Nghị định 189 vừa có hiệu lực, phim Nhà nước đặt hàng lập tức "gây sốt" phòng vé

Trong ngày đầu tiên ra rạp (24/7), phim "Thanh âm vượt đại dương" lọt top 4 phim có doanh thu cao nhất trong ngày, bất chấp số suất chiếu ít ỏi.

Đây là thành tích đáng khích lệ đối với một phim do Nhà nước đặt hàng, đồng thời là phim đầu tiên được chiếu thương mại theo Nghị định 189/2026/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 18/5 và có hiệu lực từ 15/7/2026. Đây là nội dung nhằm hưởng ứng và thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Nghị định 189/2026/NĐ-CP về phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị là văn bản mới hướng dẫn về việc khai thác, phát hành các phim do Nhà nước đầu tư hoặc sở hữu. Đáng chú ý cơ chế xã hội hóa việc phát hành phim nhằm nâng cao hiệu quả tiếp cận công chúng.

Đạo diễn Đào Duy Phúc của phim "Thanh âm vượt đại dương" không ngờ phim có cơ hội phổ biến rộng rãi như hiện nay: Xấp xỉ 200 cụm rạp thuộc 16/16 nhà phát hành trên cả nước đã tham gia chiếu phim (theo Cục Điện ảnh).

"Ban đầu chúng tôi chỉ mong kịch bản được duyệt. Được duyệt rồi chúng tôi chỉ mong mỏi tác phẩm hoàn thiện với chất lượng tốt nhất, không kỳ vọng có ngày công chiếu rộng rãi toàn quốc. Khi nghe về Nghị định 189, tôi bất ngờ và vỡ òa vì đó là điều chúng tôi đã mong mỏi từ lâu," đạo diễn bộc bạch.

"Đó là tín hiệu rất vui với người làm phim điện ảnh Nhà nước như chúng tôi. Tôi nghĩ các êkíp sẽ tiếp tục nỗ lực và nỗ lực nhiều hơn nữa để tiếp tục phục vụ khán giả cũng như mục đích chính trị được giao," ông Phúc chia sẻ.

Trước Nghị định 189, phần ngân sách Nhà nước được dùng cho phim chỉ phục vụ cho sản xuất chứ không bao gồm kinh phí (và kế hoạch) phát hành, quảng bá. Vì vậy, chỉ mong hoàn thiện phim một cách tốt nhất, không dám "mơ tưởng" đến phim có doanh thu là tâm thế chung của rất nhiều êkíp làm phim đặt hàng.

Phó đạo diễn "Mưa đỏ" (2025) Nguyễn Thanh Tùng trong một lần chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus kể rằng khi quay, cả đoàn chỉ mong làm thật tốt bộ phim với tinh thần của một người lính, thực hiện nhiệm vụ được giao phó.

"Hơn 700 tỷ đồng là thành tích vượt sức tưởng tượng của bất cứ ai trong đoàn chúng tôi" - ông Tùng chia sẻ với nguyên sự xúc động và ngỡ ngàng.

"Đào, Phở và Piano" - bộ phim Nhà nước tạo thành hiện tượng phòng vé năm 2024, đối đầu trực tiếp với phim Tết có doanh thu cao nhất của Trấn Thành - cũng là trường hợp được đánh giá "sẽ gây nhiều tiếc nuối nếu không được công chiếu rộng rãi."

Với ba ví dụ điển hình đều là phim phục vụ mục đích chính trị, kể câu chuyện lịch sử chiến tranh Việt Nam và được khán giả ủng hộ nhiệt liệt, Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường khẳng định những đề tài này không kén khán giả như nhiều người từng nghĩ.

"Điều quan trọng là phim được đầu tư và sản xuất như thế nào. Nếu chất lượng tốt thì chắc chắn có khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ," Cục trưởng Cục Điện ảnh nhận xét.

Theo Cục trưởng, Nghị định gồm 14 điều 4 chương, nhưng chỉ tóm tắt lại ở 2 nội dung chính: một là khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia phổ biến phát hành phim do nhà nước làm chủ sở hữu; hai là nếu có phát sinh doanh thu thì sau khi trừ các chi phí sẽ nộp lại 30% cho Nhà nước.

"Đây là nỗ lực lớn của Cục Điện ảnh và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để các phim Nhà nước được tiếp xúc rộng rãi hơn với cả nước, đồng thời cho thấy phim cũng có một số giá trị kinh tế nhất định," ông Đặng Trần Cường khẳng định.

Cục trưởng Cục Điện ảnh cũng thừa nhận trước đây khi chưa có Nghị định 189, người ta thường nói những phim Nhà nước đặt hàng chỉ có vùng sâu vùng xa tiếp cận qua chiếu bóng. Vì vậy nghị định mới còn nhằm thay đổi định kiến và nâng cao chất lượng các tác phẩm tuyên truyền.

"Qua phát hành thương mại, chúng tôi cũng có thể đánh giá năng lực của đơn vị sản xuất có thực sự đáp ứng không. Nhưng đi đến cùng vẫn phải phục vụ mục đích phổ biến rộng rãi đến đông đảo người dân hay không, bởi thông qua hệ thống rạp chiếu thương mại phim mới nhận về những phản ứng đa chiều và trong điều kiện chiếu tốt hơn."

Tuy nhiên do Nghị định 189 vừa có hiệu lực, Cục Điện ảnh cũng kỳ vọng được khán giả "cho thời gian để kiểm tra và điều chỉnh các quy định sao cho các tổ chức và cá nhân tiếp cận một cách thuận lợi nhất."

Trong tương lai, các cơ quan quản lý sẽ tiếp tục điều chỉnh các văn bản và quy định pháp luật để hỗ trợ sản xuất thay vì tham gia toàn bộ. Do kinh phí sản xuất phim sẽ rất lớn, Nhà nước sẽ quyết định nội dung và đề tài phù hợp, còn việc sản xuất sẽ do các đơn vị sản xuất phụ trách.

Sử dụng ngân sách Nhà nước một cách hiệu quả, vừa đáp ứng mục tiêu tuyên truyền các quyết sách của Đảng và Nhà nước, vừa góp phần xây dựng nền công nghiệp văn hóa cũng như "sức mạnh mềm" của Việt Nam trên trường quốc tế là nội dung thuộc Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa, trong đó điện ảnh được xác định là một mũi nhọn kinh tế văn hóa, một trong những nguồn lực chính để xác lập sức mạnh mềm quốc gia.