Độc đáo di sản văn hóa phi vật thể Nói lý, hát lý

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) -Nghệ thuật nói lý, hát lý của đồng bào Cơ Tu lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác là một trong những sản phẩm văn hóa phi vật thể đặc trưng, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Cư ngụ dưới chân dãy Trường Sơn hùng vĩ, đồng bào dân tộc Cơ Tu ở huyện Đông Giang (tỉnh Quảng Nam) sở hữu kho tàng di sản văn hóa đa dạng và phong phú gồm Không gian văn hóa làng, các phong tục tập quán, múa Tâng tung za zá, kiến trúc Gươl, dệt thổ cẩm…

Nghệ thuật nói lý, hát lý của người Cơ Tu là hình thức ứng khẩu, sử dụng vào mục đích sinh hoạt văn hóa, văn nghệ trong đời sống tinh thần của đồng bào Cơ Tu từ xưa đến nay.

Nói lý, hát lý của người Cơ Tu không nhất thiết phải dùng triết lý để mổ xẻ, phân tích sự việc hiện tượng xung quanh. Cái “lý” ở đây là dùng hình tượng ẩn dụ, nhân hóa, ví cái này để hiểu nghĩa cái kia. Vì thế nói lý, hát lý luôn kích thích người nghe, giúp người nghe hiểu câu chuyện một cách cặn kẽ, chí tình và đồng cảm với nhau để chia sẻ niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống hằng ngày.

Độc đáo di sản văn hóa phi vật thể Nói lý, hát lý ảnh 1
Nam nữ tỏ tình, hay giải quyết mâu thuẫn nội bộ trong cộng đồng... , người Cơ Tu vẫn thường nói lý, hát lý - Ảnh: Dân trí

Để nói về người con gái đẹp, nết na, siêng năng và có giọng hát hay, người Cơ Tu thường lấy hình ảnh của hoa thơm đang độ hàm tiếu và tiếng chim hót ngân nga, trong trẻo của buổi ban mai giữa đại ngàn để tôn vinh vẻ đẹp của người con gái ấy

Còn muốn nói về vẻ đẹp cường tráng, rộng lớn, bao la như gió núi, mưa ngàn của người con trai, người Cơ Tu lấy cái “lý” mạnh mẽ như cây gỗ lim, gỗ dổi hay hổ rừng, voi rừng để gắn với người con trai.

Để phê phán thói hư tật xấu, cần phải sửa chữa, người Cơ Tu thường sử dụng những thứ hư hại trong cây trồng, vật nuôi, như cây bị bệnh dẫn đến mục nát, con vật bị chết lâu ngày hôi thối, con người cần tránh xa để khỏi bị lây nhiễm bệnh.

Nghệ nhân Y Kông nhấn mạnh, nói lý, hát lý có những cách thể hiện khác nhau, ý tứ riêng của nó. Do vậy, không thể ai cũng nói lý, hát lý hay và giải thích đúng nghĩa để hiểu nhau được. Điều đó cho thấy muốn nói lý, hát lý đạt ở trình độ cao phải khổ luyện học hỏi, tích lũy kinh nghiệm sống và kinh nghiệm của cha ông đi trước để lại...

Ngày 28/10, Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch Quảng Nam cho biết, nghệ thuật nói lý, hát lý của đồng bào Cơ Tu ở các huyện miền núi Quảng Nam vừa được Bộ VH -TT-DL công nhận là di sản phi vật thể quốc gia.

Để bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể trên địa bàn, huyện đang thực hiện Đề án bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống tộc người Cơ Tu, hàng năm xây dựng kế hoạch triển khai phát triển kinh tế-xã hội gắn liền với công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể.

Ảnh minh họa
Hàng chục tiết mục tranh tài trong Cuộc thi Tài năng Xiếc toàn quốc 2021
(Ngày Nay) - "Cuộc thi tài năng Xiếc toàn quốc - 2021”, sẽ diễn ra từ ngày 22-27/4 tại Liên đoàn Xiếc Việt Nam. Cuộc thi do Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) phối hợp với Hội Nghệ sỹ Sân khấu Việt Nam, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao các tỉnh, thành phố và các đơn vị liên quan tổ chức.
Xuất hiện siêu bão đầu tiên trong năm
Xuất hiện siêu bão đầu tiên trong năm
(Ngày Nay) - Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, lúc 7 giờ ngày 18/4, siêu bão SURIGAE đang ở vào khoảng 13,5 độ Vĩ Bắc; 127,6 độ Kinh Đông, cách bờ biển miền Trung Philippines khoảng 420km về phía Đông. Sức gió mạnh nhất vùng gần tâm siêu bão mạnh cấp 17 (200-220km/giờ), giật trên cấp 17.
Khai mạc Lễ hội du lịch Ba Vì
Khai mạc Lễ hội du lịch Ba Vì
(Ngày Nay) - Lễ hội du lịch Ba Vì diễn ra từ ngày 18/4 kéo dài đến tháng 8/2021 với nhiều hoạt động phong phú, đa dạng.
BĐS biển Phan Thiết vẫn là ‘vedette’ của giới đầu tư
BĐS biển Phan Thiết vẫn là ‘vedette’ của giới đầu tư
(Ngày Nay) - BĐS Phan Thiết sau quý 1/2021 ngày càng “sốt nóng” nhờ có thêm lực đẩy tăng trưởng mới với cao tốc và sân bay đã và đang triển khai. Nhờ hạ tầng "tươi sáng", BĐS biển Phan Thiết vẫn là "vedette" của giới đầu tư.
Giúp người khuyết tật vươn lên, hòa nhập cuộc sống
Giúp người khuyết tật vươn lên, hòa nhập cuộc sống
(Ngày Nay) - Công tác hỗ trợ việc làm cho người lao động khuyết tật trong thời gian gần đây đang được các cơ quan chức năng quan tâm, chú trọng. Ngày càng nhiều các tổ chức, cá nhân tham gia công tác giáo dục, tạo việc làm cho người khuyết tật.
Học sinh lớp 11 sáng tạo phần mềm nhận diện thực vật
Học sinh lớp 11 sáng tạo phần mềm nhận diện thực vật
(Ngày Nay) - Với mong muốn giúp người dùng nhận diện và hỗ trợ các thông tin cũng như công dụng của các loài thực vật, hai học sinh lớp 11 trường THPT Lý Tự Trọng (thành phố Nha Trang, Khánh Hòa) đã sáng tạo ra phần mềm "The Plantae" có khả năng nhận diện và cung cấp thông tin khoa học của thực vật.