Kiến tạo thể chế, khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa

Ngày 10/10/2026, tại Hà Nội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phối hợp với Bộ Công an tổ chức Hội thảo khoa học năm 2026 với chủ đề “Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Hội thảo tập trung nhận diện những điểm nghẽn về thể chế, chính sách, nguồn lực và cơ chế phối hợp trong phát triển văn hóa; đồng thời đề xuất giải pháp nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước, nhất là Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 30 của Chính phủ.

Đây cũng là hoạt động tiếp nối Hội thảo Văn hóa năm 2024, hướng tới mục tiêu phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa, đóng góp vào sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam khẳng định văn hóa và con người là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của phát triển bền vững. Theo đó, phát triển văn hóa cần gắn kết chặt chẽ với kinh tế, chính trị, xã hội, khoa học, công nghệ và hội nhập quốc tế.

Cụ thể hóa định hướng này, Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam tạo cơ sở triển khai các cơ chế tháo gỡ khó khăn về nguồn lực, nhân lực, chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời mở rộng sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, đội ngũ sáng tạo và cộng đồng.

Trong tiến trình đó, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội giữ vai trò quan trọng trong nghiên cứu, tham gia hoàn thiện chính sách, góp phần bảo đảm tính đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật. Trọng tâm không chỉ là xử lý những vướng mắc trong từng lĩnh vực mà còn nhận diện các vấn đề liên ngành, từ cơ chế đầu tư, ngân sách đến bảo tồn di sản, sở hữu trí tuệ và phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Triệu Thế Hùng, việc phối hợp giữa Ủy ban và Bộ Công an thể hiện cách tiếp cận toàn diện, gắn phát triển văn hóa với hoàn thiện chính sách, pháp luật, bảo vệ an ninh văn hóa và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.

Ông Triệu Thế Hùng bày tỏ quan điểm

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận ba nhóm vấn đề chính: làm rõ vai trò của văn hóa và con người trong tạo dựng sức mạnh nội sinh, khơi dậy khát vọng phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; nhận diện những hạn chế, bất cập về thể chế, chính sách, nguồn lực và phối hợp thực hiện; đề xuất giải pháp hoàn thiện cơ chế, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là xây dựng cơ chế chuyển hóa di sản và vốn văn hóa thành tri thức, tài sản trí tuệ và sản phẩm sáng tạo. Qua đó, các giá trị văn hóa không chỉ được bảo tồn, phát huy mà còn có thể đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao sức mạnh mềm và củng cố chủ quyền văn hóa trên không gian số.

Lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo

Bên cạnh hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện và giám sát chính sách là yêu cầu quan trọng để các chủ trương phát triển văn hóa đi vào cuộc sống.

Hoạt động giám sát cần tập trung vào những vấn đề thiết thực như hiệu quả sử dụng ngân sách dành cho văn hóa, khả năng đáp ứng nhu cầu của các thiết chế văn hóa, chính sách thu hút nhân tài, kết quả số hóa di sản và mức độ tiếp cận, thụ hưởng văn hóa của người dân giữa các vùng miền.

Để nâng cao chất lượng giám sát, cần tăng cường khảo sát thực tế, đối thoại với giới chuyên môn, nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng thực hành di sản. Việc xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá, công khai tiến độ và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan cũng góp phần tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình.

Hiệu quả của chính sách không chỉ được đo bằng số lượng công trình hay sự kiện văn hóa, mà quan trọng hơn là chất lượng đời sống tinh thần, mức độ tham gia của người dân và những giá trị thiết thực mang lại cho xã hội.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, phát triển văn hóa đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa nguồn lực nhà nước và nguồn lực xã hội, giữa bảo tồn di sản với sáng tạo hiện đại. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, hoàn thiện cơ chế và bảo đảm các điều kiện nền tảng; doanh nghiệp tham gia đầu tư, phát triển sản phẩm; đội ngũ trí thức, nghệ sĩ phát huy năng lực sáng tạo; cộng đồng là chủ thể tích cực trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.

Cùng với đó, chuyển đổi số cần được triển khai đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả lưu giữ, kết nối và lan tỏa di sản, mở rộng không gian sáng tạo, tăng sức cạnh tranh của các sản phẩm văn hóa Việt Nam.

Với chức năng của mình, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tiếp tục góp phần hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực, giám sát thực thi chính sách và kiến nghị tháo gỡ những rào cản phát sinh từ thực tiễn. Chương trình hành động quốc gia về phát triển văn hóa cũng cần xác định rõ nhiệm vụ ưu tiên, lộ trình, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện, bảo đảm các chính sách hướng tới kết quả cụ thể.

Hướng tới mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2045, việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đòi hỏi đặt con người ở vị trí trung tâm, lấy sáng tạo làm động lực và phát huy văn hóa như một nguồn sức mạnh mềm của quốc gia.

Toàn bộ kết quả thảo luận tại hội thảo sẽ được tổng hợp thành báo cáo kiến nghị chính sách, trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quốc hội và Chính phủ, làm cơ sở để nghiên cứu, thể chế hóa thành các quyết sách lớn trong giai đoạn phát triển mới.