 |
Đại sứ Việt Nam tại Pháp Trịnh Đức Hải và đại diện chính quyền địa phương cắt băng khánh thành Đài tưởng niệm. Ảnh: TTXVN |
Tại Pháp, công trình được đặt tại Công viên Bellariva, bên cạnh tòa thị chính xã Creysse, tỉnh Dordogne, nhằm tưởng nhớ khoảng 4.000 lính thợ Đông Dương bị đưa sang Pháp phục vụ nền kinh tế thời chiến và khôi phục một phần lịch sử từng bị lãng quên suốt nhiều thập kỷ qua.
Dự án được khởi xướng bởi nhà báo, nhà sử học Pierre Daum và ông Michel Lecat - Chủ tịch Hiệp hội Di sản Nhiếp ảnh vùng Bergerac. Công trình nhận được sự hỗ trợ tài chính của các cấp chính quyền địa phương, trong đó có Hội đồng vùng Nouvelle-Aquitaine, Hội đồng tỉnh Dordogne, Cộng đồng đô thị Bergerac và xã Creysse.
Điểm đặc biệt của Đài tưởng niệm là bức tranh ghép khổ lớn được tạo thành từ khoảng 2.400 bức ảnh chân dung lưu trữ do nhiếp ảnh gia Robert Bondier thực hiện trong thời kỳ chiến tranh. Nhiều bức ảnh ghi lại hình ảnh những người lính thợ Đông Dương từng đi qua Bergerac và khu vực lân cận. Bộ sưu tập này được ông Lecat phát hiện, bảo tồn, số hóa và nghiên cứu trong nhiều năm, trước khi trở thành nền tảng cho dự án tưởng niệm ngày nay.
Phát biểu tại buổi lễ, Đại sứ Việt Nam tại Pháp Trịnh Đức Hải nhấn mạnh lịch sử của những người lính thợ Đông Dương là một phần ký ức chung giữa Việt Nam và Pháp. Theo Đại sứ, hàng nghìn người Việt đã phải rời quê hương trong hoàn cảnh đặc biệt khó khăn để sang Pháp phục vụ nền kinh tế thời chiến, sống và làm việc trong điều kiện thiếu thốn, nhưng vẫn có những đóng góp quan trọng đối với hoạt động sản xuất và sự phát triển của nước Pháp thời bấy giờ. Đặc biệt, sau khi chiến tranh kết thúc, những người ở lại đã tham gia phục hồi nước Pháp.
Đại sứ đánh giá cao nỗ lực của các nhà nghiên cứu, các hội đoàn và chính quyền địa phương Pháp trong việc tìm kiếm tư liệu, khôi phục danh tính và ghi nhớ những số phận từng bị lịch sử lãng quên. Theo ông, việc khánh thành Đài tưởng niệm tại Creysse không chỉ là sự ghi nhận những đóng góp thầm lặng của những người lính thợ Đông Dương, mà còn thể hiện tinh thần tôn trọng sự thật lịch sử và trách nhiệm truyền lại ký ức cho các thế hệ mai sau.
Đại sứ Trịnh Đức Hải nhấn mạnh công trình là biểu tượng của sự thấu hiểu, hòa giải và tình hữu nghị giữa hai dân tộc, đồng thời là cây cầu kết nối quá khứ với hiện tại, kết nối các thế hệ con cháu của những người lính thợ Đông Dương với quê hương nguồn cội, đồng thời góp phần củng cố tình hữu nghị và sự tin cậy giữa Việt Nam và Pháp.
Theo các tài liệu lịch sử được giới thiệu tại buổi lễ, khoảng 20.000 người Việt Nam đã được chính quyền thuộc địa đưa sang Pháp từ năm 1939 để phục vụ nhu cầu nhân lực thời chiến. Riêng tại Bergerac và khu vực lân cận thuộc tỉnh Dordogne, khoảng 4.000 người từng làm việc tại Nhà máy thuốc súng Bergerac hoặc sinh sống trong các khu trại lao động.
 |
Đại sứ Việt Nam tại Pháp Trịnh Đức Hải phát biểu tại lễ khánh thành Đài tưởng niệm. Ảnh: TTXVN |
Nhà báo, nhà sử học Daum cho biết trong nhiều năm qua, câu chuyện về những người lính thợ Đông Dương gần như vắng bóng trong ký ức tập thể của xã hội Pháp. Nhiều người bị cưỡng ép rời quê hương, làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, chịu đói rét, bệnh tật và nhiều hình thức đối xử bất công. Theo ông, việc dựng đài tưởng niệm không nhằm khơi lại những chia rẽ của quá khứ, mà để trả lại tên tuổi, khuôn mặt và phẩm giá cho những con người từng bị lịch sử lãng quên.
Về phần mình, ông Lecat chia sẻ chính những bức ảnh lưu giữ trong gia đình đã giúp ông nhận ra quy mô và giá trị đặc biệt của di sản này. Nhiều năm qua, cá nhân ông đã cùng ông Daum nỗ lực xác minh danh tính, thu thập tư liệu và kết nối với thân nhân của những người xuất hiện trong ảnh. Ông hy vọng công trình sẽ giúp nhiều gia đình Việt Nam tìm lại dấu vết người thân từng sống và làm việc tại Pháp.
Ông Frédéric Delmarès - Thị trưởng Creysse và là Chủ tịch Cộng đồng đô thị Bergerac - nhắc lại rằng sau những cuộc ném bom năm 1944, nhiều lính thợ Đông Dương đã được chuyển từ Nhà máy thuốc súng Bergerac tới trại Creysse. Một số người sau đó trở về Việt Nam, nhưng cũng có những người ở lại Pháp, lập gia đình và trở thành một phần của cộng đồng địa phương. Theo ông, việc đặt Đài tưởng niệm tại Creysse là cách để địa phương ghi nhận đóng góp của những con người từng âm thầm đi qua vùng đất này.
Trong khi đó, Thị trưởng Bergerac - ông Fabien Ruet - cho rằng ký ức về lao động Đông Dương là một phần không thể tách rời của lịch sử địa phương. Ông nhấn mạnh Đài tưởng niệm không chỉ hướng tới quá khứ, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm truyền lại sự thật lịch sử cho các thế hệ mai sau. Theo ông, việc nhìn nhận đầy đủ những giai đoạn khó khăn của lịch sử là điều cần thiết để xây dựng sự hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau.
Ông Jacques Ranoux - Phó Chủ tịch Hội đồng tỉnh Dordogne phụ trách công tác ký ức lịch sử - đánh giá công trình là một công cụ giáo dục có giá trị đối với thế hệ trẻ. Ông cho rằng lịch sử của lính thợ Đông Dương giúp người dân hiểu rõ hơn về những hệ lụy của chế độ thuộc địa, chiến tranh và sự kỳ thị, đồng thời góp phần chống lại các xu hướng xuyên tạc hoặc bóp méo lịch sử.
 |
Đại diện chính quyền địa phương phát biểu tại lễ khánh thành Đài tưởng niệm. Ảnh: TTXVN |
Một trong những phần xúc động nhất của buổi lễ là lời kể của cháu gái một lao động Đông Dương từng làm việc tại Bergerac. Bà chia sẻ hành trình nhiều năm tìm kiếm tư liệu để ghép lại câu chuyện đời của ông nội mình, từ lúc rời Việt Nam sang Pháp năm 1940 cho tới khi ở lại lập nghiệp sau chiến tranh. Theo bà, Đài tưởng niệm đã giúp những người lính thợ Đông Dương từng bị lãng quên có lại tên tuổi, gương mặt và vị trí xứng đáng trong lịch sử.
Việc khánh thành Đài tưởng niệm tại Creysse không chỉ góp phần khôi phục ký ức về hàng nghìn lính thợ Đông Dương từng âm thầm cống hiến trên đất Pháp, mà còn đánh dấu một bước tiến mới trong nỗ lực nhìn nhận và chia sẻ lịch sử chung giữa hai dân tộc. Với hàng nghìn gương mặt được tái hiện trên bức tường tưởng niệm, công trình là biểu tượng của sự ghi nhận, tôn trọng nhân phẩm và tình hữu nghị ngày càng bền chặt giữa Việt Nam và Pháp.
