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển về đất đai. Giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu đầy đủ, công khai, minh bạch; điều tiết địa tô chênh lệch, điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất đai, phòng, chống đầu cơ, thao túng giá, qua đó khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ năm, hoàn thiện quy định về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất theo hướng khơi thông nguồn lực tài nguyên thông qua mở rộng cơ chế sử dụng đất đa mục đích, khai thác không gian đa chiều, không gian trên cao và lấn biển, thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai; phát triển thị trường quyền sử dụng đất và bổ sung cơ chế đối với một số loại đất, mô hình phát triển mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ sáu, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai; hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia; xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận; đơn giản hóa trình tự, thủ tục hành chính phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp gắn với nâng cao trách nhiệm của địa phương và tăng cường kiểm tra, giám sát của Trung ương.
Thứ bảy, đổi mới, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; khắc phục bằng được tình trạng không sử dụng đất, để đất hoang hóa, ô nhiễm, suy thoái; các tồn tại lịch sử trong quản lý, sử dụng đất; hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai.
Tách bạch xác định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi, đại diện cơ quan thẩm tra, nêu rõ: Ủy ban tán thành với sự cần thiết, cấp bách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.
Về thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (Chính sách 3), Ủy ban đề nghị báo cáo làm rõ về sự cần thiết, căn cứ đề xuất các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với các dự án đầu tư kinh doanh mới được bổ sung; tiếp tục hoàn thiện quy định theo hướng quy định rõ ràng về tiêu chí dự án thuộc phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát kỹ lưỡng các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư, bảo đảm thật sự cần thiết, cấp bách, vì lợi ích chung, do chính sách này có tác động lớn đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, ảnh hưởng đến tâm lý của người dân, dư luận xã hội; nghiên cứu bổ sung một số yêu cầu đối với trường hợp này như: phải phê duyệt phương án sơ bộ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; có phương án tạm cư; có cam kết về mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi thu hồi đất…
Về cơ chế tài chính về đất đai, giá đất (Chính sách 4), Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ nghị quyết Trung ương về việc Nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất khi đưa vào sử dụng căn cứ vào mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, bảo đảm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, chi phí đầu vào thấp cho hoạt động sản xuất kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu xây dựng cơ chế xác định giá đất cho sản xuất, kinh doanh bảo đảm hợp lý; tách bạch xác định giá đất (công cụ kinh tế để quản lý và điều tiết nguồn lực đất đai) với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (chính sách bảo đảm an sinh và quyền lợi của người dân khi thu hồi đất).
Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ: Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với các định hướng lớn về chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 và sự cần thiết, cấp bách phải sửa đổi toàn diện Luật này, tạo lập nền tảng thể chế đồng bộ để giải phóng nguồn lực, thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo cho mô hình phát triển mới của đất nước.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị quán triệt sâu sắc quan điểm, định hướng của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương, bám sát và thể chế hóa đầy đủ quan điểm: Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước. Mục tiêu chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản lý phát triển về đất đai; hướng tới xây dựng một nền quản trị đất đai hiện đại, đồng bộ, công khai, minh bạch và hiệu quả. Theo đó, mỗi quy định được đề xuất sửa đổi cần phải trả lời rõ 3 câu hỏi lớn: Có thực sự giải phóng nguồn lực đất đai cho phát triển hay không? Có góp phần nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính không cần thiết, tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp hay không? Có bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp hay không?
Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục rà soát để sửa đổi một cách toàn diện, căn cơ Luật Đất đai; các cơ chế, chính sách đề xuất phải thực sự khả thi, bảo đảm thực sự tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn, cắt giảm thủ tục hành chính không cần thiết. Cùng với đó, nghiên cứu kỹ lưỡng, thuyết minh báo cáo rõ về các cơ chế, chính sách thí điểm đặc thù đã được thực thi và được chứng minh là hiệu quả để có thể luật hóa, áp dụng chung trên phạm vi cả nước. Bảo đảm mục tiêu quyền sử dụng đất là yếu tố đầu vào quan trọng cho đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, khơi thông nguồn lực đất đai, thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững theo phương châm: Thể chế kiến tạo đi trước mở đường cho phát triển.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét cho ý kiến đối với định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất vào đầu tháng 8/2026.
