Với nhiều người trẻ, “văn hóa Việt” không chỉ là một khái niệm gắn với quê hương địa lý, mà là phần ký ức và cảm xúc được truyền lại qua gia đình: những câu chuyện của cha mẹ, bữa cơm có món ăn Việt, những ngày Tết quây quần, hay tiếng Việt vang lên trong không gian nhà. Nhưng khi bước ra xã hội sở tại, họ lại thấm nhuần những giá trị khác: tinh thần tự do cá nhân, tư duy phản biện, lối sống hiện đại. Chính sự giao thoa ấy tạo nên một bản sắc lai – một “identité hybride”, vừa Việt vừa mang dấu ấn của môi trường sống.
Giữ gìn văn hóa Việt, vì thế, không có nghĩa là quay lưng với xã hội sở tại hay khép mình trong hoài niệm. Trái lại, đó là một quá trình dung hòa: chọn lọc những giá trị Việt cốt lõi để nuôi dưỡng căn tính, đồng thời tiếp nhận tinh hoa của môi trường mới để làm giàu thêm bản thân. Văn hóa Việt không bị “đóng khung”, mà được sống trong những hình thức mới, linh hoạt, phù hợp với nhịp sống toàn cầu.
Văn hóa Việt trong đời sống thường nhật: những “không gian nhỏ” bền bỉ
Trong đời sống thường nhật, việc giữ gìn văn hóa Việt của người trẻ diễn ra qua những thực hành rất giản dị: tiếng Việt trong gia đình, dù không trôi chảy nhưng là sợi dây kết nối với ông bà, cha mẹ; Tết Nguyên đán, khi dù ở đâu, nhiều gia đình và cộng đồng vẫn cố gắng tụ họp; những bữa ăn cuối tuần với phở, bún, nem, những buổi nghe nhạc Việt khi nhớ nhà hay việc theo dõi phim ảnh, chương trình từ Việt Nam trên mạng xã hội.
Chính trong những “không gian nhỏ” ấy – căn bếp, phòng khách, nhóm bạn, lớp học – văn hóa Việt được gìn giữ một cách tự nhiên, bền bỉ và gần gũi. Tuy nhiên, nhiều người trẻ cũng nhận ra rằng, nếu chỉ dựa vào gia đình, việc duy trì văn hóa Việt sẽ dần trở nên mong manh khi ngôn ngữ mai một và thế hệ sau ít gắn bó hơn với ký ức quê hương.
 |
| Văn hóa Việt được trao truyền trong từng mái ấm, từng căn bếp nhỏ ở xứ người |
Từ nhu cầu ấy, ở nhiều quốc gia đã hình thành những hội đoàn, câu lạc bộ, lớp học và mô hình cộng đồng của người Việt trẻ – nơi họ gặp gỡ những người cùng thế hệ, cùng trăn trở về bản sắc, cùng nói tiếng Việt, tổ chức Tết, làm dự án văn hóa, nghệ thuật hay giáo dục. Việc giữ gìn văn hóa từ nỗ lực cá nhân đã trở thành một làn sóng có quy mô rộng lớn.
Theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hiện có khoảng 190.000 du học sinh Việt Nam đang học tập tại nước ngoài. Đây chính là lực lượng nòng cốt – những “đại sứ văn hóa” trẻ tuổi đang trực tiếp định nghĩa lại hình ảnh Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế.
Tại Pháp, nơi có bề dày lịch sử gắn bó với Việt Nam, sức mạnh cộng đồng trẻ thể hiện rõ qua các tổ chức. Hội Sinh viên Việt Nam tại Pháp (UEVF): với mạng lưới trải rộng từ Paris, Lyon đến Marseille, không chỉ hỗ trợ đời sống sinh viên mà còn là “trạm phát” văn hóa Việt qua các sự kiện lớn như Festival Thanh niên sinh viên Việt Nam tại châu Âu hay đêm hội Tết đón Xuân. Hội Thanh niên Việt Nam tại Pháp (UJVF): hướng tới thế hệ gốc Việt sinh ra và lớn lên tại Pháp, giúp họ tìm lại nguồn cội qua các dự án lịch sử, lớp học ngôn ngữ và diễn đàn về căn tính Việt trong xã hội Pháp hiện đại.
Không chỉ tại châu Âu, tinh thần ấy còn lan mạnh tại các cộng đồng lớn. Tại Hoa Kỳ, với hơn 2,2 triệu người gốc Việt, các mạng lưới như AVSPUS và các hội sinh viên VSA ở các đại học lớn đã tạo nên một “hệ sinh thái” văn hóa trẻ, nơi những Culture Show thu hút hàng ngàn khán giả đa quốc tịch mỗi năm.
 |
| UJVF luôn có các hoạt động kết nối thanh niên kiều bào tại Pháp |
Tại Australia, với khoảng 350.000 người Việt, các tổ chức như ASOV không chỉ duy trì tiếng Việt mà còn đưa văn hóa Việt hòa vào dòng chảy đa văn hóa Úc qua Tết Trung Thu, diễn đàn khởi nghiệp, giao lưu quốc tế.
Nếu tại Pháp, UEVF chú trọng sức trẻ du học sinh còn UJVF khơi gợi niềm tự hào của thế hệ F2, F3, thì tại Mỹ và Úc, giới trẻ đang tận dụng ưu thế tri thức và công nghệ để “số hóa” văn hóa Việt, đưa hình ảnh Việt Nam hội nhập sâu vào kinh tế – văn hóa bản địa. Đó chính là sức mạnh mềm: khi người trẻ giữ gốc không chỉ cho mình, mà đang góp phần xây dựng sức hấp dẫn văn hóa của Việt Nam trên trường quốc tế.
Khi người trẻ chủ động bước ra thế giới
Không chỉ dừng lại trong phạm vi gia đình hay cộng đồng người Việt, ngày càng nhiều người Việt trẻ chủ động mang văn hóa Việt bước ra không gian công cộng và các diễn đàn quốc tế. Họ lựa chọn những con đường khác nhau – học thuật, nghệ thuật, giáo dục hay đối ngoại – để kể câu chuyện về Việt Nam bằng chính trải nghiệm sống, tri thức và ngôn ngữ toàn cầu của mình.
Tại Pháp, Khánh Vân, sinh viên ngành Kiến trúc, là một ví dụ tiêu biểu cho thế hệ trẻ gốc Việt ý thức rõ vai trò của mình trong việc giới thiệu văn hóa Việt tới bạn bè quốc tế. Thông qua các hoạt động sinh viên, sự kiện giao lưu văn hóa và các không gian trao đổi học thuật, Khánh Vân góp phần lan tỏa hình ảnh một Việt Nam năng động, sáng tạo nhưng vẫn gắn bó với chiều sâu bản sắc. Đặc biệt, việc tham gia các hội thảo và chương trình đối thoại Pháp – Việt gắn với các hoạt động của UNESCO cho thấy mong muốn rõ ràng của Khánh Vân trong việc trở thành cầu nối giữa Việt Nam và thế giới, đưa tiếng nói của thế hệ trẻ gốc Việt vào các cuộc thảo luận quốc tế về văn hóa, phát triển bền vững và căn tính trong thời đại toàn cầu hóa.
 |
Khánh Vân - thứ hai từ phải sang, sinh viên ngành Kiến trúc hiện đang sống tại Pháp |
Tại Vương quốc Anh, nhiếp ảnh gia trẻ Serena Phương An lại lựa chọn nghệ thuật đương đại như một hình thức đối thoại tinh tế với thế giới. Qua những tác phẩm nhiếp ảnh mang tính tự sự, gợi nhắc ký ức gia đình, quê hương và cảm giác thuộc về, Serena kể câu chuyện về căn tính Việt từ góc nhìn cá nhân nhưng chạm tới những vấn đề chung của cộng đồng di cư. Bằng ngôn ngữ hình ảnh giàu cảm xúc, Serena giới thiệu tới công chúng quốc tế một Việt Nam không chỉ hiện diện qua lịch sử hay địa lý, mà còn sống động trong ký ức, cảm xúc và trải nghiệm của người trẻ xa xứ.
 |
| Serena trong buổi triển lãm nhiếp ảnh của mình |
Ở Malaysia, Lưu An góp phần giữ gìn và lan tỏa văn hóa Việt từ chính nền tảng căn bản nhất: tiếng Việt. Trong vai trò trợ giảng tiếng Việt, An kiên trì đồng hành cùng con em người Việt và những người nước ngoài yêu mến văn hóa Việt, từng bước gieo những “hạt mầm ngôn ngữ” trong môi trường đa văn hóa.
Với danh hiệu “Sứ giả tiếng Việt 2025”, những nỗ lực ấy không chỉ giúp duy trì tiếng Việt trong cộng đồng người Việt trẻ, mà còn khẳng định vai trò của ngôn ngữ như một công cụ kết nối, truyền tải và làm sống động văn hóa Việt trong bối cảnh hội nhập khu vực và quốc tế.
 |
| Lưu An trong vai chị Hằng thực hiện buổi ngoại khóa chủ đề Trung Thu với các em nhỏ trong CLB Tiếng Việt tại Malaysia. |
Nhiều con đường – một khát vọng
Từ diễn đàn UNESCO, không gian nghệ thuật, lớp học tiếng Việt đến các hội đoàn sinh viên, có thể thấy một bức tranh đa dạng về cách người Việt trẻ đang lan tỏa văn hóa Việt. Mỗi người một lĩnh vực – đối ngoại, nghệ thuật, giáo dục, cộng đồng – nhưng cùng chung một khát vọng: giữ cho bản sắc Việt không bị hòa tan, mà tiếp tục sống động trong thế giới hôm nay.
Dẫu vậy, hành trình này không chỉ trải đầy hoa hồng mà còn đối mặt với nhiều nghịch lý và áp lực, những thách thức từ “bên trong” và “bên ngoài”. Thứ nhất là “hố ngăn” tư duy giữa các thế hệ: Trong khi thế hệ đi trước có xu hướng giữ văn hóa theo cách nguyên bản, hoài niệm, thì người trẻ lại muốn “tái định nghĩa” qua lăng kính hiện đại. Một bản nhạc Trịnh phối Lo-fi, hay tà áo dài cách tân đi cùng sneaker – liệu có còn là “văn hóa Việt”? Nếu thiếu đối thoại và cởi mở, người trẻ dễ cảm thấy lạc lõng ngay trong chính không gian văn hóa của mình.
Thứ hai là sự cạnh tranh từ các “quyền lực văn hóa” châu Á như Hallyu hay Anime/Manga. Khi các nền công nghiệp văn hóa này đã xây dựng hệ sinh thái hấp dẫn toàn cầu, văn hóa Việt phải nỗ lực để không bị lu mờ ngay trong chính cộng đồng gốc Việt.
Cuối cùng là áp lực đời sống hiện đại. Nhịp sống hối hả tại các đô thị lớn khiến việc tham gia cộng đồng đôi khi trở thành một “xa xỉ phẩm” về thời gian. Nếu văn hóa chỉ là di sản trưng bày, không gắn với lối sống, nó sẽ trở nên mong manh trước làn sóng đồng hóa.
Với người Việt trẻ khắp thế giới, việc giữ gìn và lan tỏa văn hóa Việt không chỉ là trách nhiệm đối với cội nguồn, mà còn là cách họ gìn giữ và nuôi dưỡng một phần căn tính của chính mình trong bối cảnh toàn cầu hóa. Khi ý thức rõ mình đến từ đâu, mang trong mình những giá trị văn hóa nào, người trẻ gốc Việt có thêm điểm tựa tinh thần để tự tin hội nhập, đồng thời chủ động tham gia đối thoại với thế giới bằng tiếng nói riêng, không hòa tan nhưng cũng không tách biệt.
