Mô hình giáo dục VERTA: Khi AI thay đổi những gì một đứa trẻ có thể làm được

Câu trả lời đã được đưa ra tại sự kiện ra mắt Trường Quốc tế VERTA (thuộc Tập đoàn Vingroup) diễn ra mới đây tại Khách sạn Sheraton (Hà Nội). Không dừng lại ở việc giảng dạy các kỹ năng công nghệ hay đưa AI vào lớp học như một công cụ hỗ trợ, VERTA theo đuổi một định hướng học thuật sâu sắc hơn: xây dựng một mô hình giáo dục lấy Trí tuệ Con người (Human Intelligence - HI) làm trung tâm, tái định nghĩa mối quan hệ giữa công nghệ và tư duy phản biện.

Khi công nghệ che lấp bản chất của sự hiểu biết

Chia sẻ tại sự kiện, bà Phan Hà Thủy, Chủ tịch Hội đồng trường, khẳng định các chuẩn mực học thuật gốc rễ, gồm kiến thức nền tảng, tư duy nghiêm túc và sự nỗ lực cá nhân, là bất biến. Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI lại tạo ra một nghịch lý giáo dục mới. Theo đó, sự tiếp cận tri thức quá dễ dàng và tức thời vô tình làm suy giảm khả năng kiểm chứng tư duy thực chất của người học.

Vì vậy, mục tiêu của VERTA không phải giúp học sinh sử dụng AI thành thạo hơn, mà là phát triển năng lực con người đủ mạnh để làm chủ và vượt ra ngoài những câu trả lời do công nghệ tạo ra.

VERTA đặt Human Intelligence (HI) – trí tuệ con người làm trọng tâm của mô hình giáo dục, với sáu năng lực cốt lõi, gồm hiểu sâu, kết nối, chất vấn, phán đoán, sáng tạo và thích ứng.

Theo bà Thủy, học sinh cần có kiến thức để hiểu vấn đề, biết kết nối các lĩnh vực để nhìn thấy bức tranh rộng hơn, đủ khả năng chất vấn những giả định, đánh giá bằng chứng và đưa ra quyết định có trách nhiệm. Các em cũng cần biết biến ý tưởng thành hành động, học từ thất bại và liên tục điều chỉnh cách nghĩ.

Trong bức tranh đó, các môn Khoa học Xã hội và Nhân văn (Lịch sử, Triết học, Văn học) được đặt song hành bình đẳng với Toán học, Khoa học và Công nghệ trong khối kiến thức cốt lõi. Nếu STEM mở rộng giới hạn của những điều có thể làm, thì Khoa học Xã hội và Nhân văn định hình khung đạo đức và tư duy triết học để trả lời câu hỏi điều gì đáng làm, vì ai, và với hệ quả xã hội như thế nào?

Sự kết hợp giữa Harkness và Studio

Nền tảng triết lý của VERTA được cụ thể hóa thông qua hai mô hình học tập mang tính biểu tượng, gồm Harkness và Studio.

Bàn tròn Harkness (Exeter Model) - gắn liền với truyền thống hàn lâm tại Phillips Exeter Academy (Mỹ), chuyển dịch hoàn toàn vai trò của giáo viên từ "người truyền thụ" sang "người điều phối". Học sinh chuẩn bị tài liệu, chủ động điều phối thảo luận và xây dựng tri thức dựa trên bằng chứng (evidence-based argument).

Thước đo thành công của một buổi Harkness không nằm ở kỹ năng diễn thuyết cá nhân, mà ở mức độ thấu hiểu mới mà cả tập thể đạt được sau khi tranh luận và chất vấn các giả định.

Nếu Harkness giải quyết bài toán tư duy lý thuyết, mô hình Studio đưa tư duy đó vào thực chứng. Học sinh đối mặt với các bài toán mở, không có đáp án sẵn.

Ví dụ, một học sinh lớp 7 nghiên cứu giải pháp phòng ngừa lừa đảo trực tuyến cho người cao tuổi. AI được áp dụng như một công cụ hỗ trợ viết mã hoặc xử lý dữ liệu, nhưng chính học sinh phải chịu trách nhiệm về tư duy thiết kế, kiểm soát rủi ro dữ liệu cá nhân, đánh giá tâm lý học hành vi và đo lường giá trị thực tế của sản phẩm.

Nhà trường cũng dự kiến tận dụng hệ sinh thái của Vingroup làm môi trường thử nghiệm cho các ý tưởng và giải pháp ra đời từ không gian Studio của học sinh, giúp các em đo lường hiệu quả sản phẩm trong môi trường vận hành thật.

Tiến sĩ Tarek Razik, Hiệu trưởng sáng lập VERTA (người có hơn 35 năm kinh nghiệm quản trị các trường quốc tế), nhấn mạnh định hướng phân hóa học thuật nghiêm ngặt. Từ nền tảng chung, học sinh được tiếp cận các khóa học Nâng cao (Advanced Placement - AP), dự án nghiên cứu độc lập (Capstone Project) thuộc nhiều lĩnh vực chuyên sâu, như AI & Khoa học máy tính, Y sinh, Hàng không Vũ trụ, Khoa học Xã hội và Nhân văn, Khởi nghiệp...

Mục tiêu của mô hình này là cung cấp chiều sâu chuyên môn nhưng không "gắn nhãn" hay cố định hướng đi nghề nghiệp sớm, mà tạo không gian cho học sinh tự định hình lộ trình học tập.

Đặc biệt, Giáo sư Yong Zhao, thành viên Viện Hàn lâm Giáo dục Quốc gia Hoa Kỳ, đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng Cố vấn của VERTA, sẽ tham gia xây dựng chương trình và triển khai giảng dạy. Với các công trình nghiên cứu nổi bật chống lại sự "chuẩn hóa cứng nhắc" và tư duy chạy theo điểm số, ông sẽ góp phần đảm bảo các sáng kiến đổi mới được hiện thực hóa trong thực tiễn, đồng thời tôn trọng và phát huy năng lực, thế mạnh riêng của từng học sinh.

Thông điệp "Learn. Make. Matter." (Hiểu sâu - Làm thực - Đóng góp) của VERTA phản ánh một chuyển dịch nền tảng của giáo dục hôm nay, đi từ việc "thụ nhận tri thức" đến "sáng tạo giá trị". Trong một thế giới mà AI đã tối ưu hóa mọi rào cản kỹ thuật, điểm tựa khác biệt nhất của thế hệ tương lai nằm ở chiều sâu tri thức, năng lực chất vấn và đánh giá cũng như trách nhiệm với tác động từ sản phẩm của mình. Đây cũng là cách VERTA đặt lại thước đo giáo dục trong thời đại AI, không đào tạo những người chỉ biết sử dụng công nghệ, mà nuôi dưỡng những con người đủ trí tuệ và bản lĩnh để định hướng công nghệ, sáng tạo giá trị và đóng góp cho xã hội.