Các nhà khoa học cảnh báo rằng những dạng hiện tượng thời tiết cực đoan này, ảnh hưởng đến các quốc gia trên toàn thế giới, có thể ngày càng trở nên phổ biến khi khủng hoảng khí hậu gia tăng, gây áp lực lên các chính phủ phải chuẩn bị ứng phó.
Jung-Eun Chu, nhà khoa học về khí quyển và khí hậu tại Đại học Thành phố Hồng Kông, cho biết: “Hiện tượng ấm lên toàn cầu thực sự làm thay đổi các đặc tính của lượng mưa về tần suất, cường độ và thời gian".
Con số thiệt hại thảm khốc do lũ lụt gây ra cũng làm nổi bật nhu cầu cấp thiết của các chính phủ trong việc chuẩn bị cho thực tế mới này, cũng như cách các quốc gia đang phát triển phải đối mặt với thảm họa khí hậu.
Bão Daniel càn quét Địa Trung Hải
Trong tháng này, nhiều khu vực ven biển Địa Trung Hải đã bị bão Daniel tấn công. Cơn bão hình thành vào ngày 5/9 và quét qua Hy Lạp trước tiên, gây ra lượng mưa nhiều hơn mức thường thấy trong cả năm. Đường phố biến thành những dòng sông chết chóc, nhấn chìm cả ngôi làng và buộc các lực lượng cứu hộ phải chèo thuyền giải cứu các gia đình bị mắc kẹt trong nhà.
Thủ tướng Hy Lạp Kyriakos Mitsotakis cho biết ít nhất 15 người đã thiệt mạng và gọi đây là “một trong những cơn bão mạnh nhất từng đổ bộ vào châu Âu”.
 |
Ngôi làng Palamas ở miền Trung Hy Lạp chìm trong nước lũ. Ảnh: AFP |
Bộ trưởng Môi trường Hy Lạp Theodoros Skylakakis hôm thứ Ba tuần trước cho rằng lũ lụt xảy ra sau các vụ cháy rừng tàn khốc ở nước này “có dấu vết của biến đổi khí hậu”.
“Chúng ta đã có một mùa hè ấm áp nhất trong lịch sử. Nước biển rất ấm dẫn đến các hiện tượng cực đoan như vậy", Bộ trưởng Skylakakis chỉ ra.
Nước láng giềng Thổ Nhĩ Kỳ cũng cảm nhận được tác động, ghi nhận ít nhất 7 người thiệt mạng. Nhiều khu vực ở Istanbul, thành phố lớn nhất đất nước, trải qua trận lũ quét khiến ít nhất hai người thiệt mạng.
Lũ lụt nghiêm trọng cũng tấn công Bulgaria, phía bắc Hy Lạp, với ít nhất 4 người chết được xác nhận.
Tại những nơi khác ở châu Âu, một cơn bão khác mang tên Dana đã gây mưa xối xả trên khắp Tây Ban Nha, làm hư hại nhà cửa và giết chết ít nhất ba người.
"Đại hồng thủy" ở Libya
Cho đến nay, bão Daniel đã gây ra hậu quả tàn khốc nhất ở Lybia khi trút mưa xối xả xuống khu vực phía đông bắc đất nước Bắc Phi này.
Theo Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC), lượng mưa kỷ lục đã khiến hai con đập bị sập, tạo ra một làn sóng cao 7 m. Dòng nước tràn về thành phố ven biển Derna, quét sạch toàn bộ khu dân cư và cuốn trôi nhiều ngôi nhà xuống biển.
Theo Liên hợp quốc, hơn 11.000 người thiệt mạng và ít nhất 10.000 người khác vẫn mất tích, trong đó nhiều người được cho là đã bị cuốn ra biển hoặc bị chôn vùi dưới đống đổ nát.
Khi các hoạt động tìm kiếm cứu nạn ngày càng trở nên tuyệt vọng, các chuyên gia cho rằng quy mô của thảm họa đã tăng lên rất nhiều do sự kết hợp của nhiều yếu tố bao gồm cơ sở hạ tầng xuống cấp, cảnh báo không đầy đủ và tác động của cuộc khủng hoảng khí hậu đang gia tăng.
 |
Mưa lớn và lũ lụt tại Derna khiến hơn 11.000 người thiệt mạng. Ảnh: Reuters |
Giám đốc viện trợ Liên hợp quốc Martin Griffiths cho biết hôm thứ Sáu tuần trước: “Đây là một thảm kịch trong đó khí hậu và năng lực xung đột với nhau để gây ra sự cố khủng khiếp này”.
Libya đã bị tàn phá bởi một cuộc nội chiến và bế tắc chính trị trong gần một thập kỷ, với việc quốc gia này bị chia rẽ giữa hai chính quyền đối lập kể từ năm 2014.
Các chuyên gia cho biết, tình trạng chia cắt của quốc gia Bắc Phi này đã khiến đất nước không được chuẩn bị cho lũ lụt và có thể cản trở việc cung cấp viện trợ nhân đạo cần thiết.
Bão nối bão ở châu Á
Mặc dù quy mô tàn phá và thiệt hại về nhân mạng ở châu Á nhỏ hơn so với châu Âu và Bắc Phi, nhưng châu Á cũng ghi nhận những trận mưa lũ chết người chưa từng có trong nhiều năm.
Ngay trong tuần đầu tiên của tháng 9, khu vực Đông Bắc Á lần lượt chứng kiến hai cơn bão Saola và Haikui nối đuôi nhau quét qua Đài Loan, Hồng Kông và các khu vực khác ở miền nam Trung Quốc, bao gồm cả thành phố Thâm Quyến.
Tại Hồng Kông, bão Haikui đã trút xuống trận mưa lớn nhất từng được ghi nhận trong lịch sử thành phố.
Theo chính quyền Hồng Kông, cơn bão này gây ra lượng mưa theo giờ cao nhất kể từ khi số liệu được ghi nhận vào năm 1884. Các trường học và cửa tiệm buộc phải đóng cửa, trong khi lũ quét nhấn chìm các ga tàu điện ngầm và làm tê liệt hệ thống giao thông công cộng.
 |
Một tài xế được giải cứu khỏi chiếc xe bị mắc kẹt trong dòng nước tại Hồng Kông. Ảnh: Reuters |
Tại Đài Loan, bão Haikui khiến hàng chục nghìn ngôi nhà mất điện và hơn 7.000 cư dân phải sơ tán.
Chuyên gia Jung-Eun Chu cho biết, đợt bão kép Saola và Haikui là một “trường hợp đặc biệt”. Các cơn bão mang theo hai khối không khí di chuyển chậm, cùng với hơi ẩm và di chuyển theo các hướng khác nhau, chúng va chạm và trút nước mưa xuống Hồng Kông.
“Nếu chỉ có một cơn bão thì sẽ không gây ra lượng mưa lớn như vậy", bà Chu nói và cho biết mặc dù hiện tượng bão kép hoàn toàn là do tình cờ, nhưng hiện tượng ấm lên toàn cầu đang góp phần tạo ra các cơn bão mạnh hơn.
“Nếu khí hậu và bề mặt đại dương trở nên ấm hơn, bầu không khí có thể giữ được nhiều độ ẩm hơn. Nếu nhiệt độ tăng thêm 1 độ C, bầu khí quyển có thể chứa thêm độ ẩm 7%", bà Chu cho biết.
Mưa lớn ở châu Mỹ
Nhiều nơi ở châu Mỹ cũng bị ngập lụt. Brazil ghi nhận hơn 30 người chết vào tuần trước sau mưa lớn và lũ lụt ở bang Rio Grande do Sul, đánh dấu thảm họa thiên nhiên tồi tệ nhất xảy ra tại bang này trong 40 năm.
Nhà khí tượng học người Brazil Maria Clara Sassaki cho biết rằng trong vòng một tuần, bang Rio Grande do Sul đã nhận được lượng mưa trung bình dự kiến cho cả tháng 9.
Trong khi đó tại Mỹ, lễ hội Burning Man tại bang Nevada đã gây chú ý trên toàn thế giới sau khi một trận mưa lớn đổ bộ vào khu vực này, khiến hàng chục nghìn người tham dự phải tiết kiệm thực phẩm và nước uống khi bị mắc kẹt ở vùng sa mạc.
Ở phía đối diện đất nước, lũ lụt ở bang Massachusetts đã làm hư hại hàng trăm ngôi nhà, cơ sở kinh doanh và cơ sở hạ tầng bao gồm cầu, đập và đường sắt. Theo dữ liệu thời tiết, lượng mưa ở các vùng của Massachusetts và New Hampshire đã cao hơn 300% so với lượng bình thường trong 2 tuần qua.
Các chuyên gia cho biết nhiệt độ đại dương ấm kỷ lục đã thúc đẩy một mùa bão Đại Tây Dương hoạt động mạnh mẽ và không có dấu hiệu chậm lại.
Theo Cơ quan Khí quyển và Đại dương Mỹ, hơn 90% hiện tượng ấm lên trên toàn cầu trong 50 năm qua xảy ra ở các đại dương.
"Điều đó có nghĩa là nhiều cơn bão có thể hình thành hơn mức có thể xảy ra trong một năm El Niño điển hình", theo Phil Klotzbach, chuyên gia thuộc Khoa Khoa học Khí quyển tại Đại học bang Colorado. "Ngay cả những cơn bão suy yếu do thay đổi gió cũng có thể tồn tại và lấy lại sức mạnh khi tìm được điều kiện tốt hơn".
