Nhà trường phải dạy học sinh những điều máy móc không làm thay được
Trình bày ý kiến tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn Đà Nẵng) cho biết, theo báo cáo thẩm tra, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 đến 24 tuổi trong 9 tháng năm 2026 là 8,87% (tương đương gần 9 bạn trẻ trong 100 người tham gia thị trường lao động chưa có việc làm), trong khi các ngành công nghệ cao, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) lại đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực.
Đại biểu nhận định nhà trường và thị trường lao động đang có sự lệch pha, đồng thời đề nghị làm rõ cơ chế dự báo nhu cầu nhân lực và gắn kết đặt hàng đào tạo cùng doanh nghiệp. Kết quả việc làm sau tốt nghiệp cần được công khai theo ngành, trình độ và kiểm chứng bằng dữ liệu bảo hiểm xã hội tổng hợp thay vì chỉ dựa vào phiếu khảo sát.
Nhấn mạnh giá trị cốt lõi của giáo dục, đại biểu Trần Mạnh Huy nêu rõ: "Trí tuệ nhân tạo có thể tìm ra đáp án nhanh hơn bất kỳ học sinh nào. Vậy nhà trường phải dạy các em điều máy không làm thay được: biết đặt câu hỏi, biết suy luận, và biết nghi ngờ một câu trả lời nghe có vẻ đúng".
Đại biểu cho rằng đội ngũ giáo viên phải được bồi dưỡng năng lực AI, thay đổi phương pháp giảng dạy và đánh giá-chuyển từ chấm sản phẩm cuối cùng sang đánh giá cả quá trình lập luận.
Bên cạnh đó, các đại biểu cũng lưu ý về tính ổn định của hệ thống giáo dục. Đại biểu chỉ ra rằng những thay đổi liên tục trong phương án tuyển sinh và thi cử khiến các gia đình, học sinh khó lòng thích ứng kịp. Do đó, cần có cơ chế bảo đảm sự ổn định, các điều chỉnh lớn phải được công bố sớm từ khi học sinh bước vào bậc trung học phổ thông.
Không để khâu thực thi pháp luật trở thành điểm nghẽn mới
Đánh giá về bức tranh kinh tế - xã hội chung, các đại biểu ghi nhận những nỗ lực rất lớn trong công tác hoàn thiện thể chế thời gian qua, qua đó cơ bản tháo gỡ được những điểm nghẽn về cơ chế, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho các nhiệm vụ phát triển.
Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc và đại biểu Trần Thị Kim Nhung (Đoàn Quảng Ninh) cùng chung nhận định: điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở sự thiếu hụt quy định, mà dịch chuyển sang khâu tổ chức thực hiện. Tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết, khoảng cách giữa chính sách trên giấy và kết quả thực tiễn vẫn là rào cản cần được nhận diện và xử lý dứt điểm theo từng ngành, từng lĩnh vực.
Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng Bế Thanh Tịnh cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải phân tích kỹ lưỡng các yếu tố đặc thù về địa lý, dân số và năng lực tự chủ của từng địa phương để có các gói chính sách vĩ mô hỗ trợ sát thực tế.
Tại buổi thảo luận, các đại biểu hoan nghênh chủ trương chuyển mạnh từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh theo Nghị quyết số 72-NQ/TW, đồng thời ghi nhận kết quả tích cực từ các đợt khám sức khỏe sàng lọc cho người dân.
Tuy nhiên, thực tế tại y tế cơ sở vẫn còn nhiều bất cập. Đơn cử như tình trạng thiếu nhân lực bác sĩ tại vùng cao, vùng sâu hay tình trạng "có máy mà không có người dùng" do trang thiết bị phân bổ chưa đồng bộ với năng lực vận hành.
Một số đại biểu kiến nghị quá trình mua sắm thiết bị cần tuân thủ nguyên tắc "người trước, máy sau", đẩy mạnh cơ chế bảo trợ chuyên môn giữa bệnh viện tuyến trên và trạm y tế xã, đồng thời khai thác triệt để hiệu quả của dữ liệu hồ sơ sức khỏe điện tử trên nền tảng VNeID để quản lý chặt chẽ nhóm người có nguy cơ cao.
Khép lại nội dung thảo luận, các đại biểu nhấn mạnh rằng mọi mục tiêu tăng trưởng và chính sách vĩ mô cuối cùng đều phải đo lường bằng chất lượng cuộc sống thực tế của người dân-từ cơ hội học tập, việc làm của thế hệ trẻ đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và sự hòa nhập của các nhóm yếu thế trong cộng đồng.
