Mở rộng cơ hội xuất khẩu từ ưu đãi thuế quan
Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) được hai bên ký kết ngày 28/10/2024 và có hiệu lực từ ngày 3/2/2026, đánh dấu mốc quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.
Là hiệp định thương mại tự do đầu tiên giữa Việt Nam và một quốc gia thuộc khu vực Vùng Vịnh, CEPA mở ra cơ hội để hàng hóa, dịch vụ và doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận sâu rộng hơn thị trường Trung Đông, Bắc Phi cũng như nhiều thị trường tiềm năng khác.
Theo Bộ Công Thương, UAE cam kết xóa bỏ thuế quan theo lộ trình đối với 99% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này. Nếu tính theo số dòng thuế, UAE mở cửa 94,9% số dòng thuế đối với hàng hóa Việt Nam, trong đó 74,2% được xóa bỏ ngay khi Hiệp định có hiệu lực và tỷ lệ này tăng lên 89,2% sau 5 năm thực thi.
Đối với nông, thủy sản, các cam kết cắt giảm thuế quan trong CEPA được kỳ vọng tạo thêm lợi thế về giá, hỗ trợ hàng Việt nâng cao sức cạnh tranh và mở rộng hiện diện tại UAE. Cơ hội này trải rộng ở nhiều nhóm sản phẩm Việt Nam có khả năng cung ứng như hạt điều, hạt tiêu, gạo, chè, rau quả, mật ong và các mặt hàng thủy sản như tôm sú, cá ngừ, cá tra.
Ông Trương Xuân Trung, đại diện Thương vụ Việt Nam tại UAE cho biết, nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 0,8% trong cơ cấu kinh tế UAE, trong khi nước này phải nhập khẩu khoảng 80% nhu cầu lương thực, thực phẩm phục vụ tiêu dùng trong nước. Bên cạnh nhu cầu nhập khẩu lớn, UAE còn là trung tâm tái xuất, tạo thêm cơ hội để hàng hóa Việt Nam tiếp cận các thị trường khác.
“UAE là một thị trường, mặc dù dân số nhỏ, nhưng là một thị trường lớn. Và thực ra đây là một cửa mở, là một thị trường tái xuất để sản phẩm của Việt Nam không những xuất khẩu vào thị trường UAE mà từ đó vào các nước GCC và xuất khẩu sang các nước Trung Đông khác và châu Phi”, ông Trương Xuân Trung cho biết.
Tuy nhiên, theo ông Trương Xuân Trung, nếu chỉ nhìn nhận cơ hội từ CEPA qua khả năng gia tăng lượng hàng xuất khẩu, dư địa thị trường vẫn chưa được khai thác đầy đủ. Với nông sản Việt Nam, vấn đề quan trọng hơn là nâng giá trị trên mỗi sản phẩm, tăng tỷ trọng hàng chế biến và từng bước xây dựng vị trí ổn định hơn trong hệ thống phân phối.
Phát triển chế biến sâu, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Bá Thị Nguyệt Thu, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến và Trải nghiệm HalalViet cho rằng, nhu cầu đối với sản phẩm chế biến sâu tại các thị trường Halal còn rất lớn. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn riêng của những thị trường như UAE hay Malaysia vẫn là khâu doanh nghiệp Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện.
Để đưa sản phẩm chế biến sâu vào UAE, doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ đầu chuỗi sản xuất. Với một số nông sản thô, việc đáp ứng yêu cầu Halal có thể thuận lợi hơn. Trong khi đó, sản phẩm qua nhiều công đoạn chế biến phải đáp ứng những yêu cầu phức tạp hơn, từ thành phần nguyên liệu, phụ gia đến quy trình sản xuất và chứng nhận phù hợp.
Thực tế, nguồn nguyên liệu đáp ứng yêu cầu Halal tại Việt Nam còn hạn chế, khiến doanh nghiệp phải chủ động tìm nguồn từ Indonesia và Malaysia phục vụ sản xuất. Đây cũng là khoảng thị trường có thể tiếp tục khai thác trong nước. Khi nhu cầu xuất khẩu sản phẩm chế biến sang UAE và các thị trường Hồi giáo tăng lên, việc hình thành nguồn nguyên liệu phù hợp, phát triển công nghiệp chế biến và các dịch vụ hỗ trợ sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn, đồng thời gia tăng phần giá trị được tạo ra tại Việt Nam.
Bên cạnh yêu cầu về tiêu chuẩn và chứng nhận, doanh nghiệp cũng cần lưu ý quy tắc xuất xứ để được hưởng ưu đãi thuế quan từ CEPA. Thông tư số 24/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương đã quy định cụ thể các tiêu chí xác định xuất xứ, quy tắc cụ thể mặt hàng, cộng gộp, hạn mức linh hoạt, chứng nhận và kiểm tra xuất xứ.
Việc nắm chắc các quy định này đặc biệt quan trọng đối với sản phẩm chế biến sử dụng nhiều loại nguyên liệu, bởi cơ cấu đầu vào có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ của Hiệp định.
Do đó, nâng tỷ trọng hàng chế biến sâu không đơn thuần là đầu tư thêm công đoạn sản xuất. Doanh nghiệp cần tính toán đồng thời nguồn nguyên liệu, xuất xứ, tiêu chuẩn, chứng nhận, bao bì và nhu cầu thị trường ngay từ quá trình phát triển sản phẩm. Dư địa từ CEPA sẽ được khai thác hiệu quả hơn khi lợi thế thuế quan đi cùng năng lực chế biến, kiểm soát chất lượng và khả năng thích ứng với yêu cầu thị trường.
